Οστεοαρθρίτιδα γόνατος: στάδια και θεραπείες

Η οστεοαρθρίτιδα γόνατος είναι η πιο συχνή μορφή αρθρίτιδας στο γόνατο: ο χόνδρος που καλύπτει τα άκρα των οστών φθείρεται σταδιακά, με αποτέλεσμα πόνο, δυσκαμψία και δυσκολία στην κίνηση. Εμφανίζεται κυρίως μετά τα 50 και δεν χειροτερεύει απαραίτητα με τον χρόνο. Η βασική θεραπεία σε κάθε στάδιο είναι η άσκηση και, όταν χρειάζεται, η απώλεια βάρους, ενώ η αρθροπλαστική κρατιέται για όταν όλα τα άλλα δεν αρκούν.

Ο όρος «στάδια» προέρχεται από την ακτινογραφία, αλλά τα συμπτώματα δεν συμβαδίζουν πάντα με αυτήν. Σε αυτόν τον οδηγό θα δείτε τι σημαίνει κάθε στάδιο, ποιες θεραπείες έχουν στοιχεία, ποιες δεν συνιστώνται από τις κατευθυντήριες οδηγίες και πότε έχει νόημα να συζητήσετε χειρουργείο.

Τι είναι η οστεοαρθρίτιδα γόνατος

Στο γόνατο συναντιούνται το μηριαίο οστό, η κνήμη και η επιγονατίδα. Οι επιφάνειές τους καλύπτονται από αρθρικό χόνδρο, έναν λείο ιστό που επιτρέπει στα οστά να γλιστρούν χωρίς τριβή.

Οι αρθρώσεις δέχονται καθημερινά μικρές φθορές, που το σώμα συνήθως επισκευάζει. Στην οστεοαρθρίτιδα ο χόνδρος φθείρεται περισσότερο από όσο επισκευάζεται. Γίνεται τραχύς, το διάστημα ανάμεσα στα οστά μικραίνει και στις άκρες σχηματίζονται οστεόφυτα, μικρές προεξοχές από κόκαλο. Η άρθρωση μπορεί να πρηστεί.

Η οστεοαρθρίτιδα διαφέρει από τη ρευματοειδή αρθρίτιδα, που είναι αυτοάνοση νόσος, και από την ουρική αρθρίτιδα, που εκδηλώνεται με ξαφνικές κρίσεις έντονου πόνου.

Ποιοι κινδυνεύουν

Ο κίνδυνος για οστεοαρθρίτιδα γόνατος αυξάνεται με:

• την ηλικία
• το αυξημένο βάρος, που επιβαρύνει τις αρθρώσεις που σηκώνουν το σώμα
• έναν παλιό τραυματισμό του γόνατος ή χειρουργείο, π.χ. μετά από ρήξη μηνίσκου
• το γυναικείο φύλο
• το οικογενειακό ιστορικό
• άλλες παθήσεις της άρθρωσης, όπως η ρευματοειδής ή η ουρική αρθρίτιδα

Συμπτώματα της οστεοαρθρίτιδας γόνατος

Τα συμπτώματα της οστεοαρθρίτιδας γόνατος είναι:

• πόνος που χειροτερεύει με τη χρήση, π.χ. στο περπάτημα, στις σκάλες ή όταν σηκώνεστε
• δυσκαμψία, συνήθως σύντομη το πρωί ή μετά από ακινησία
• δυσκολία να λυγίσετε ή να τεντώσετε πλήρως το γόνατο
• πρήξιμο και ευαισθησία
• τρίξιμο ή «κροτάλισμα» όταν κινείται το γόνατο

Η ένταση διαφέρει πολύ από άνθρωπο σε άνθρωπο. Για κάποιους τα συμπτώματα είναι ήπια και έρχονται και φεύγουν. Για άλλους είναι συνεχή και δυσκολεύουν την καθημερινότητα.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η οστεοαρθρίτιδα διαγιγνώσκεται κυρίως από τα συμπτώματα και την εξέταση. Σύμφωνα με τις βρετανικές οδηγίες NICE, η διάγνωση μπορεί να γίνει χωρίς ακτινογραφία όταν:

