Οσφυαλγία: γιατί πονάει η μέση και τι πραγματικά βοηθά

Η οσφυαλγία είναι ο πόνος στη μέση, στο χαμηλό μέρος της πλάτης, ανάμεσα στα τελευταία πλευρά και στους γλουτούς. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν οφείλεται σε κάτι σοβαρό και βελτιώνεται μέσα σε λίγες εβδομάδες, κυρίως αν μείνετε δραστήριοι.

Είναι από τα πιο συχνά προβλήματα υγείας. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 2020 είχαν οσφυαλγία 619 εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο, και είναι η πρώτη αιτία αναπηρίας παγκοσμίως.

Τι είναι η οσφυαλγία

Η οσφυαλγία δεν είναι διάγνωση μιας συγκεκριμένης πάθησης. Είναι η περιγραφή ενός συμπτώματος: πόνος στην οσφύ, δηλαδή στη μέση. Ανάλογα με τη διάρκεια, οι γιατροί τη χωρίζουν σε:

• Οξεία: διαρκεί λιγότερο από 3 μήνες. Είναι η πιο συχνή μορφή.
• Χρόνια: διαρκεί 3 μήνες ή περισσότερο, συχνά με διαστήματα που ο πόνος ανεβαίνει και πέφτει.

Περίπου 9 στις 10 περιπτώσεις είναι μη ειδική οσφυαλγία, δηλαδή πόνος χωρίς συγκεκριμένη αιτία που να φαίνεται στις εξετάσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο πόνος δεν είναι πραγματικός. Σημαίνει ότι προέρχεται από τους μυς, τους συνδέσμους και τις αρθρώσεις της μέσης, και ότι η αντιμετώπιση είναι ίδια, ό,τι κι αν δείξει μια ακτινογραφία.

Συμπτώματα οσφυαλγίας

Τα συμπτώματα της οσφυαλγίας ποικίλλουν:

• πόνος χαμηλά στην πλάτη, σε μία ή και στις δύο πλευρές
• δυσκαμψία, ειδικά το πρωί ή όταν σηκώνεστε από καρέκλα
• σπασμός των μυών, το γνωστό «πιάσιμο»
• πόνος που χειροτερεύει όταν σκύβετε, σηκώνετε βάρος ή κάθεστε πολλή ώρα

Όταν ο πόνος κατεβαίνει στον γλουτό και στο πίσω μέρος του ποδιού, κάτω από το γόνατο, με μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα, το πιθανότερο είναι να πρόκειται για ισχιαλγία, δηλαδή ερεθισμό του ισχιακού νεύρου. Αν τα πόδια πονούν κυρίως όταν περπατάτε, δείτε τον οδηγό μας για την οσφυϊκή στένωση.

Γιατί πονάει η μέση

Συχνά η αιτία δεν είναι προφανής, και ο πόνος περνά χωρίς να μάθουμε ποτέ τι ακριβώς τον προκάλεσε. Οι πιο συνηθισμένες αιτίες είναι:

• Θλάση μυός: «τράβηγμα» ενός μυός, μετά από σήκωμα βάρους, απότομη κίνηση ή ασυνήθιστη προσπάθεια.
• Κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου: ο δίσκος ανάμεσα στους σπονδύλους προβάλλει και μπορεί να πιέσει νεύρο. Δείτε τον οδηγό μας για τη δισκοκήλη της μέσης.
• Φθορές της σπονδυλικής στήλης με την ηλικία, που συχνά υπάρχουν και σε ανθρώπους χωρίς κανέναν πόνο.
• Φλεγμονώδεις παθήσεις, όπως η αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα, πιο σπάνια.

Πολύ σπάνια, ο πόνος στη μέση είναι σημάδι σοβαρού προβλήματος, όπως κατάγματος, λοίμωξης ή καρκίνου. Γι' αυτό υπάρχουν συγκεκριμένα σημάδια που θέλουν άμεσα γιατρό (δείτε παρακάτω).

