Ουρική αρθρίτιδα: κρίση, διατροφή και θεραπεία

Η ουρική αρθρίτιδα είναι μια μορφή αρθρίτιδας που προκαλείται όταν το ουρικό οξύ στο αίμα μένει υψηλό για καιρό και σχηματίζει κρυστάλλους σαν βελόνες μέσα και γύρω από τις αρθρώσεις. Εκδηλώνεται με κρίσεις ξαφνικού, πολύ έντονου πόνου, συνήθως στο μεγάλο δάχτυλο του ποδιού, με πρήξιμο, ζέστη και κοκκίνισμα. Μια κρίση χωρίς θεραπεία κρατά συνήθως 1 έως 2 εβδομάδες.

Η παλιά ονομασία της είναι ποδάγρα. Η ουρική αρθρίτιδα αντιμετωπίζεται καλά: τα φάρμακα σβήνουν την κρίση και η μακροχρόνια θεραπεία που κατεβάζει το ουρικό οξύ μπορεί να σταματήσει τις κρίσεις και τη βλάβη στις αρθρώσεις.

Τι είναι η ουρική αρθρίτιδα

Το ουρικό οξύ σχηματίζεται όταν το σώμα διασπά ουσίες που λέγονται πουρίνες. Υπάρχουν στους ιστούς του σώματος και σε πολλές τροφές. Κανονικά αποβάλλεται με τα ούρα. Όταν παράγεται περισσότερο ή αποβάλλεται λιγότερο από όσο πρέπει, η τιμή του στο αίμα ανεβαίνει. Τι σημαίνουν οι τιμές της εξέτασης θα το βρείτε στον οδηγό για το ουρικό οξύ.

Δεν παθαίνουν όλοι όσοι έχουν υψηλό ουρικό οξύ ουρική αρθρίτιδα. Όταν όμως οι κρύσταλλοι μαζευτούν σε μια άρθρωση, το ανοσοποιητικό αντιδρά με έντονη φλεγμονή. Αυτή είναι η κρίση.

Η ουρική αρθρίτιδα είναι πιο συχνή στους άνδρες και εμφανίζεται συνήθως στη μέση ηλικία. Οι γυναίκες σπάνια την εμφανίζουν πριν από την εμμηνόπαυση, γι' αυτό τη βλέπουμε σε αυτές σε μεγαλύτερη ηλικία.

Συμπτώματα: πώς είναι μια κρίση

Τα συμπτώματα μιας κρίσης ουρικής αρθρίτιδας είναι:

• ξαφνικός, πολύ έντονος πόνος σε μία άρθρωση, που συχνά ξεκινά τη νύχτα και μπορεί να σας ξυπνήσει
• πρήξιμο, ζέστη και κοκκίνισμα του δέρματος πάνω από την άρθρωση
• τόση ευαισθησία που ενοχλεί ακόμη και το σεντόνι

Η πρώτη κρίση αφορά πολύ συχνά το μεγάλο δάχτυλο του ποδιού, στη βάση του. Μπορεί όμως να προσβάλει και άλλες αρθρώσεις: το μέσο του ποδιού, τον αστράγαλο, το γόνατο, το χέρι, τον καρπό ή τον αγκώνα.

Ουρική αρθρίτιδα ή μόλυνση της άρθρωσης;

Μια πρησμένη, κόκκινη και ζεστή άρθρωση μπορεί να είναι και σηπτική αρθρίτιδα, δηλαδή μικροβιακή λοίμωξη μέσα στην άρθρωση, που είναι επείγουσα. Αν μαζί με τον πόνο έχετε υψηλό πυρετό, ρίγη ή αισθάνεστε άρρωστοι και δεν μπορείτε να φάτε, χρειάζεστε εξέταση την ίδια μέρα.

