Μερική αρθροπλαστική γόνατος: πότε αρκεί και πώς είναι η ανάρρωση

Η μερική αρθροπλαστική γόνατος, ή μονοδιαμερισματική αρθροπλαστική, είναι η επέμβαση στην οποία αντικαθίσταται μόνο το τμήμα του γονάτου που έχει φθαρεί από την αρθρίτιδα, συνήθως η εσωτερική πλευρά. Τα υγιή τμήματα, ο χόνδρος τους και οι σύνδεσμοι μένουν στη θέση τους. Ταιριάζει όταν η φθορά περιορίζεται σε ένα σημείο, και η ανάρρωση είναι συνήθως πιο σύντομη από την ολική αρθροπλαστική.

Αν ο ορθοπαιδικός σας είπε ότι μπορεί να «αρκεί» μια μερική αρθροπλαστική, εδώ θα βρείτε πότε ισχύει αυτό, πώς συγκρίνεται με την ολική και τι να περιμένετε στην ανάρρωση.

Τι είναι η μερική αρθροπλαστική γόνατος

Το γόνατο έχει τρία διαμερίσματα, δηλαδή τρία σημεία όπου τα οστά έρχονται σε επαφή:

• το έσω διαμέρισμα, στην εσωτερική πλευρά του γονάτου
• το έξω διαμέρισμα, στην εξωτερική πλευρά
• το επιγονατιδομηριαίο διαμέρισμα, πίσω από την επιγονατίδα

Στην οστεοαρθρίτιδα ο χόνδρος φθείρεται, αλλά συχνά όχι παντού το ίδιο. Πολλοί άνθρωποι έχουν φθορά κυρίως στην εσωτερική πλευρά. Στη μερική αρθροπλαστική ο χειρουργός αντικαθιστά μόνο το φθαρμένο διαμέρισμα με μεταλλικά και πλαστικά τμήματα. Στην ολική αρθροπλαστική αντικαθίστανται οι επιφάνειες όλου του γονάτου.

Η πιο συχνή μορφή είναι η μερική αρθροπλαστική του έσω διαμερίσματος. Υπάρχει και μερική αρθροπλαστική του έξω διαμερίσματος, και ειδική αντικατάσταση μόνο πίσω από την επιγονατίδα, όταν ο πόνος και η φθορά είναι εκεί.

Πότε αρκεί η μερική αρθροπλαστική

Η μερική αρθροπλαστική αρκεί όταν η αρθρίτιδα περιορίζεται σε ένα διαμέρισμα του γονάτου και οι θεραπείες χωρίς χειρουργείο δεν βοηθούν πια. Για τις θεραπείες αυτές, όπως η άσκηση, η απώλεια βάρους και τα παυσίπονα, δείτε τον οδηγό για την οστεοαρθρίτιδα γόνατος.

Ενδεικτικά, ο χειρουργός εξετάζει:

• Πού πονάτε: ο πόνος κυρίως στην εσωτερική ή στην εξωτερική πλευρά του γονάτου ταιριάζει με μερική αρθροπλαστική. Πόνος σε όλο το γόνατο δείχνει συνήθως ολική.
• Τι δείχνουν οι ακτινογραφίες: αν η φθορά είναι σε ένα μόνο διαμέρισμα και πόση παραμόρφωση υπάρχει. Μερικές φορές χρειάζεται και μαγνητική τομογραφία.
• Τους συνδέσμους: οι σύνδεσμοι του γονάτου πρέπει να είναι σε καλή κατάσταση.
• Την κίνηση: το γόνατο δεν πρέπει να έχει μεγάλη δυσκαμψία.

Η μερική αρθροπλαστική συνήθως δεν ταιριάζει όταν υπάρχει:

• φλεγμονώδης αρθρίτιδα, όπως η ρευματοειδής, που προσβάλλει όλη την άρθρωση
• σημαντική δυσκαμψία του γονάτου όπως η σύγκαμψη.
• πάρα πολύ μεγάλο σωματικό βάρος

Η τελική απόφαση παίρνεται συχνά με βάση την εξέταση, τις ακτινογραφίες και αυτό που βλέπει ο χειρουργός στο γόνατο.

Οι βρετανικές οδηγίες του NICE συστήνουν, όταν η αρθρίτιδα αφορά μόνο το έσω διαμέρισμα, να δίνεται στον ασθενή επιλογή ανάμεσα σε μερική και ολική αρθροπλαστική, με συζήτηση για τα οφέλη και τους κινδύνους καθεμίας.

