Προστατίτιδα: συμπτώματα, είδη και θεραπεία

Η προστατίτιδα είναι φλεγμονή ή πόνος που προέρχεται από τον προστάτη, τον αδένα κάτω από την ουροδόχο κύστη των ανδρών. Υπάρχουν τρεις πολύ διαφορετικές μορφές: η οξεία μικροβιακή, που ξεκινά απότομα με πυρετό, η χρόνια μικροβιακή, με λοιμώξεις που επανέρχονται, και ο χρόνιος πυελικός πόνος χωρίς μικρόβιο, που είναι και η πιο συχνή. Η θεραπεία εξαρτάται από τη μορφή, γι' αυτό η σωστή διάγνωση μετρά περισσότερο από την αντιβίωση.

Τι είναι η προστατίτιδα

Ο προστάτης έχει μέγεθος περίπου όσο ένα καρύδι και περιβάλλει την αρχή της ουρήθρας, του σωλήνα που βγάζει τα ούρα. Γι' αυτό, όταν ερεθίζεται ή φλεγμαίνει, τα συμπτώματα αφορούν την ούρηση, την περιοχή της λεκάνης και τη σεξουαλική λειτουργία.

Η λέξη «προστατίτιδα» χρησιμοποιείται για καταστάσεις που μοιάζουν στα συμπτώματα αλλά έχουν άλλη αιτία. Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες της EAU, λιγότερο από το 10% των περιπτώσεων έχει αποδεδειγμένη μικροβιακή λοίμωξη. Στις υπόλοιπες ο πόνος υπάρχει, αλλά μικρόβιο δεν βρίσκεται.

Στις έρευνες στον γενικό πληθυσμό, συμπτώματα προστατίτιδας αναφέρει από 2,2% έως 14,2% των ανδρών. Ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία: οι άνδρες 50 έως 59 ετών έχουν περίπου τριπλάσιο κίνδυνο από τους άνδρες 20 έως 39 ετών. Η προστατίτιδα όμως εμφανίζεται και σε νέους άνδρες.

Τα είδη της προστατίτιδας

Οι ουρολόγοι χρησιμοποιούν μια ταξινόμηση σε τέσσερις κατηγορίες, που προτείνουν και οι οδηγίες της EAU:

Η τρίτη κατηγορία λέγεται συχνά «χρόνια προστατίτιδα». Οι οδηγίες της EAU για τον χρόνιο πυελικό πόνο προτιμούν τον όρο «σύνδρομο πόνου του προστάτη», γιατί η κατάληξη «-ίτιδα» υπονοεί φλεγμονή ή λοίμωξη που συνήθως δεν υπάρχει.

Προστατίτιδα: συμπτώματα

Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με το είδος.

Οξεία μικροβιακή προστατίτιδα. Ξεκινά απότομα, με:

• πυρετό, ρίγη και αίσθημα ότι είστε άρρωστος
• πόνο που δύσκολα εντοπίζεται, στο περίνεο (την περιοχή ανάμεσα στο όσχεο και τον πρωκτό), χαμηλά στην κοιλιά ή στη μέση
• κάψιμο, συχνή ανάγκη για ούρηση ή δυσκολία να αδειάσει η κύστη

Πρόκειται για σοβαρή λοίμωξη που θέλει γιατρό την ίδια μέρα. Τα βήματα της θεραπείας της περιγράφουμε αναλυτικά στον οδηγό για την ουρολοίμωξη στους άνδρες.

Χρόνια μικροβιακή προστατίτιδα και χρόνιος πυελικός πόνος. Τα συμπτώματα κρατούν τουλάχιστον 3 μήνες, συνήθως χωρίς πυρετό:

• πόνος ή βάρος στο περίνεο, στο όσχεο, στο πέος ή στο εσωτερικό του μηρού
• πόνος κατά την εκσπερμάτιση ή μετά από αυτήν
• συχνουρία, επείγουσα ανάγκη για ούρηση ή αδύναμη ροή
• κούραση, άγχος ή πεσμένη διάθεση, που συχνά συνοδεύουν τον χρόνιο πόνο

Στη χρόνια μικροβιακή μορφή, ο άνδρας κάνει ξανά και ξανά ουρολοιμώξεις με το ίδιο μικρόβιο. Στον χρόνιο πυελικό πόνο οι καλλιέργειες βγαίνουν αρνητικές. Οι οδηγίες της EAU σημειώνουν ότι η κατάσταση αυτή επηρεάζει συχνά τη σεξουαλική ζωή, με προβλήματα στη στύση ή στην εκσπερμάτιση.

