Ολική αρθροπλαστική γόνατος: η αποκατάσταση βήμα βήμα

Η ολική αρθροπλαστική γόνατος είναι η επέμβαση στην οποία οι φθαρμένες επιφάνειες του γονάτου αντικαθίστανται με μεταλλικά και πλαστικά τμήματα, συνήθως λόγω προχωρημένης οστεοαρθρίτιδας. Η αποκατάσταση ξεκινά την ίδια ή την επόμενη μέρα, με περπάτημα και ασκήσεις. Οι περισσότεροι επιστρέφουν στις καθημερινές δραστηριότητες σε 3 έως 6 εβδομάδες, αλλά η πλήρης ανάρρωση παίρνει αρκετούς μήνες.

Παρακάτω θα βρείτε τι να περιμένετε σε κάθε στάδιο, τι βοηθά και ποια σημάδια θέλουν γιατρό.

Τι είναι η αρθροπλαστική γόνατος

Στο υγιές γόνατο, οι άκρες του μηριαίου οστού, της κνήμης και της επιγονατίδας καλύπτονται από λείο χόνδρο, που επιτρέπει στα κόκαλα να γλιστρούν χωρίς τριβή. Στην αρθρίτιδα ο χόνδρος φθείρεται, τα κόκαλα τρίβονται μεταξύ τους και το γόνατο πονά και «σφίγγει».

Στην ολική αρθροπλαστική ο χειρουργός αφαιρεί τις φθαρμένες επιφάνειες και τις αντικαθιστά με τμήματα από μέταλλο, με ένα πλαστικό ένθετο ανάμεσά τους που κάνει τη δουλειά του χόνδρου. Το NICE συστήνει να αντικαθίσταται και η πίσω επιφάνεια της επιγονατίδας.

Όταν η φθορά περιορίζεται μόνο στην εσωτερική πλευρά του γονάτου, μια επιλογή είναι η μερική αρθροπλαστική, που αντικαθιστά μόνο εκείνο το τμήμα. Οι βρετανικές οδηγίες του NICE συστήνουν να συζητούνται και οι δύο επιλογές σε αυτή την περίπτωση. Η ανάρρωση μετά από μερική αρθροπλαστική είναι συνήθως πιο σύντομη.

Πότε γίνεται η αρθροπλαστική γόνατος

Η αρθροπλαστική εξετάζεται όταν τα συμπτώματα της αρθρίτιδας, όπως ο πόνος, η δυσκαμψία και η παραμόρφωση, επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής σας και οι άλλες θεραπείες δεν βοηθούν πια. Αυτές είναι κυρίως οι ασκήσεις, η απώλεια βάρους όπου χρειάζεται και τα παυσίπονα.

Συνήθως οι ασθενείς έχουν:

• έντονο πόνο ή δυσκαμψία που περιορίζει το περπάτημα, τις σκάλες και το σήκωμα από την καρέκλα
• πόνο και όταν ξεκουράζονται, μέρα ή νύχτα
• χρόνιο πρήξιμο που δεν βελτιώνεται με ξεκούραση ή φάρμακα
• παραμόρφωση του γονάτου, όπως «στραβά» γόνατα

Υπάρχει όριο ηλικίας;

Όχι. Η απόφαση βασίζεται στον πόνο και στο πόσο επηρεάζεται η καθημερινότητα, όχι στην ηλικία. Οι περισσότεροι ασθενείς είναι 50 έως 80 ετών, αλλά η επέμβαση γίνεται με επιτυχία και σε μεγαλύτερες ηλικίες. Το NICE συστήνει να μην αποκλείεται κανείς από την παραπομπή για αρθροπλαστική λόγω ηλικίας, φύλου, καπνίσματος, άλλων παθήσεων ή βάρους. Αυτοί οι παράγοντες όμως επηρεάζουν τους κινδύνους, και ο γιατρός θα τους συζητήσει μαζί σας.

Πριν από το χειρουργείο

Η προετοιμασία βοηθά την ανάρρωση. Πριν από την επέμβαση:

• Μάθετε τις ασκήσεις που θα κάνετε μετά, και ξεκινήστε όσες σας προτείνουν από πριν.
• Φροντίστε, όπου χρειάζεται, το βάρος, τη διατροφή και το κάπνισμα.
• Θα κάνετε προεγχειρητικό έλεγχο, με εξετάσεις όπως γενική αίματος.
• Ετοιμάστε το σπίτι: πατερίτσες ή περπατούρα, καρέκλα σε σωστό ύψος, τα συχνά χρησιμοποιούμενα αντικείμενα σε εύκολο σημείο, χωρίς χαλάκια που γλιστρούν.
• Κανονίστε κάποιον να σας βοηθά τις πρώτες εβδομάδες, κυρίως με τις μετακινήσεις.