Μερική ή ολική αρθροπλαστική γόνατος

Η καλύτερη σύγκριση των δύο επεμβάσεων είναι η βρετανική τυχαιοποιημένη μελέτη TOPKAT. Σε 528 ασθενείς με αρθρίτιδα στο έσω διαμέρισμα, από 27 νοσοκομεία, οι μισοί έκαναν μερική και οι μισοί ολική αρθροπλαστική.

Τα εθνικά μητρώα αρθροπλαστικών (national joint registries) δείχνουν τη μακροπρόθεσμη εικόνα. Σε μεγάλη ανασκόπηση με δεδομένα μητρώων, περίπου το 70% των μερικών αρθροπλαστικών λειτουργούσαν ακόμη 25 χρόνια μετά, έναντι περίπου 82% των ολικών. Δηλαδή, στα μητρώα οι μερικές αρθροπλαστικές χρειάζονται πιο συχνά νέα επέμβαση με τα χρόνια.

Τα δύο είδη στοιχείων δεν συγκρούονται απαραίτητα. Η TOPKAT έδειξε ότι, για ασθενείς που επιλέχθηκαν προσεκτικά και χειρουργήθηκαν από έμπειρους χειρουργούς, οι επανεπεμβάσεις στα 10 χρόνια ήταν ίδιες. Τα μητρώα καταγράφουν όλες τις επεμβάσεις μιας χώρας, για 25 χρόνια, και δείχνουν ότι με τον χρόνο η μερική αρθροπλαστική χρειάζεται πιο συχνά νέα επέμβαση.

Η ηλικία παίζει ρόλο;

Η μερική αρθροπλαστική δεν είναι μόνο για νέους ή μόνο για ηλικιωμένους. Τα σύγχρονα εμφυτεύματα έχουν πολύ καλή αντοχή σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα, τόσο σε νεότερους όσο και σε μεγαλύτερους ασθενείς, όταν έχουν επιλεγεί σωστά. Στη μελέτη TOPKAT η μέση ηλικία των ασθενών ήταν 65 χρόνια. Αυτό που μετρά περισσότερο είναι η μορφή της φθοράς και η κατάσταση των συνδέσμων.

Πρακτικά, για έναν κατάλληλο ασθενή η μερική αρθροπλαστική δίνει την ίδια λειτουργία, με πιο εύκολη ανάρρωση και λιγότερες επιπλοκές, αλλά με κάπως μεγαλύτερη πιθανότητα να χρειαστεί νέα επέμβαση στο μέλλον. Πώς ζυγίζονται αυτά για εσάς εξαρτάται από την ηλικία, τη δραστηριότητα και τη μορφή της φθοράς.

Πώς γίνεται η επέμβαση

Η επέμβαση γίνεται με γενική ή περιοχική αναισθησία. Ο χειρουργός αφαιρεί τον φθαρμένο χόνδρο και λίγο οστό μόνο από το προσβεβλημένο διαμέρισμα και τοποθετεί εκεί τα μεταλλικά τμήματα, με ένα πλαστικό ένθετο ανάμεσά τους. Τα υπόλοιπα διαμερίσματα και οι σύνδεσμοι δεν αγγίζονται.

Επειδή το αποτέλεσμα της μερικής αρθροπλαστικής εξαρτάται πολύ από τη σωστή θέση του εμφυτεύματος, χρησιμοποιούνται και ρομποτικά συστήματα. Σε μια μικρή τυχαιοποιημένη μελέτη με 130 ασθενείς, κανένας ασθενής με ρομποτική μερική αρθροπλαστική δεν χρειάστηκε νέα επέμβαση στα 5 χρόνια, έναντι περίπου 9 στους 100 με την κλασική. Το βρετανικό μητρώο όμως δεν βρήκε τέτοια διαφορά. Δείτε τους οδηγούς για τη ρομποτική αρθροπλαστική γόνατος και για το τι δείχνουν οι μελέτες για τη ρομποτική ή την κλασική αρθροπλαστική.

