Πέτρα στα νεφρά: αντιμετώπιση και διατροφή

Η πέτρα στα νεφρά (νεφρολιθίαση) είναι ένα σκληρό κομμάτι από κρυστάλλους που σχηματίζεται μέσα στον νεφρό, όταν τα ούρα έχουν πολλές ουσίες και λίγο νερό. Μπορεί να μη δίνει κανένα σύμπτωμα για χρόνια ή να κατέβει στον ουρητήρα και να προκαλέσει έντονο πόνο, τον κολικό νεφρού. Οι περισσότερες μικρές πέτρες φεύγουν μόνες τους με τα ούρα, ενώ οι μεγαλύτερες σπάνε ή αφαιρούνται με ουρολογικές επεμβάσεις.

Τι είναι η πέτρα στα νεφρά και πώς δημιουργείται

Τα ούρα περιέχουν διαλυμένα άλατα, όπως ασβέστιο, οξαλικά και ουρικό οξύ. Όταν τα ούρα είναι πυκνά, τα άλατα κρυσταλλώνουν και οι κρύσταλλοι ενώνονται σταδιακά σε πέτρα. Οι περισσότερες πέτρες περιέχουν ασβέστιο.

Η πέτρα που μένει μέσα στον νεφρό συχνά δεν ενοχλεί. Πρόβλημα δημιουργεί όταν μετακινηθεί στον ουρητήρα, τον λεπτό σωλήνα που οδηγεί τα ούρα στην κύστη, και τον φράξει.

Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο:

• λίγα υγρά, ειδικά σε ζέστη ή με έντονη εφίδρωση
• πολύ αλάτι και πολλή ζωική πρωτεΐνη στη διατροφή
• αναψυκτικά με ανθρακικό
• παχυσαρκία
• προηγούμενη πέτρα ή πέτρες στην οικογένεια
• ορισμένες παθήσεις, όπως ο υπερπαραθυρεοειδισμός, το μεταβολικό σύνδρομο και παθήσεις του εντέρου, π.χ. η νόσος Crohn

Πέτρα στα νεφρά: συμπτώματα και πώς το καταλαβαίνω

Το κύριο σύμπτωμα είναι ο κολικός νεφρού: ξαφνικός, πολύ έντονος πόνος στο πλάι ή στη μέση, κάτω από τα πλευρά, που έρχεται κατά κύματα. Συχνά κατεβαίνει προς την κοιλιά, τη βουβωνική χώρα ή τα γεννητικά όργανα. Δεν βρίσκετε θέση που να ανακουφίζει.

Μαζί με τον πόνο μπορεί να εμφανιστούν:

• ναυτία και εμετός
• αίμα στα ούρα, ορατό ή μόνο στην εξέταση
• συχνή και επείγουσα ανάγκη για ούρηση, όταν η πέτρα πλησιάζει την κύστη
• κάψιμο στην ούρηση

Στις γυναίκες ο πόνος μπορεί να μοιάζει με πόνο από τις ωοθήκες, την κύστη ή την εγκυμοσύνη, γι' αυτό η εξέταση από γιατρό είναι απαραίτητη. Πυρετός ή ρίγη μαζί με κολικό σημαίνουν ότι μπορεί να υπάρχει λοίμωξη πίσω από την πέτρα, κάτι που είναι επείγον.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Για τους ενήλικες με πιθανό κολικό νεφρού, οι οδηγίες του NICE συστήνουν αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης, χωρίς σκιαγραφικό, μέσα σε 24 ώρες. Δείχνει με ακρίβεια το μέγεθος και τη θέση της πέτρας.

Στις έγκυες γίνεται υπερηχογράφημα αντί για αξονική. Στα παιδιά και τους εφήβους πρώτη εξέταση είναι επίσης το υπερηχογράφημα, και η αξονική χαμηλής δόσης γίνεται μόνο αν η διάγνωση παραμένει αβέβαιη.