Η αποκατάσταση βήμα βήμα

Στο νοσοκομείο: οι πρώτες ημέρες

Η αποκατάσταση ξεκινά νωρίς. Το NICE συστήνει ο φυσικοθεραπευτής να ξεκινά την ίδια μέρα του χειρουργείου αν είναι δυνατό, και όχι αργότερα από 24 ώρες μετά. Με τη βοήθεια νοσηλευτών και φυσικοθεραπευτών σηκώνεστε και περπατάτε με πατερίτσες ή περπατούρα.

Θα παίρνετε παυσίπονα, γιατί το γόνατο πονά τις πρώτες ημέρες. Οι περισσότεροι φεύγουν από το νοσοκομείο 1 έως 4 ημέρες μετά, εφόσον δεν υπάρχουν επιπλοκές και μπορούν να κινηθούν με ασφάλεια με τις πατερίτσες. Πριν φύγετε, ο φυσικοθεραπευτής θα σας δώσει πρόγραμμα ασκήσεων για το σπίτι.

Εβδομάδες 1 έως 6: στο σπίτι

• Ασκήσεις κάθε μέρα: είναι το πιο σημαντικό για τη δύναμη και την κίνηση του γονάτου σε βάθος χρόνου.
• Περπάτημα: με πατερίτσες στην αρχή, μετά με μία πατερίτσα και μετά με μπαστούνι, όσο νιώθετε σίγουροι.
• Κάλτσες διαβαθμισμένης συμπίεσης: συνήθως για τουλάχιστον 6 εβδομάδες, για την πρόληψη θρόμβων. Ο γιατρός μπορεί να δώσει και φάρμακα κατά της θρόμβωσης.
• Πόδι ψηλά όσο γίνεται, για να μειωθεί το πρήξιμο.
• Ράμματα ή αγκτήρες: αφαιρούνται συνήθως περίπου 10 ημέρες μετά.

Πόνος με τη δραστηριότητα και τη νύχτα είναι συνηθισμένος για αρκετές εβδομάδες. Οι περισσότεροι επιστρέφουν στις περισσότερες καθημερινές δραστηριότητες σε 3 έως 6 εβδομάδες.

Γύρω στις 6 εβδομάδες

Συνήθως γίνεται επανεξέταση από τον χειρουργό. Πολλοί δοκιμάζουν να περπατήσουν χωρίς βοήθημα όταν νιώθουν έτοιμοι. Η οδήγηση ξαναρχίζει συνήθως μετά από τουλάχιστον 6 εβδομάδες στην ολική αρθροπλαστική και 3 εβδομάδες στη μερική, αφού το επιβεβαιώσει ο γιατρός σας.

Από 6 εβδομάδες έως 3 μήνες

Η επιστροφή στη δουλειά γίνεται συνήθως σε 6 έως 12 εβδομάδες, ανάλογα με το είδος της. Οι ασκήσεις συνεχίζονται και γίνονται πιο απαιτητικές. Αποφύγετε για τους πρώτους 3 μήνες τις δουλειές του σπιτιού με σήκωμα ή μετακίνηση βάρους, όπως η ηλεκτρική σκούπα και τα ψώνια.

Μετά τους 3 μήνες

Η βελτίωση συνεχίζεται για μήνες. Η πλήρης ανάρρωση μπορεί να πάρει αρκετούς μήνες ή περισσότερο, ανάλογα με την ηλικία και τη γενική υγεία.

Φυσικοθεραπεία μετά την αρθροπλαστική

Η φυσικοθεραπεία είναι μέρος της θεραπείας. Για τους περισσότερους αρκεί ένα πρόγραμμα ασκήσεων στο σπίτι, με σαφείς στόχους και ένα άτομο επικοινωνίας για απορίες. Όσοι δυσκολεύονται στις καθημερινές δραστηριότητες ή δεν προοδεύουν με τις ασκήσεις μόνοι τους, χρειάζονται επιβλεπόμενη φυσικοθεραπεία, ατομική ή σε ομάδα.

Οι ασκήσεις ξεκινούν από την κίνηση του γονάτου, το τέντωμα και το λύγισμα, και προχωρούν στη δύναμη των μυών του μηρού και στην ισορροπία.