Ο Δρ Κωνσταντίνος Δρετάκης, διευθυντής στο νοσοκομείο Υγεία και ο πρώτος ιατρός που πιστοποιήθηκε στην Ελλάδα, έχει κάνει πρωτογενή έρευνα μαζί με την ερευνητική του ομάδα. Μεταξύ άλλων, έχει δημοσιεύσει τα αποτελέσματα από τους πρώτους ασθενείς, με εξαιρετικά αποτελέσματα, καθώς και τη δυνατότητα επέκτασης της χρήσης του ρομπότ στην επέμβαση αλλαγής της μονοδιαμερισματικής σε ολική αρθροπλαστική γόνατος με το ρομποτικό σύστημα MAKO:

• Survivorship and Outcomes of Robotic Arm-Assisted Medial Unicompartmental Knee Arthroplasty at a Minimum of 5-Year Follow-Up (Dretakis K, Koutserimpas C, Raptis K, Igoumenou VG)
• Expanding Robotic Arm-Assisted Knee Surgery: The First Attempt to Use the System for Knee Revision Arthroplasty (Kalavrytinos D, Koutserimpas C, Kalavrytinos I, Dretakis K)

Η ανάρρωση μετά από μερική αρθροπλαστική γόνατος

Η ανάρρωση μετά από μερική αρθροπλαστική είναι συνήθως πιο σύντομη από ό,τι μετά από ολική. Συνήθως υπάρχει λιγότερος πόνος, λιγότερη απώλεια αίματος και μικρότερος κίνδυνος λοίμωξης και θρόμβωσης.

Στο νοσοκομείο

Πολλοί ασθενείς πηγαίνουν σπίτι την ίδια μέρα ή την επόμενη. Πατάτε στο πόδι σας αμέσως μετά την επέμβαση, με περιπατητήρα, μπαστούνι ή πατερίτσες.

Οι πρώτες εβδομάδες

Το βοήθημα στο περπάτημα χρειάζεται συνήθως για λίγες μέρες ή λίγες εβδομάδες. Ο φυσικοθεραπευτής σας δείχνει ασκήσεις για την κίνηση και τη δύναμη του γονάτου, που συνεχίζετε στο σπίτι κάθε μέρα.

Γύρω στις 2 εβδομάδες

Μετά από μερική αρθροπλαστική, πολλοί μπορούν να οδηγήσουν σε περίπου 2 εβδομάδες, έναντι τουλάχιστον 3 εβδομάδων μετά από ολική. Πριν οδηγήσετε, ρωτήστε τον γιατρό σας αν μπορείτε να φρενάρετε με ασφάλεια.

Γύρω στις 6 εβδομάδες

Οι περισσότεροι έχουν επιστρέψει σε όλες τις συνηθισμένες καθημερινές δραστηριότητες έως τις 6 εβδομάδες. Η πλήρης ανάρρωση, με τη δύναμη και την αντοχή, μπορεί να πάρει μερικούς μήνες ακόμη.

Τις μέρες μετά την επέμβαση, βάζετε πάγο στο γόνατο αν σας το προτείνουν, κρατάτε το πόδι ψηλά όταν κάθεστε για να μειωθεί το πρήξιμο και αυξάνετε σταδιακά την απόσταση που περπατάτε. Ο πόνος και το πρήξιμο μειώνονται σιγά σιγά μέσα στις πρώτες εβδομάδες.

Το νέο γόνατο συχνά μοιάζει πιο «φυσικό» από μια ολική αρθροπλαστική και μπορεί να λυγίζει καλύτερα, επειδή διατηρούνται τα υγιή τμήματα και οι σύνδεσμοι.

Πιθανές επιπλοκές

Οι επιπλοκές είναι ασυνήθιστες, αλλά μπορεί να συμβούν:

• θρόμβωση στις φλέβες του ποδιού ή της λεκάνης
• λοίμωξη, που μπορεί να εμφανιστεί μέρες ή και χρόνια μετά
• ανάγκη για νέα επέμβαση

Ένας λόγος για νέα επέμβαση είναι η εξέλιξη της αρθρίτιδας στα τμήματα του γονάτου που δεν αντικαταστάθηκαν. Τότε η μερική αρθροπλαστική μπορεί να μετατραπεί σε ολική.

Πριν αποφασίσετε για μερική αρθροπλαστική γόνατος

Ζητήστε από τον χειρουργό σας να σας εξηγήσει γιατί προτείνει μερική ή ολική αρθροπλαστική στο δικό σας γόνατο, τι έδειξαν οι ακτινογραφίες για τα υπόλοιπα διαμερίσματα και τι θα γίνει αν η αρθρίτιδα προχωρήσει αργότερα. Ρωτήστε επίσης πόσες μερικές αρθροπλαστικές κάνει, γιατί στη μελέτη TOPKAT οι επεμβάσεις έγιναν από χειρουργούς με εμπειρία στην τεχνική.