• είστε 45 ετών ή μεγαλύτεροι
• ο πόνος στο γόνατο σχετίζεται με τη δραστηριότητα
• δεν έχετε πρωινή δυσκαμψία ή αυτή κρατά λιγότερο από 30 λεπτά

Η πρωινή δυσκαμψία που κρατά πολύ μπορεί να δείχνει άλλη αρθρίτιδα, όπως τη ρευματοειδή. Ακτινογραφίες ή εξετάσεις αίματος χρειάζονται όταν τα συμπτώματα είναι ασυνήθιστα ή ο γιατρός θέλει να αποκλείσει άλλη αιτία. Η μαγνητική τομογραφία σπάνια χρειάζεται για τη διάγνωση. Το NICE δεν συστήνει ούτε απεικονίσεις ρουτίνας για την παρακολούθηση.

Τα στάδια της οστεοαρθρίτιδας γόνατος

Όταν γίνεται ακτινογραφία, η σοβαρότητα περιγράφεται συνήθως με την κλίμακα Kellgren-Lawrence, από 0 έως 4:

Τρία πράγματα να ξέρετε για τα στάδια:

• Τα στάδια περιγράφουν την ακτινογραφία, όχι το πώς νιώθετε. Η θεραπεία καθοδηγείται από τα συμπτώματα και τη λειτουργικότητα, όχι από τον αριθμό.
• Η εξέλιξη δεν είναι αναπόφευκτη. Η οστεοαρθρίτιδα δεν χειροτερεύει απαραίτητα με τον χρόνο και μερικές φορές βελτιώνεται σταδιακά.
• Η κλίμακα έχει όρια. Έχει δεχθεί κριτική ότι θεωρεί πως η νόσος προχωρά πάντα με την ίδια σειρά, κάτι που δεν ισχύει για όλους.

Θεραπείες για την οστεοαρθρίτιδα γόνατος

Η οστεοαρθρίτιδα δεν θεραπεύεται οριστικά, αλλά τα συμπτώματα αντιμετωπίζονται. Οι θεραπείες είναι κοινές σε όλα τα στάδια και προστίθενται σταδιακά, ανάλογα με τα συμπτώματα.

Η βάση σε κάθε στάδιο: άσκηση και βάρος

Θεραπευτική άσκηση. Το NICE συστήνει άσκηση για όλους όσοι έχουν οστεοαρθρίτιδα, προσαρμοσμένη στις ανάγκες τους: ενδυνάμωση των μυών γύρω από το γόνατο και αερόβια άσκηση. Ασκήσεις ισορροπίας και συντονισμού μπορεί να βελτιώσουν επιπλέον τη λειτουργικότητα.

Μπορεί στην αρχή ο πόνος να αυξηθεί λίγο. Αυτό είναι αναμενόμενο. Η τακτική άσκηση, ακόμη κι αν στην αρχή ενοχλεί, ωφελεί την άρθρωση, και όσο περισσότερο συνεχίζεται τόσο περισσότερο μειώνει τον πόνο και βελτιώνει τη λειτουργικότητα.

Περπάτημα και ποδήλατο. Η εναλλαγή από δραστηριότητες με κρούσεις, όπως το τρέξιμο ή το τένις, σε δραστηριότητες χαμηλής επιβάρυνσης, όπως το κολύμπι και το ποδήλατο, σας κρατά δραστήριους με λιγότερη πίεση στο γόνατο. Για τη γενική υγεία προτείνονται τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας αερόβιας άσκησης την εβδομάδα, όπως γρήγορο περπάτημα ή ποδήλατο, και ενδυνάμωση 2 ή περισσότερες μέρες.

Απώλεια βάρους. Αν έχετε αυξημένο βάρος, η απώλεια βελτιώνει τον πόνο, τη λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής. Κάθε απώλεια βοηθά, αλλά η απώλεια 10% του βάρους είναι πιθανό να έχει καλύτερο αποτέλεσμα από το 5%.

Βοηθήματα

• Μπαστούνι: μειώνει το φορτίο στο γόνατο που πονά.
• Νάρθηκες, πάτοι, ταινίες: δεν συνιστώνται για όλους. Το NICE τους προτείνει μόνο όταν υπάρχει αστάθεια ή ανώμαλη φόρτιση και η άσκηση μόνη δεν αρκεί. Ένας νάρθηκας «αποφόρτισης» μπορεί να βοηθήσει όταν η φθορά είναι κυρίως στη μία πλευρά του γόνατος.

