Ρήξη μηνίσκου: συμπτώματα και πότε χρειάζεται χειρουργείο

Η ρήξη μηνίσκου είναι σκίσιμο ενός από τους δύο χόνδρινους «αποσβεστήρες» του γονάτου, συνήθως από στρίψιμο του γονάτου ή από φθορά με την ηλικία. Προκαλεί πόνο, πρήξιμο και μερικές φορές «κλείδωμα» του γονάτου. Πολλές ρήξεις, ειδικά εκείνες από φθορά, αντιμετωπίζονται χωρίς χειρουργείο, με ασκήσεις και φυσικοθεραπεία.

Είναι από τους πιο συχνούς τραυματισμούς του γονάτου. Όταν κάποιος λέει ότι «έσπασε χόνδρος στο γόνατο», συνήθως εννοεί ρήξη μηνίσκου.

Τι είναι η ρήξη μηνίσκου

Στο γόνατο συναντιούνται το μηριαίο οστό και η κνήμη. Ανάμεσά τους υπάρχουν δύο μηνίσκοι σε σχήμα C, ένας στην εσωτερική πλευρά (έσω μηνίσκος) και ένας στην εξωτερική (έξω μηνίσκος). Μοιράζουν το βάρος του σώματος, απορροφούν τους κραδασμούς και βοηθούν στη σταθερότητα του γονάτου.

Οι ρήξεις χωρίζονται σε δύο μεγάλες ομάδες:

• Τραυματικές: συμβαίνουν συνήθως σε νεότερους ανθρώπους, στον αθλητισμό, όταν το γόνατο στρίβει ενώ το πόδι πατά στο έδαφος. Συχνά συνοδεύουν άλλους τραυματισμούς, όπως τη ρήξη του πρόσθιου χιαστού συνδέσμου.
• Εκφυλιστικές: εμφανίζονται με την ηλικία, όταν ο ιστός του μηνίσκου έχει φθαρεί. Μια άτσαλη στροφή όταν σηκώνεστε από καρέκλα μπορεί να αρκεί. Συχνά υπάρχουν μαζί με αρχόμενη οστεοαρθρίτιδα του γονάτου.

Οι ρήξεις περιγράφονται επίσης από το σχήμα τους, για παράδειγμα ρήξη «λαβής κάδου», κρημνοειδής ή ακτινωτή, και από το σημείο του μηνίσκου όπου βρίσκονται. Η διάκριση σε τραυματική ή εκφυλιστική έχει τη μεγαλύτερη σημασία, γιατί αλλάζει τη θεραπεία, κυρίως την απόφαση για χειρουργείο.

Πώς παθαίνει κανείς ρήξη μηνίσκου

Στους αθλητές η ρήξη γίνεται συνήθως με απότομη αλλαγή κατεύθυνσης ή στροφή πάνω στο πόδι που πατά, με ή χωρίς επαφή με άλλον παίκτη. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στα αθλήματα επαφής.

Στους μεγαλύτερους ανθρώπους ο μηνίσκος σκίζεται ευκολότερα επειδή έχει φθαρεί, ακόμη και σε απλές καθημερινές κινήσεις.

Συμπτώματα: πώς καταλαβαίνετε τη ρήξη μηνίσκου

Τη στιγμή της ρήξης μπορεί να νιώσετε ένα «τακ». Οι περισσότεροι μπορούν να περπατήσουν αμέσως μετά, και πολλοί αθλητές συνεχίζουν να παίζουν. Τις επόμενες 2 με 3 ημέρες όμως το γόνατο σταδιακά πρήζεται και «σφίγγει».

Τα πιο συχνά συμπτώματα της ρήξης μηνίσκου είναι:

• πόνος, συχνά στην εσωτερική ή στην εξωτερική πλευρά του γονάτου
• δυσκαμψία και πρήξιμο
• αίσθηση ότι κάτι «πιάνει» μέσα στο γόνατο ή ότι το γόνατο «κλειδώνει»
• αίσθηση ότι το γόνατο «φεύγει» ή υποχωρεί
• δυσκολία να λυγίσετε ή να τεντώσετε τελείως το γόνατο

Στις εκφυλιστικές ρήξεις τα συμπτώματα συχνά ξεκινούν σιγά σιγά, χωρίς σαφή τραυματισμό, και μοιάζουν πολύ με τα συμπτώματα της αρθρίτιδας.