Ο γιατρός ζητά επίσης εξέταση ούρων για αίμα και λοίμωξη και εξετάσεις αίματος για τη λειτουργία των νεφρών.

Πώς αντιμετωπίζεται ο πόνος

Η πρώτη επιλογή για τον πόνο του κολικού είναι τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ), σε χάπι, ένεση ή υπόθετο. Αν δεν κάνουν ή δεν ταιριάζουν, δίνεται παρακεταμόλη στη φλέβα και, σε τρίτη γραμμή, οπιοειδή. Τα αντισπασμωδικά δεν συστήνονται για τον κολικό.

Τα ΜΣΑΦ δεν ταιριάζουν σε όλους, για παράδειγμα σε όσους έχουν πρόβλημα στα νεφρά ή έλκος. Ο γιατρός θα επιλέξει το κατάλληλο παυσίπονο.

Πώς φεύγει η πέτρα στα νεφρά;

Οι περισσότερες μικρές πέτρες φεύγουν μόνες τους με τα ούρα. Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες της EAU, περίπου το 75% των πετρών του ουρητήρα μικρότερων από 5 χιλιοστά και το 62% των μεγαλύτερων αποβάλλονται αυθόρμητα, κατά μέσο όρο σε περίπου 17 ημέρες. Όσο πιο χαμηλά στον ουρητήρα βρίσκεται η πέτρα, τόσο πιο πιθανό είναι να βγει.

Για πέτρες κάτω από 10 χιλιοστά στο κατώτερο τμήμα του ουρητήρα, ο γιατρός μπορεί να δώσει φάρμακο που χαλαρώνει τον ουρητήρα (α-αποκλειστή), ώστε η πέτρα να βγει πιο εύκολα. Το φάρμακο δίνεται μόνο με συνταγή και οδηγία γιατρού.

Όσο περιμένετε, ο γιατρός μπορεί να σας ζητήσει να ουρείτε μέσα από σουρωτήρι ή γάζα, ώστε να κρατήσετε την πέτρα. Η ανάλυσή της δείχνει από τι είναι φτιαγμένη και καθοδηγεί την πρόληψη.

Οι οδηγίες δεν συστήνουν βότανα ή αφεψήματα για να διαλύσουν ή να βγάλουν μια πέτρα. Μην τα χρησιμοποιείτε αντί για ιατρική παρακολούθηση.

Πότε χρειάζεται επέμβαση

Επέμβαση χρειάζεται όταν η πέτρα είναι μεγάλη, δεν βγαίνει, προκαλεί πόνο που δεν ελέγχεται ή φράζει τον νεφρό. Για τους ενήλικες με πέτρα στον ουρητήρα και πόνο που δεν υποχωρεί, το NICE συστήνει θεραπεία μέσα σε 48 ώρες από τη διάγνωση, όταν η πέτρα δεν είναι πιθανό να βγει μόνη της.

Οι βασικές μέθοδοι είναι:

• Λιθοτριψία με κρουστικά κύματα (εξωσωματική λιθοτριψία): κύματα από συσκευή έξω από το σώμα σπάνε την πέτρα σε μικρά κομμάτια, που βγαίνουν με τα ούρα.
• Ουρητηροσκόπηση: λεπτό ενδοσκόπιο περνά από την ουρήθρα και την κύστη στον ουρητήρα. Η πέτρα σπάει συνήθως με λέιζερ και αφαιρείται, χωρίς τομή.
• Διαδερμική νεφρολιθοτριψία: για μεγάλες πέτρες του νεφρού, συνήθως πάνω από 20 χιλιοστά, μέσα από μια μικρή τομή στη μέση.

Μια πέτρα μέσα στον νεφρό που δεν δίνει συμπτώματα μπορεί απλώς να παρακολουθείται, ειδικά αν είναι μικρότερη από 5 χιλιοστά. Η απόφαση παίρνεται με τον ουρολόγο, ανάλογα με το μέγεθος, τη θέση και τις ανάγκες σας.

