Ρομποτική αρθροπλαστική γόνατος: πώς γίνεται και τι αλλάζει για τον ασθενή

Η ρομποτική αρθροπλαστική γόνατος είναι αρθροπλαστική, ολική ή μερική, στην οποία ο χειρουργός σχεδιάζει την επέμβαση σε τρισδιάστατο μοντέλο του γονάτου σας και κάνει τις τομές ακριβείας στο οστό με τη βοήθεια ρομποτικού βραχίονα. Το ρομπότ δεν χειρουργεί μόνο του: το καθοδηγεί ο χειρουργός, και ο βραχίονας κρατά το εργαλείο κοπής μέσα στα όρια του σχεδίου. Το τεχνητό γόνατο που τοποθετείται είναι ίδιου τύπου με της κλασικής επέμβασης.

Αν σας έχουν προτείνει αρθροπλαστική και ακούσατε για το ρομπότ, εδώ θα βρείτε πώς γίνεται η επέμβαση βήμα βήμα, τι αλλάζει πραγματικά για εσάς στο χειρουργείο και στην ανάρρωση, και τι δεν έχει ακόμη αποδειχθεί.

Τι είναι η ρομποτική αρθροπλαστική γόνατος

Στην αρθροπλαστική γόνατος ο χειρουργός αφαιρεί τις φθαρμένες επιφάνειες του μηριαίου οστού και της κνήμης και τις αντικαθιστά με μεταλλικά τμήματα, με ένα πλαστικό ένθετο ανάμεσά τους. Για να ταιριάξουν σωστά τα τμήματα, πρέπει οι τομές στο οστό να γίνουν σε ακριβείς γωνίες και σε σωστό βάθος.

Στην κλασική τεχνική ο χειρουργός χρησιμοποιεί μεταλλικούς οδηγούς κοπής, που τοποθετούνται πάνω στο οστό με βάση ανατομικά σημεία και την εμπειρία του. Στη ρομποτική τεχνική οι τομές σχεδιάζονται από πριν σε υπολογιστή και εκτελούνται με ρομποτικά εργαλεία που δίνουν αισθητική ανάδραση στον χειρουργό.

Υπάρχουν διαφορετικά ρομποτικά συστήματα. Κάποια βασίζονται σε αξονική τομογραφία πριν από την επέμβαση, όπως το σύστημα Mako (image based), ενώ άλλα χαρτογραφούν το γόνατο μόνο μέσα στο χειρουργείο και έχουν χαμηλότερη ακρίβεια. Η ρομποτική τεχνική χρησιμοποιείται τόσο στην ολική όσο και στη μερική αρθροπλαστική γόνατος.

Πώς γίνεται η ρομποτική αρθροπλαστική γόνατος βήμα βήμα

Πριν από το χειρουργείο: αξονική και τρισδιάστατο πλάνο

Στα συστήματα που βασίζονται σε απεικόνιση, κάνετε μια αξονική τομογραφία του κάτω άκρου λίγο πριν από την επέμβαση. Από αυτήν ο υπολογιστής φτιάχνει ένα τρισδιάστατο μοντέλο του δικού σας γονάτου. Πάνω στο μοντέλο ο χειρουργός επιλέγει το μέγεθος των εμφυτευμάτων και τη θέση τους, και σχεδιάζει πόσο οστό θα αφαιρεθεί. Το σημείο του οστού που αφαιρείται είναι μόλις λίγα χιλιοστά.

Στο χειρουργείο: χαρτογράφηση και έλεγχος των συνδέσμων

Η αναισθησία είναι πάντα επισκληρίδιος και συνοδεύεται από μικρή μέθη. Η τομή στο δέρμα μπορεί να είναι μικρότερη λόγω της ρομποτικής υποβοήθησης. Ο χειρουργός στερεώνει λεπτές καρφίδες στο μηριαίο και στην κνήμη, πάνω στις οποίες μπαίνουν αισθητήρες. Με αυτούς το σύστημα «ξέρει» σε κάθε στιγμή πού βρίσκεται το γόνατο στον χώρο. Στη συνέχεια ο χειρουργός αγγίζει με έναν ειδικό αισθητήρα συγκεκριμένα σημεία του οστού, ώστε να ταυτιστεί το πραγματικό γόνατο με το μοντέλο του υπολογιστή.

Πριν από οποιαδήποτε τομή, ο χειρουργός κινεί το γόνατο σε έκταση και κάμψη. Το σύστημα δείχνει πώς θα «κάθεται» το εμφύτευμα σε κάθε θέση και πόσο τεντώνουν οι σύνδεσμοι. Αν χρειάζεται, ο χειρουργός διορθώνει το πλάνο εκείνη τη στιγμή, πριν κοπεί το οστό.

Η κοπή του οστού με όρια ασφαλείας

Ο χειρουργός κρατά και κινεί ο ίδιος το εργαλείο κοπής, που είναι προσαρμοσμένο στον ρομποτικό βραχίονα. Ο βραχίονας δημιουργεί «αόρατα όρια» γύρω από την περιοχή που έχει σχεδιαστεί να αφαιρεθεί και δεν αφήνει το εργαλείο να βγει έξω από αυτά. Έτσι αφαιρείται το οστό που προβλέπει το σχέδιο.

Τοποθέτηση του εμφυτεύματος

Το τεχνητό γόνατο τοποθετείται όπως στην κλασική επέμβαση. Τα ρομποτικά συστήματα όμως λειτουργούν συνήθως μόνο με τα εμφυτεύματα του κατασκευαστή τους. Αυτό σημαίνει ότι η επιλογή ρομποτικής τεχνικής καθορίζει και την επιλογή εμφυτεύματος.