Διάγνωση

Ο γιατρός ξεκινά με το ιστορικό και την εξέταση του γονάτου. Ψάχνει ευαισθησία στη γραμμή της άρθρωσης, εκεί όπου βρίσκεται ο μηνίσκος, και κάνει ειδικές δοκιμασίες. Στη δοκιμασία McMurray λυγίζει, τεντώνει και περιστρέφει το γόνατο. Αν υπάρχει ρήξη, η κίνηση μπορεί να προκαλέσει πόνο ή ένα «κλικ» μέσα στην άρθρωση.

Η απλή ακτινογραφία δεν δείχνει τον μηνίσκο, αλλά δείχνει αν υπάρχει αρθρίτιδα. Η μαγνητική τομογραφία είναι η εξέταση εκλογής για τις τραυματικές ρήξεις, γιατί δείχνει με μεγάλη ακρίβεια τους μηνίσκους, τους συνδέσμους και τον χόνδρο.

Στη μέση και στην τρίτη ηλικία η μαγνητική δείχνει συχνά ρήξεις και σε ανθρώπους χωρίς κανένα σύμπτωμα. Σε μια μεγάλη μελέτη σε ανθρώπους 50 έως 90 ετών, βρέθηκε ρήξη ή φθορά μηνίσκου στο 19% των γυναικών 50 με 59 ετών και στο 56% των ανδρών 70 με 90 ετών, και οι περισσότεροι από όσους είχαν ρήξη δεν είχαν πόνο τον τελευταίο μήνα. Γι' αυτό το εύρημα της μαγνητικής ερμηνεύεται πάντα μαζί με τα συμπτώματα και την εξέταση.

Θεραπεία χωρίς χειρουργείο

Πολλές ρήξεις μηνίσκου δεν χρειάζονται άμεσα χειρουργείο. Αν το γόνατο δεν κλειδώνει και τα συμπτώματα υποχωρούν, ο γιατρός θα προτείνει συνήθως συντηρητική θεραπεία:

• Ξεκούραση: σταματάτε τη δραστηριότητα που προκάλεσε τον τραυματισμό. Μπορεί να χρειαστούν πατερίτσες για λίγες ημέρες.
• Πάγος: για 20 λεπτά, αρκετές φορές την ημέρα, ποτέ απευθείας στο δέρμα.
• Ελαστική περίδεση: βοηθά στο πρήξιμο.
• Ανύψωση: όταν ξεκουράζεστε, το πόδι πιο ψηλά από την καρδιά.
• Αντιφλεγμονώδη: όπως η ιβουπροφαίνη, για τον πόνο και το πρήξιμο, πάντα με οδηγία γιατρού ή φαρμακοποιού.
• Φυσικοθεραπεία: ασκήσεις για την κινητικότητα και, σταδιακά, για τη δύναμη των μυών του μηρού, που στηρίζουν το γόνατο.

Για τις εκφυλιστικές ρήξεις η άσκηση είναι η βασική θεραπεία. Σε μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο BMJ, σε ασθενείς με εκφυλιστική ρήξη του έσω μηνίσκου η αρθροσκόπηση δεν ήταν καλύτερη από ένα πρόγραμμα ασκήσεων.

Ρήξη μηνίσκου: χρειάζεται χειρουργείο ή όχι;

Η απάντηση εξαρτάται κυρίως από το είδος της ρήξης, την ηλικία, τα συμπτώματα και το επίπεδο δραστηριότητας.

Εκφυλιστική ρήξη: συνήθως όχι

Για τους ανθρώπους με εκφυλιστική νόσο του γονάτου, δηλαδή πόνο στο γόνατο συνήθως μετά τα 35, με ή χωρίς αρθρίτιδα και εκφυλιστική ρήξη μηνίσκου, η διεθνής κατευθυντήρια οδηγία του BMJ (2017) κάνει ισχυρή σύσταση κατά της αρθροσκόπησης σχεδόν σε όλους. Η σύσταση ισχύει ακόμη κι αν υπάρχει αίσθηση «πιασίματος» ή «κλικ» στο γόνατο, ή αν τα συμπτώματα ξεκίνησαν απότομα. Εξαιρούνται όσοι έχουν γόνατο που μένει πραγματικά κλειδωμένο.