Αιτίες: γιατί εμφανίζεται

Στην οξεία μορφή, τα μικρόβια φτάνουν στον προστάτη συνήθως από την ουρήθρα ή την κύστη. Τα πιο συχνά είναι εντερικά βακτήρια, όπως το E. coli. Ο κίνδυνος αυξάνεται μετά από βιοψία προστάτη από το ορθό, παρά την προληπτική αντιβίωση.

Στη χρόνια μικροβιακή μορφή τα μικρόβια είναι πιο ποικίλα. Η EAU αναφέρει και μικρόβια που μεταδίδονται σεξουαλικά, όπως τα χλαμύδια και η τριχομονάδα.

Για τον χρόνιο πυελικό πόνο δεν έχει βρεθεί μία αιτία. Οι οδηγίες της EAU περιγράφουν συνδυασμό παραγόντων: μια αρχική λοίμωξη ή τραυματισμό, ένταση των μυών της λεκάνης, ευαισθητοποίηση των νεύρων και ψυχολογικούς παράγοντες. Το άγχος φαίνεται να αυξάνει τον κίνδυνο να εμφανιστεί.

Κολλάει η προστατίτιδα;

Η προστατίτιδα δεν είναι από μόνη της σεξουαλικά μεταδιδόμενο νόσημα. Όταν όμως οφείλεται σε μικρόβιο που μεταδίδεται με τη σεξουαλική επαφή, όπως τα χλαμύδια, το μικρόβιο μπορεί να περάσει στη σύντροφο. Σε αυτή την περίπτωση ο γιατρός θα σας πει αν πρέπει να εξεταστεί και να πάρει θεραπεία και η σύντροφός σας.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός ξεκινά από το ιστορικό και την εξέταση της κοιλιάς, των γεννητικών οργάνων και του προστάτη. Στην οξεία προστατίτιδα η δακτυλική εξέταση γίνεται απαλά: η EAU συστήνει να μη γίνεται μάλαξη του προστάτη, γιατί μπορεί να περάσουν μικρόβια στο αίμα.

Οι βασικές εξετάσεις είναι:

• εξέταση ούρων με ταινία και καλλιέργεια από τα μέσα ούρα, πριν από την πρώτη δόση αντιβίωσης (γενική ούρων)
• καλλιέργεια αίματος και γενική αίματος, όταν υπάρχει πυρετός
• υπερηχογράφημα, όταν υπάρχει υποψία αποστήματος στον προστάτη
• στη χρόνια μορφή, καλλιέργειες ούρων πριν και μετά από μάλαξη του προστάτη (δοκιμασία δύο ή τεσσάρων ποτηριών), που δείχνουν αν το μικρόβιο βρίσκεται στον προστάτη
• έλεγχος για χλαμύδια και άλλα σεξουαλικά μεταδιδόμενα μικρόβια, όταν ταιριάζει

Για τον χρόνιο πυελικό πόνο χρησιμοποιείται συχνά ένα ερωτηματολόγιο συμπτωμάτων, που βοηθά να μετρηθεί η βελτίωση με τον καιρό.

Προστατίτιδα και PSA

Η φλεγμονή ανεβάζει το PSA. Σύμφωνα με την EAU, το PSA είναι αυξημένο σε περίπου 60% των ανδρών με οξεία και 20% με χρόνια μικροβιακή προστατίτιδα. Γι' αυτό η μέτρηση την περίοδο της φλεγμονής δεν βοηθά στη διάγνωση. Αν χρειάζεται, ο γιατρός θα τη ζητήσει αφού περάσει η λοίμωξη.