Πόσο κρατάει η οσφυαλγία

Η οξεία οσφυαλγία βελτιώνεται συνήθως μέσα σε λίγες εβδομάδες. Σε κάποιους ανθρώπους κρατά περισσότερο ή ξαναγυρίζει κατά διαστήματα.

Ένα νέο επεισόδιο αντιμετωπίζεται συνήθως όπως και το πρώτο: με κίνηση, σταδιακή επιστροφή στις δραστηριότητες και άσκηση. Αν όμως ο πόνος είναι διαφορετικός από τις προηγούμενες φορές ή συνοδεύεται από τα σημάδια που αναφέρονται παρακάτω, χρειάζεται γιατρός.

Χρειάζεται ακτινογραφία ή μαγνητική;

Συνήθως όχι. Οι βρετανικές κατευθυντήριες οδηγίες του NICE συστήνουν να μη γίνονται απεικονιστικές εξετάσεις ρουτίνας για την οσφυαλγία, με ή χωρίς ισχιαλγία.

Ο λόγος είναι απλός: φθορές και προβολές δίσκων βρίσκονται πολύ συχνά και σε ανθρώπους που δεν πονούν, οπότε το εύρημα δεν εξηγεί απαραίτητα τον πόνο και σπάνια αλλάζει τη θεραπεία. Η μαγνητική τομογραφία ζητείται από τον ειδικό μόνο όταν το αποτέλεσμα θα αλλάξει την αντιμετώπιση, για παράδειγμα όταν εξετάζεται επέμβαση ή υπάρχει υποψία σοβαρής αιτίας.

Τι πραγματικά βοηθά στην οσφυαλγία

Μείνετε δραστήριοι

Η σημαντικότερη συμβουλή είναι να συνεχίσετε όσο μπορείτε τις καθημερινές σας δραστηριότητες. Η πολλή ώρα στο κρεβάτι καθυστερεί την ανάρρωση. Η κίνηση μπορεί να πονά στην αρχή, αλλά δεν βλάπτει τη μέση.

Το περπάτημα, το κολύμπι, η γιόγκα και το πιλάτες μπορεί να βοηθήσουν. Επιστρέψτε στη δουλειά μόλις μπορείτε, ακόμη κι αν χρειαστεί για λίγο να κάνετε ελαφρύτερες εργασίες.

Ασκήσεις για τη μέση

Οι ασκήσεις είναι η βάση της θεραπείας. Το NICE προτείνει ομαδικά προγράμματα άσκησης, που μπορεί να περιλαμβάνουν ενδυνάμωση, αερόβια άσκηση ή ασκήσεις σώματος και νου, όπως η γιόγκα. Ο τύπος της άσκησης μετράει λιγότερο από το να γίνεται τακτικά και να σας ταιριάζει. Αν μια άσκηση κάνει τον πόνο χειρότερο, σταματήστε τη και ζητήστε συμβουλή από γιατρό ή φυσικοθεραπευτή.

Ζεστό ή κρύο

Η παγοκύστη τυλιγμένη σε πετσέτα μπορεί να ανακουφίσει τον πόνο. Η θερμοφόρα, επίσης τυλιγμένη, βοηθά στη δυσκαμψία και στους σπασμούς. Δοκιμάστε ό,τι σας ανακουφίζει περισσότερο.

Παυσίπονα

Το NICE προτείνει τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, όπως η ιβουπροφαίνη, στη μικρότερη αποτελεσματική δόση για το συντομότερο δυνατό διάστημα. Δεν είναι κατάλληλα για όλους, για παράδειγμα σε όσους έχουν έλκος στομάχου, νεφρική νόσο ή καρδιοπάθεια. Η παρακεταμόλη μόνη της δεν συστήνεται για την οσφυαλγία. Πάντα με οδηγία γιατρού ή φαρμακοποιού.

Φυσικοθεραπεία και χειροθεραπεία

Αν ο πόνος δεν βελτιώνεται σε λίγες εβδομάδες, βοηθά η φυσικοθεραπεία. Οι χειρισμοί, η κινητοποίηση και η μάλαξη μπορεί να βοηθήσουν, αλλά μόνο ως μέρος ενός προγράμματος που περιλαμβάνει άσκηση.