Οι βρετανικές οδηγίες του NICE για την οστεοαρθρίτιδα δεν συστήνουν επίσης αρθροσκοπικό «καθαρισμό» ή πλύση του γονάτου σε ανθρώπους με αρθρίτιδα.

Τραυματική ρήξη: εξαρτάται

Στους νεότερους ανθρώπους με τραυματική ρήξη, το χειρουργείο εξετάζεται όταν:

• το γόνατο μένει κλειδωμένο και δεν μπορεί να τεντώσει
• τα συμπτώματα επιμένουν παρά τη συντηρητική θεραπεία
• υπάρχει μαζί ρήξη χιαστού συνδέσμου ή άλλη βλάβη που χρειάζεται επέμβαση

Το εξωτερικό τρίτο του μηνίσκου έχει πλούσια αιμάτωση. Μια ρήξη σε αυτή τη ζώνη μπορεί να επουλωθεί μόνη της ή να ραφτεί. Τα εσωτερικά δύο τρίτα έχουν ελάχιστο αίμα και δεν επουλώνονται, γι' αυτό εκεί, αν χρειαστεί επέμβαση, αφαιρείται το κομμάτι που σκίστηκε.

Οι επεμβάσεις

Η επέμβαση γίνεται αρθροσκοπικά: ο χειρουργός βάζει μια μικρή κάμερα και εργαλεία από μικρές τομές στο γόνατο.

• Μερική μηνισκεκτομή: αφαιρείται μόνο το κατεστραμμένο κομμάτι του μηνίσκου. Συνήθως επιτρέπει άμεση φόρτιση του ποδιού.
• Συρραφή μηνίσκου: τα κομμάτια ράβονται μεταξύ τους. Διατηρεί τον μηνίσκο, αλλά η ανάρρωση είναι μεγαλύτερη, γιατί ο ιστός πρέπει να κολλήσει. Το αν μπορεί να γίνει εξαρτάται από το είδος της ρήξης και την κατάσταση του μηνίσκου.
• Μεταμόσχευση μηνίσκου: σπάνια επέμβαση για νέους, δραστήριους ανθρώπους που έχουν χάσει μεγάλο μέρος του μηνίσκου και έχουν πόνο. Ο μηνίσκος αντικαθίσταται με μόσχευμα από δότη.

Πόσο καιρό εκτός: η αποκατάσταση

Ο χρόνος αποκατάστασης εξαρτάται από τη θεραπεία:

• Μετά από μερική μηνισκεκτομή: περίπου 3 έως 6 εβδομάδες.
• Μετά από συρραφή μηνίσκου: περίπου 3 έως 6 μήνες.
• Χωρίς χειρουργείο: εξαρτάται από τη ρήξη και την πρόοδο με τις ασκήσεις. Ο φυσικοθεραπευτής και ο γιατρός θα σας πουν πότε μπορείτε να αυξήσετε τη δραστηριότητα.

Σε κάθε περίπτωση, οι ασκήσεις ξεκινούν από την κινητικότητα και προχωρούν σταδιακά στην ενδυνάμωση. Με σωστή διάγνωση, θεραπεία και αποκατάσταση, οι περισσότεροι επιστρέφουν στις δραστηριότητες που έκαναν πριν από τον τραυματισμό.

Μπορώ να περπατάω με ρήξη μηνίσκου;

Συνήθως ναι. Οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να περπατήσουν με ρήξη μηνίσκου, και το ήπιο περπάτημα στο πλαίσιο της καθημερινότητας δεν είναι επικίνδυνο. Αποφύγετε όμως το τρέξιμο, τα άλματα, τις απότομες στροφές και τα βαθιά καθίσματα μέχρι να σας εξετάσει γιατρός.

Αν το γόνατο κλειδώσει και δεν μπορείτε να το τεντώσετε, ή αν δεν μπορείτε να πατήσετε, χρειάζεται εξέταση χωρίς καθυστέρηση. Αν ο πόνος στο γόνατο οφείλεται κυρίως σε προχωρημένη αρθρίτιδα, η λύση σε βάθος χρόνου μπορεί να είναι διαφορετική, όπως η αρθροπλαστική γόνατος. Τις επιλογές θα τις συζητήσετε με τον ορθοπαιδικό.