Όταν η πέτρα φράζει τον νεφρό και υπάρχει λοίμωξη, ο νεφρός πρέπει να «ξεμπλοκάρει» επειγόντως, με σωληνάκι στον ουρητήρα ή καθετήρα από το δέρμα. Η πέτρα αντιμετωπίζεται αργότερα, όταν περάσει η λοίμωξη.

Πέτρες από ουρικό οξύ και πέτρες από λοίμωξη

Δεν είναι όλες οι πέτρες ίδιες. Οι πέτρες από ουρικό οξύ σχηματίζονται σε πολύ όξινα ούρα και, σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες, μπορούν συχνά να διαλυθούν με φάρμακα που κάνουν τα ούρα λιγότερο όξινα, χωρίς επέμβαση. Η θεραπεία αυτή γίνεται μόνο με συνταγή και παρακολούθηση από γιατρό.

Υπάρχουν και πέτρες που σχηματίζονται εξαιτίας χρόνιας λοίμωξης των ούρων. Σε αυτή την περίπτωση η πέτρα και η ουρολοίμωξη συντηρούν η μία την άλλη, γι' αυτό η πέτρα πρέπει να αφαιρεθεί πλήρως.

Η ανάλυση της πέτρας που θα βγει είναι ο μόνος τρόπος να ξέρετε ποιο είδος έχετε. Κρατήστε την και δώστε τη στον γιατρό σας.

Πέτρα στα νεφρά: διατροφή και πρόληψη

Η πέτρα στα νεφρά συχνά ξαναεμφανίζεται. Σε άτομα που έκαναν πέτρα για πρώτη φορά, περίπου 1 στους 4 κάνει νέα πέτρα μέσα σε 5 χρόνια. Οι οδηγίες του NICE και της EAU συμφωνούν σε απλά μέτρα:

• Νερό 2,5 έως 3 λίτρα την ημέρα για τους ενήλικες, κατανεμημένο σε όλη τη μέρα. Το νερό είναι το καλύτερο υγρό. Τα παιδιά χρειάζονται 1 έως 2 λίτρα, ανάλογα με την ηλικία.
• Φρέσκος χυμός λεμονιού στο νερό. Περιέχει κιτρικά, που δυσκολεύουν το ασβέστιο να σχηματίσει πέτρα.
• Όχι αναψυκτικά με ανθρακικό.
• Λιγότερο αλάτι: όχι πάνω από 6 γραμμάρια την ημέρα για τους ενήλικες.
• Κανονικό ασβέστιο, όχι λιγότερο: 700 έως 1.200 χιλιοστόγραμμα την ημέρα για τους ενήλικες. Ο περιορισμός των γαλακτοκομικών δεν βοηθά: στις μελέτες, η διατροφή με λίγο ασβέστιο συνδέεται με περισσότερες πέτρες, όχι λιγότερες.
• Μέτρο στη ζωική πρωτεΐνη (κρέας, ψάρι, πουλερικά) και πολλά λαχανικά και φυτικές ίνες.
• Φυσιολογικό βάρος και τακτική άσκηση.

Αν οι εξετάσεις δείξουν ότι αποβάλλετε πολλά οξαλικά, ο γιατρός μπορεί να σας συστήσει να περιορίσετε τρόφιμα πλούσια σε οξαλικά, όπως το σπανάκι. Πριν από μεγάλες αλλαγές στη διατροφή, ζητήστε εξατομικευμένη συμβουλή.

Σε όσους κάνουν συχνά πέτρες, ο ουρολόγος ζητά ανάλυση της πέτρας, εξετάσεις αίματος και συλλογή ούρων 24ώρου, για να βρει την αιτία. Ανάλογα με το αποτέλεσμα μπορεί να χρειαστεί φαρμακευτική πρόληψη, πάντα με οδηγία γιατρού.