Τι δεν βοηθά

Πολλές θεραπείες για τη μέση κυκλοφορούν ευρέως, χωρίς να έχουν αποδείξει ότι βοηθούν. Οι οδηγίες του NICE δεν συστήνουν για την οσφυαλγία:

• ζώνες και κορσέδες μέσης
• ειδικούς πάτους ή παπούτσια με καμπυλωτή σόλα
• έλξεις
• βελονισμό
• υπέρηχους, TENS και άλλες ηλεκτροθεραπείες
• ενέσεις στη σπονδυλική στήλη για τον πόνο της μέσης
• οπιοειδή για τη χρόνια οσφυαλγία, και αντιεπιληπτικά ή αντικαταθλιπτικά για τον πόνο της μέσης

Η χειρουργική σπονδυλοδεσία δεν συστήνεται για τη μη ειδική οσφυαλγία. Χειρουργείο εξετάζεται κυρίως όταν υπάρχει συγκεκριμένη αιτία, όπως κήλη δίσκου που πιέζει νεύρο και δεν βελτιώνεται με τις άλλες θεραπείες.

Χρόνια οσφυαλγία: τι γίνεται όταν ο πόνος κρατά

Όταν ο πόνος κρατά πάνω από 3 μήνες, η βάση της θεραπείας μένει η ίδια: άσκηση, κίνηση και επιστροφή στη δουλειά και στις δραστηριότητες. Η χρόνια οσφυαλγία επηρεάζει συχνά τον ύπνο, τη διάθεση και τις σχέσεις, και αυτά με τη σειρά τους κάνουν τον πόνο πιο δύσκολο.

Γι' αυτό, εκτός από τη φυσικοθεραπεία, μπορεί να σας προταθεί γνωσιακή συμπεριφορική ψυχοθεραπεία, μια μορφή ψυχοθεραπείας που βοηθά να διαχειρίζεστε καλύτερα τον πόνο και την καθημερινότητα μαζί του. Δεν σημαίνει ότι ο πόνος είναι «στο μυαλό σας».

Σε επιλεγμένους ασθενείς, όταν οι άλλες θεραπείες δεν βοήθησαν και ο πόνος προέρχεται από τις μικρές αρθρώσεις της σπονδυλικής στήλης, ο ειδικός μπορεί να προτείνει θερμική απονεύρωση με ραδιοσυχνότητες. Είναι μια επέμβαση που «κλείνει» τα μικρά νεύρα που μεταφέρουν τον πόνο από αυτές τις αρθρώσεις. Γίνεται μόνο αφού μια δοκιμαστική ένεση τοπικού αναισθητικού στο ίδιο σημείο έχει μειώσει τον πόνο.

Οσφυαλγία και ισχιαλγία: ποια η διαφορά;

Στην οσφυαλγία ο πόνος μένει κυρίως στη μέση. Στην ισχιαλγία ο πόνος στο πόδι είναι συνήθως πιο έντονος από τον πόνο στη μέση και συνοδεύεται συχνά από μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα. Συχνά συνυπάρχουν. Η αντιμετώπιση έχει κοινά σημεία, αλλά κάποια φάρμακα και θεραπείες διαφέρουν.

Πρόληψη

Δεν μπορεί να προληφθεί κάθε επεισόδιο, αλλά βοηθούν:

• τακτική άσκηση, που δυναμώνει τη μέση και την κοιλιά
• σωστή τεχνική στο σήκωμα βάρους: σηκώνετε με τη δύναμη των ποδιών, όχι της μέσης, και δεν στρίβετε τον κορμό
• διαλείμματα όταν κάθεστε πολλή ώρα, στο γραφείο ή στο αυτοκίνητο
• διατήρηση υγιούς βάρους
• διακοπή του καπνίσματος

Ο ορθοπαιδικός ή ο φυσικοθεραπευτής μπορεί να σας δείξει ασκήσεις που ταιριάζουν στη δική σας περίπτωση.