Φάρμακα και ενέσεις

Τα φάρμακα χρησιμοποιούνται μαζί με την άσκηση, για να τη διευκολύνουν, στη χαμηλότερη αποτελεσματική δόση και για το συντομότερο δυνατό διάστημα. Η επιλογή γίνεται πάντα με τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό.

• Αντιφλεγμονώδη σε γέλη για το δέρμα: είναι η πρώτη φαρμακευτική επιλογή του NICE για το γόνατο.
• Αντιφλεγμονώδη από το στόμα: όταν η γέλη δεν αρκεί, με προσοχή για το στομάχι, τους νεφρούς, το ήπαρ και την καρδιά, και συνήθως με προστασία του στομάχου.
• Παρακεταμόλη: το NICE σημειώνει ότι δεν υπάρχουν ισχυρά στοιχεία για όφελος στην οστεοαρθρίτιδα και δεν τη συστήνει για τακτική χρήση.
• Ενέσεις κορτιζόνης στο γόνατο: όταν τα άλλα φάρμακα δεν βοηθούν ή για να διευκολυνθεί η άσκηση. Η ανακούφιση είναι προσωρινή, από 2 έως 10 εβδομάδες.

Τι δεν συνιστάται

Σύμφωνα με το NICE, για την οστεοαρθρίτιδα δεν συνιστώνται:

• οι ενέσεις υαλουρονικού οξέος στην άρθρωση
• η γλυκοζαμίνη, γιατί δεν υπάρχουν ισχυρά στοιχεία για όφελος
• τα ισχυρά οπιοειδή, γιατί οι κίνδυνοι ξεπερνούν το όφελος
• ο βελονισμός και η ξηρή βελόνα
• ηλεκτροθεραπείες όπως το TENS
• η αρθροσκοπική πλύση και ο καθαρισμός του γόνατος

Οι ενέσεις PRP (πλάσματος πλούσιου σε αιμοπετάλια) και τα βλαστοκύτταρα συζητιούνται πολύ, αλλά οι κλινικές μελέτες δεν έχουν ακόμη επιβεβαιώσει την αξία τους στην οστεοαρθρίτιδα. Η χειροθεραπεία μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο μαζί με άσκηση, γιατί μόνη της δεν έχει αρκετά στοιχεία.

Χειρουργείο: πότε συζητείται

Το χειρουργείο συζητείται όταν ο πόνος, η δυσκαμψία ή η μειωμένη λειτουργικότητα επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής σας και οι θεραπείες χωρίς χειρουργείο, όπως η άσκηση, η απώλεια βάρους και τα παυσίπονα, δεν βοήθησαν ή δεν είναι κατάλληλες. Ο ορθοπαιδικός εκτιμά ποια επέμβαση ταιριάζει.

• Οστεοτομία: σε πρώιμη οστεοαρθρίτιδα που αφορά μόνο τη μία πλευρά του γόνατος, το οστό κόβεται και αλλάζει άξονα, ώστε το βάρος να μεταφερθεί στην υγιή πλευρά.
• Μερική (μονοδιαμερισματική) αρθροπλαστική: αντικαθίσταται μόνο το τμήμα του γόνατος που έχει φθαρεί.
• Ολική αρθροπλαστική: αντικαθίστανται οι φθαρμένες επιφάνειες με μεταλλικά και πλαστικά τμήματα. Για την ανάρρωση, δείτε τον οδηγό για την αρθροπλαστική γόνατος.

Η αρθροσκόπηση δεν χρησιμοποιείται συνήθως για την οστεοαρθρίτιδα. Μπορεί να συζητηθεί όταν υπάρχει και ρήξη μηνίσκου που προκαλεί συγκεκριμένα συμπτώματα.

Το NICE τονίζει ότι η ηλικία, το φύλο, το κάπνισμα, το βάρος ή άλλες παθήσεις δεν πρέπει από μόνα τους να αποκλείουν κάποιον από την παραπομπή για αρθροπλαστική.