Αιτίες και τι πυροδοτεί μια κρίση

Η ουρική αρθρίτιδα συχνά υπάρχει στην οικογένεια. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος αν:

• έχετε αυξημένο βάρος
• πίνετε αλκοόλ
• έχετε περάσει την εμμηνόπαυση
• παίρνετε ορισμένα φάρμακα, όπως διουρητικά ή κάποια φάρμακα για την πίεση
• έχετε υψηλή χοληστερίνη, υπέρταση, πρόβλημα στους νεφρούς, διαβήτη ή οστεοαρθρίτιδα
• πίνετε συχνά ζαχαρούχα αναψυκτικά ή τρώτε πολλές τροφές πλούσιες σε πουρίνες, κυρίως ζωικής προέλευσης

Μια κρίση μπορεί να πυροδοτηθεί από:

• πολύ αλκοόλ ή ένα πολύ βαρύ γεύμα
• αφυδάτωση
• εμπύρετη ασθένεια
• τραυματισμό της άρθρωσης ή χειρουργείο
• ορισμένα φάρμακα

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός υποψιάζεται ουρική αρθρίτιδα από τον τρόπο που ξεκίνησε ο πόνος και από την εικόνα της άρθρωσης. Για να επιβεβαιωθεί η διάγνωση μετριέται το ουρικό οξύ στο αίμα. Σύμφωνα με τις βρετανικές οδηγίες του NICE, τιμή 6 mg/dL ή περισσότερο στηρίζει τη διάγνωση.

Στη διάρκεια της κρίσης όμως το ουρικό οξύ μπορεί να βγει χαμηλότερο. Αν βγει κάτω από 6 mg/dL ενώ η υποψία είναι ισχυρή, η εξέταση επαναλαμβάνεται τουλάχιστον 2 εβδομάδες αφού περάσει η κρίση.

Όταν η διάγνωση παραμένει αβέβαιη, ο γιατρός μπορεί να πάρει με λεπτή βελόνα λίγο υγρό από την άρθρωση και να το εξετάσει στο μικροσκόπιο για κρυστάλλους. Αυτό βοηθά και να αποκλειστεί η μόλυνση. Αν δεν γίνεται, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ακτινογραφία, υπερηχογράφημα ή ειδική αξονική τομογραφία.

Τι κάνετε σε μια κρίση ουρικής αρθρίτιδας

Όσο πιο νωρίς ξεκινήσει η θεραπεία, τόσο καλύτερα. Αν σας έχει δώσει ήδη φάρμακο ο γιατρός, πάρτε το μόλις αισθανθείτε ότι ξεκινά κρίση. Συνήθως αρχίζει να δρα μέσα σε 2 ημέρες.

Στο σπίτι βοηθούν:

• Ξεκούραση και ανύψωση του ποδιού ή του χεριού που πονά.
• Κρύο: παγοκύστη ή σακούλα κατεψυγμένα λαχανικά τυλιγμένη σε πετσέτα, έως 20 λεπτά τη φορά. Ο πάγος βοηθά επιπλέον των φαρμάκων.
• Πολλά υγρά, κυρίως νερό, εκτός αν ο γιατρός σας έχει πει διαφορετικά.
• Προστασία της άρθρωσης: μην την πιέζετε και κρατήστε τα σκεπάσματα μακριά της τη νύχτα.

Φάρμακα για την κρίση

Για την κρίση, οι οδηγίες του NICE, της EULAR και του Αμερικανικού Κολεγίου Ρευματολογίας (ACR) προτείνουν ως πρώτη επιλογή ένα από τα παρακάτω, ανάλογα με τα άλλα προβλήματα υγείας και τα φάρμακα που παίρνετε:

• μη στεροειδές αντιφλεγμονώδες
• κολχικίνη
• κορτιζόνη από το στόμα για λίγες ημέρες

Αν αυτά δεν μπορούν να δοθούν ή δεν βοηθούν, ο γιατρός μπορεί να κάνει ένεση κορτιζόνης στην άρθρωση ή στον μυ. Η επιλογή και η δόση γίνονται πάντα από τον γιατρό, ειδικά αν έχετε πρόβλημα στους νεφρούς, στο στομάχι ή στην καρδιά.

Θεραπεία για το ουρικό οξύ: γιατί είναι μακροχρόνια

Η ουρική αρθρίτιδα είναι χρόνια πάθηση. Χωρίς θεραπεία, το ουρικό οξύ συνεχίζει να σχηματίζει κρυστάλλους, οι κρίσεις γίνονται συχνότερες και μπορεί να κρατούν περισσότερο. Μπορεί να ξανάρθει σε λίγους μήνες ή μετά από χρόνια.