Προστατίτιδα: θεραπεία

Οξεία μικροβιακή προστατίτιδα

Η θεραπεία είναι αντιβίωση με συνταγή γιατρού, που ξεκινά αμέσως μετά τη λήψη του δείγματος ούρων. Σύμφωνα με τις οδηγίες του NICE, η αντιβίωση επανεκτιμάται στις 14 ημέρες και, ανάλογα με την πορεία, σταματά ή συνεχίζεται για άλλες 14. Αν δεν υπάρχει βελτίωση μέσα σε 48 ώρες ή αν εμφανιστούν σημάδια σοβαρής λοίμωξης, χρειάζεται νοσοκομείο.

Περίπου 1 στους 10 άνδρες με οξεία προστατίτιδα δεν μπορεί να ουρήσει (επίσχεση ούρων) και χρειάζεται καθετήρα. Για τον πόνο, το NICE αναφέρει την παρακεταμόλη ή, αν σας ταιριάζει, την ιβουπροφαίνη, πάντα σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού.

Χρόνια μικροβιακή προστατίτιδα

Εδώ η αντιβίωση διαρκεί περισσότερο. Οι οδηγίες της EAU προβλέπουν θεραπεία 4 έως 6 εβδομάδων, με φάρμακο που επιλέγεται από τις καλλιέργειες, γιατί λίγα αντιβιοτικά περνούν καλά μέσα στον ιστό του προστάτη. Όταν το μικρόβιο είναι χλαμύδια ή τριχομονάδα, η θεραπεία είναι διαφορετική.

Χρόνιος πυελικός πόνος: τι βοηθά

Δεν υπάρχει ένα φάρμακο που να ταιριάζει σε όλους. Οι οδηγίες της EAU συστήνουν θεραπεία προσαρμοσμένη στα συμπτώματα του καθενός, συχνά με συνδυασμό μεθόδων:

• α-αποκλειστές, φάρμακα που χαλαρώνουν τους μυς του προστάτη και του αυχένα της κύστης, όταν τα συμπτώματα διαρκούν λιγότερο από ένα χρόνο
• ένας κύκλος αντιβίωσης τουλάχιστον 6 εβδομάδων, μόνο σε άνδρες που δεν έχουν πάρει ξανά αντιβίωση για το πρόβλημα και έχουν συμπτώματα λιγότερο από ένα χρόνο
• αντιφλεγμονώδη, με προσοχή στις παρενέργειες όταν παίρνονται για καιρό
• βελονισμός, που σε ανασκόπηση Cochrane μείωσε τα συμπτώματα σε σχέση με εικονική θεραπεία, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα
• φυσικοθεραπεία πυελικού εδάφους, όταν οι μύες της λεκάνης είναι σφιγμένοι
• γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, που μπορεί να βελτιώσει τον πόνο και την ποιότητα ζωής

Η ίδια ανασκόπηση Cochrane βρήκε μικρό όφελος από ένα πρόγραμμα σωματικής άσκησης. Αντίθετα, κατά την EAU η πρεγκαμπαλίνη δεν βοηθά, και δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία ότι βοηθούν επεμβάσεις όπως η αφαίρεση τμήματος του προστάτη.

Όλα τα φάρμακα δίνονται μόνο με οδηγία γιατρού. Οι επαναλαμβανόμενοι κύκλοι αντιβίωσης, χωρίς αποδεδειγμένο μικρόβιο, δεν είναι λύση και αυξάνουν τις αντοχές των μικροβίων.

Πόσο διαρκεί και περνάει

Η οξεία προστατίτιδα με σωστή θεραπεία συνήθως υποχωρεί, αν και η ανάρρωση μπορεί να πάρει αρκετές εβδομάδες. Ένα μέρος των ανδρών συνεχίζει να έχει ενοχλήσεις και μετά, και τότε χρειάζεται επανεκτίμηση από ουρολόγο.

Ο χρόνιος πυελικός πόνος έχει συχνά διακυμάνσεις, με καλές και κακές περιόδους. Ο στόχος είναι να ελεγχθούν τα συμπτώματα και να βελτιωθεί η καθημερινότητα, κάτι που για πολλούς άνδρες γίνεται σταδιακά, με υπομονή και συνεργασία με τον γιατρό. Για τις υπόλοιπες παθήσεις του προστάτη και του ουροποιητικού, δείτε την ενότητα Ουρολογία.