Τι να αποφύγετε τις πρώτες εβδομάδες

• Μην κάθεστε σταυροπόδι για τις πρώτες 6 εβδομάδες.
• Μη βάζετε μαξιλάρι κάτω από το γόνατο όταν κοιμάστε. Δεν χρειάζεται ειδική θέση ύπνου.
• Μη γονατίζετε στο χειρουργημένο γόνατο μέχρι να σας πει ο γιατρός.
• Μη στέκεστε όρθιοι για πολλή ώρα, γιατί πρήζονται οι αστράγαλοι.
• Αποφύγετε το στρίψιμο του γονάτου, το σκύψιμο και το τέντωμα για να φτάσετε κάτι ψηλά.

Πώς θα είναι το νέο σας γόνατο

Οι περισσότεροι έχουν μεγάλη μείωση του πόνου και σημαντική βελτίωση στις καθημερινές δραστηριότητες. Η αρθροπλαστική όμως δεν θα σας επιτρέψει να κάνετε περισσότερα από όσα κάνατε πριν από την αρθρίτιδα.

• Το γόνατο τεντώνει σχεδόν τελείως και λυγίζει αρκετά για σκάλες και αυτοκίνητο. Η πλήρης κίνηση είναι ασυνήθιστη.
• Το γονάτισμα μπορεί να είναι άβολο, αλλά δεν βλάπτει.
• Μούδιασμα στο δέρμα γύρω από την τομή και ένα «κλικ» στο λύγισμα είναι συνηθισμένα και συνήθως μειώνονται με τον καιρό.
• Περπάτημα, κολύμπι, ποδήλατο, γκολφ, χορός και ήπια πεζοπορία είναι ρεαλιστικοί στόχοι. Τρέξιμο, άλματα και αθλήματα με κρούσεις συνήθως αποφεύγονται, γιατί φθείρουν πιο γρήγορα το πλαστικό.
• Το μέταλλο μπορεί να ενεργοποιεί τους ανιχνευτές μετάλλων στα αεροδρόμια.

Πιθανές επιπλοκές

Οι περισσότεροι δεν έχουν επιπλοκές, και όσες εμφανίζονται είναι συνήθως ήπιες. Σοβαρές επιπλοκές, όπως λοίμωξη στην άρθρωση, συμβαίνουν σε λιγότερους από 2 στους 100 ασθενείς.

• Θρόμβοι στις φλέβες του ποδιού: από τις πιο συχνές επιπλοκές. Σπάνια ο θρόμβος ταξιδεύει στους πνεύμονες, πνευμονική εμβολή, που είναι επείγουσα κατάσταση.
• Λοίμωξη: στο τραύμα ή βαθιά γύρω από την πρόθεση, ακόμη και χρόνια μετά. Η επιφανειακή αντιμετωπίζεται με αντιβίωση. Η βαθιά μπορεί να χρειαστεί νέα επέμβαση.
• Βλάβη νεύρου, αγγείου ή συνδέσμου: ασυνήθιστη.
• Προβλήματα με το νέο γόνατο: δυσκολία στο λύγισμα, επίμονος πόνος και δυσκαμψία, ή αστάθεια. Η φυσικοθεραπεία βοηθά συχνά.

Πόσα χρόνια κρατάει

Οι περισσότερες αρθροπλαστικές γόνατος κρατούν πολλά χρόνια. Σε μια μεγάλη ανασκόπηση στο περιοδικό Lancet, με δεδομένα από εθνικά μητρώα αρθροπλαστικών, περίπου το 82% των ολικών αρθροπλαστικών γόνατος λειτουργούσαν ακόμη 25 χρόνια μετά. Για τις μερικές, το ποσοστό ήταν περίπου 70%. Ανάλογα με την ηλικία στην οποία γίνεται η επέμβαση, μπορεί αργότερα να χρειαστεί νέα αρθροπλαστική, αλλά αυτό δεν είναι συχνό.

Αν πριν από την αρθροπλαστική υπάρχει και ρήξη μηνίσκου, αξίζει να ξέρετε ότι στο γόνατο με αρθρίτιδα η αρθροσκόπηση συνήθως δεν βοηθά. Δείτε τον οδηγό μας για τη ρήξη μηνίσκου. Τις επιλογές για το δικό σας γόνατο θα τις συζητήσετε με τον ορθοπαιδικό χειρουργό.