Τα φάρμακα που μειώνουν το ουρικό οξύ, με πιο συχνά την αλλοπουρινόλη και τη φεβουξοστάτη, διαλύουν σταδιακά τους κρυστάλλους, προλαμβάνουν τις κρίσεις, μικραίνουν τους τόφους και προστατεύουν τις αρθρώσεις.

Το NICE συστήνει να προτείνεται αυτή η θεραπεία σε όσους έχουν:

• πολλές ή ενοχλητικές κρίσεις
• χρόνια νεφρική νόσο σταδίου 3 έως 5
• θεραπεία με διουρητικά
• τόφους
• χρόνια αρθρίτιδα από ουρικό οξύ

Σε όλους τους άλλους, η επιλογή συζητείται ήδη από την πρώτη κρίση. Ορισμένα πρακτικά σημεία:

• Η θεραπεία ξεκινά συνήθως 2 έως 4 εβδομάδες αφού περάσει η κρίση, εκτός αν οι κρίσεις είναι πολύ συχνές.
• Η δόση ανεβαίνει σταδιακά, με μετρήσεις ουρικού οξέος, μέχρι να φτάσει τον στόχο. Ο στόχος είναι συνήθως ουρικό οξύ κάτω από 6 mg/dL και, σε πιο βαριά μορφή, κάτω από 5 mg/dL.
• Στους πρώτους μήνες μπορεί να γίνουν κρίσεις. Γι' αυτό ο γιατρός συχνά δίνει μαζί και φάρμακο που τις προλαμβάνει.
• Η θεραπεία συνεχίζεται και όταν δεν έχετε συμπτώματα. Συνήθως είναι δια βίου.

Διατροφή στην ουρική αρθρίτιδα

Η διατροφή βοηθά, αλλά δεν αντικαθιστά τα φάρμακα. Σύμφωνα με το NICE, δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία ότι κάποια συγκεκριμένη δίαιτα προλαμβάνει τις κρίσεις ή μειώνει το ουρικό οξύ. Γι' αυτό η βασική σύσταση είναι μια υγιεινή, ισορροπημένη διατροφή.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το ACR προτείνει σε όσους έχουν ουρική αρθρίτιδα να περιορίσουν:

• το αλκοόλ, ιδιαίτερα την μπίρα
• τις τροφές με πολλές πουρίνες, κυρίως ζωικής προέλευσης, όπως το κόκκινο κρέας
• τα ζαχαρούχα ποτά και τα τρόφιμα με σιρόπι φρουκτόζης

Βοηθούν επίσης:

• η απώλεια βάρους, αν είναι αυξημένο, χωρίς εξαντλητικές δίαιτες
• αρκετά υγρά κάθε μέρα, ώστε να μην αφυδατώνεστε
• μέρες χωρίς αλκοόλ μέσα στην εβδομάδα
• τακτική άσκηση, χωρίς υπερβολική καταπόνηση των αρθρώσεων
• η διακοπή του καπνίσματος

Τα συμπληρώματα βιταμίνης C δεν προτείνονται από το ACR για την ουρική αρθρίτιδα. Αν σκέφτεστε να πάρετε συμπλήρωμα, συζητήστε το με τον γιατρό σας.

Επιπλοκές

Αν οι κρίσεις επαναλαμβάνονται για χρόνια χωρίς θεραπεία, η ουρική αρθρίτιδα μπορεί να προκαλέσει:

• μόνιμη βλάβη στις αρθρώσεις
• τόφους, σκληρά οζίδια από κρυστάλλους κάτω από το δέρμα, συχνά στα αυτιά, στα δάχτυλα ή στους αγκώνες
• πέτρες στα νεφρά
• σπανιότερα, χρόνια αρθρίτιδα

Η ουρική αρθρίτιδα είναι διαφορετική από την οστεοαρθρίτιδα του γόνατος, που οφείλεται σε φθορά του χόνδρου και εξελίσσεται αργά, χωρίς ξαφνικές κρίσεις. Ο ορθοπαιδικός ή ο ρευματολόγος μπορούν να ξεχωρίσουν τις δύο παθήσεις.