Τι αλλάζει για τον ασθενή

Η κύρια διαφορά της ρομποτικής αρθροπλαστικής είναι η ακρίβεια στη θέση των εμφυτευμάτων. Σε ανασκόπηση 12 τυχαιοποιημένων μελετών με 2.200 ασθενείς, η ρομποτική τεχνική είχε λιγότερες από τις μισές περιπτώσεις όπου ο άξονας του ποδιού απείχε πολύ από τον στόχο. Το αν αυτή η ακρίβεια φέρνει καλύτερο αποτέλεσμα για τον ασθενή είναι το ερώτημα που απαντούν οι νεότερες μελέτες.

Μια μικρή μελέτη, με 30 ρομποτικές και 30 κλασικές επεμβάσεις από τον ίδιο χειρουργό, έδειξε λιγότερο τραυματισμό στο οστό και στους μαλακούς ιστούς γύρω από το γόνατο με τη ρομποτική τεχνική. Είναι ενδιαφέρον εύρημα, αλλά προέρχεται από μία μόνο ομάδα και δεν μετρά από μόνο του πώς νιώθει ο ασθενής.

Για την ανάρρωση, το πρόγραμμα είναι το ίδιο με την κλασική επέμβαση: περπάτημα από την πρώτη μέρα, ασκήσεις και σταδιακή επιστροφή στις δραστηριότητες. Τα βήματα τα βρίσκετε στον οδηγό για την αποκατάσταση μετά από ολική αρθροπλαστική γόνατος.

Τι δείχνουν οι μελέτες για τη ρομποτική αρθροπλαστική γόνατος

Με απλά λόγια: η ρομποτική τεχνική είναι ασφαλής και πιο ακριβής, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει δείξει ότι οι ασθενείς νιώθουν καλύτερα ή ότι το γόνατο κρατάει περισσότερο. Το αν η ακρίβεια οδηγεί σε μακροβιότητα θα αποδειχθεί στο μέλλον.

Περιορισμοί και πιθανοί κίνδυνοι

Η ρομποτική αρθροπλαστική έχει σχεδόν τους ίδιους κινδύνους με κάθε αρθροπλαστική, όπως λοίμωξη, θρόμβωση και χαλάρωση του εμφυτεύματος. Έχει και ορισμένα επιπλέον σημεία που καλό είναι να γνωρίζετε:

• Αξονική τομογραφία: στα συστήματα που τη χρειάζονται, είναι μια επιπλέον εξέταση πριν από το χειρουργείο.
• Εμφυτεύματα: το σύστημα συνδέεται συνήθως με συγκεκριμένα εμφυτεύματα.
• Κόστος και διαθεσιμότητα: το κόστος είναι μεγαλύτερο και δεν έχουν όλα τα νοσοκομεία ρομποτικό σύστημα.

Όπως και η κλασική, η ρομποτική αρθροπλαστική πρέπει να γίνεται από ορθοπαιδικό χειρουργό με εκπαίδευση και σημαντική εμπειρία στη συγκεκριμένη τεχνική.

Ποιος μπορεί να κάνει ρομποτική αρθροπλαστική γόνατος

Οι λόγοι για να γίνει αρθροπλαστική είναι οι ίδιοι, είτε με ρομπότ είτε χωρίς. Η επέμβαση συζητιέται όταν ο πόνος και η δυσκαμψία από την οστεοαρθρίτιδα γόνατος επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητά σας και οι θεραπείες χωρίς χειρουργείο δεν βοηθούν πια. Για τα σημάδια αυτά, δείτε τον οδηγό πότε χρειάζεται αρθροπλαστική γόνατος.

Η ρομποτική τεχνική δεν κάνει την αρθροπλαστική κατάλληλη για κάποιον που δεν τη χρειάζεται, ούτε την αποκλείει για κάποιον που τη χρειάζεται. Είναι ένας τρόπος να γίνει η ίδια επέμβαση. Ο χειρουργός θα σας πει αν στο δικό σας γόνατο, για παράδειγμα με μεγάλη παραμόρφωση ή μετά από παλιό κάταγμα, έχει κατά τη γνώμη του κάποιο πλεονέκτημα.

Κόστος και κάλυψη στην Ελλάδα

Η ρομποτική επέμβαση κοστίζει περισσότερο από την κλασική, λόγω του εξοπλισμού και του επιπλέον χρόνου. Η κάλυψη από τον ΕΟΠΥΥ ή από ιδιωτική ασφάλιση και η πιθανή επιπλέον χρέωση διαφέρουν ανάλογα με το νοσοκομείο και το ασφαλιστήριο. Πριν αποφασίσετε, ζητήστε γραπτά τι καλύπτεται και τι πληρώνετε εσείς.

Τι να ρωτήσετε τον χειρουργό σας

• Ποιο όφελος περιμένετε από τη ρομποτική τεχνική για το δικό μου γόνατο;
• Πόσες ρομποτικές αρθροπλαστικές έχετε κάνει;
• Ποιο εμφύτευμα θα χρησιμοποιηθεί και τι στοιχεία υπάρχουν για αυτό;
• Χρειάζομαι αξονική τομογραφία πριν από την επέμβαση;
• Τι αλλάζει στο κόστος και τι καλύπτει η ασφάλειά μου;

Ο Κωνσταντίνος Δρετάκης είναι ο ιατρός που όχι μόνο ξεκίνησε τη ρομποτική ορθοπαιδική στην Ελλάδα αλλά επίσης έχει κάνει διακεκριμένη έρευνα για την ρομποτική ορθοπαιδική που δημοσιεύτηκε στα πιο σημαντικά επιστημονικά περιοδικά (journals). Τα αποτελέσματα των ερευνών του μπορείτε να τα βρείτε στο PubMed, με αναζήτηση «Dretakis robotic».