Γενική ούρων: πώς διαβάζονται τα αποτελέσματα

Η γενική ούρων είναι μια απλή εξέταση σε ένα μικρό δείγμα ούρων, που ελέγχει την όψη τους, τις ουσίες που περιέχουν και ό,τι φαίνεται στο μικροσκόπιο. Βοηθά τον γιατρό να εντοπίσει ουρολοίμωξη, προβλήματα στα νεφρά, πέτρες ή αρρύθμιστο διαβήτη. Δεν πονά και δεν χρειάζεται νηστεία, αλλά το δείγμα πρέπει να δοθεί σωστά.

Θα τη δείτε και ως γενική εξέταση ούρων ή με τον διεθνή όρο urinalysis.

Τι είναι η γενική ούρων

Η γενική ούρων έχει τρία μέρη:

• Φυσική εξέταση: το χρώμα και η όψη των ούρων, αν είναι διαυγή ή θολά.
• Χημική εξέταση: μια ταινία με πεδία που αλλάζουν χρώμα όταν βρουν συγκεκριμένες ουσίες, όπως λεύκωμα, σάκχαρο ή αίμα.
• Μικροσκοπική εξέταση (ίζημα): στο μικροσκόπιο αναζητούνται κύτταρα, κρύσταλλοι, κύλινδροι και μικρόβια.

Ο γιατρός τη ζητά σε συμπτώματα από το ουροποιητικό, όπως τσούξιμο ή συχνοουρία, για να ψάξει αίμα στα ούρα, όταν υπάρχουν σημάδια διαβήτη ή νεφρικής νόσου και για την παρακολούθησή τους. Συχνά γίνεται και στο πλαίσιο του προληπτικού ελέγχου.

Πώς δίνετε δείγμα ούρων σωστά

Ένα σωστό δείγμα κάνει τη διαφορά ανάμεσα σε ένα αξιόπιστο αποτέλεσμα και σε μια επανάληψη. Χρησιμοποιείται συνήθως το λεγόμενο «μέσο ούρο»:

• Αν γίνεται, δώστε ούρα που έχουν μείνει στην κύστη 2 έως 3 ώρες.
• Πλύνετε τα χέρια σας με σαπούνι και νερό.
• Καθαρίστε την περιοχή της ουρήθρας όπως σας εξηγεί το εργαστήριο, με τα μαντηλάκια που μπορεί να σας δώσει.
• Αφήστε τα πρώτα ούρα να πάνε στην τουαλέτα και σταματήστε για λίγο.
• Ουρήστε στο αποστειρωμένο δοχείο μέχρι να γεμίσει περίπου μέχρι τη μέση και τελειώστε στην τουαλέτα.
• Κλείστε καλά το καπάκι χωρίς να ακουμπήσετε το εσωτερικό του.

Αν πάρετε το δείγμα στο σπίτι, βάλτε το στο ψυγείο μέχρι να το πάτε στο εργαστήριο. Η εξέταση πρέπει να γίνει γρήγορα: καθυστέρηση πάνω από δύο ώρες χωρίς ψύξη συχνά δίνει αναξιόπιστα αποτελέσματα.

Πείτε στο εργαστήριο αν παίρνετε φάρμακα ή συμπληρώματα, όπως σίδηρο ή βιταμίνες, γιατί ορισμένα αλλάζουν το χρώμα των ούρων. Μην τα σταματήσετε χωρίς οδηγία γιατρού. Αν την ίδια μέρα κάνετε και αιμοληψία, δείτε πώς να προετοιμαστείτε για τις εξετάσεις αίματος.

Γενική ούρων: φυσιολογικές τιμές και τι σημαίνει κάθε γραμμή

Τα όρια διαφέρουν λίγο από εργαστήριο σε εργαστήριο, και κάποια εργαστήρια δίνουν τα αποτελέσματα με διαφορετικό τρόπο (αρνητικό, ίχνη, +, ++, +++ ή αριθμό ανά οπτικό πεδίο). Ισχύουν τα όρια που γράφει το δικό σας φύλλο αποτελεσμάτων. Οι τιμές που ακολουθούν είναι ενδεικτικές για ενήλικες.

Χρώμα και όψη

Τα φυσιολογικά ούρα έχουν χρώμα από σχεδόν άχρωμο έως σκούρο κίτρινο. Τροφές όπως τα παντζάρια και τα βατόμουρα μπορεί να τα κοκκινίσουν, και ορισμένα φάρμακα αλλάζουν επίσης το χρώμα χωρίς να σημαίνει πάθηση. Θολά ούρα οφείλονται συχνά σε κρυστάλλους φωσφορικών αλάτων, αλλά μπορεί να οφείλονται και σε πυοσφαίρια. Η έντονη μυρωδιά συνήθως σημαίνει πυκνά ούρα και όχι απαραίτητα λοίμωξη.

Ειδικό βάρος

Το ειδικό βάρος δείχνει πόσο πυκνά είναι τα ούρα και πόσο καλά τα συμπυκνώνουν τα νεφρά.

• Φυσιολογικό εύρος: περίπου 1,003 έως 1,030.
• Κάτω από 1,010: συνήθως καλή ενυδάτωση.
• Πάνω από 1,020: συνήθως σχετική αφυδάτωση, δηλαδή ότι πίνετε λίγα υγρά.

pH

Το pH των ούρων κυμαίνεται από 4,5 έως 8 και συνήθως είναι ελαφρώς όξινο, γύρω στο 5,5 έως 6,5. Επηρεάζεται από τη διατροφή: η πρωτεΐνη το κάνει πιο όξινο. Πολύ αλκαλικά ούρα σε λοίμωξη μπορεί να σχετίζονται με ορισμένα μικρόβια, ενώ τα πολύ όξινα ούρα σχετίζονται με τις πέτρες ουρικού οξέος.

Λεύκωμα (πρωτεΐνη)

Φυσιολογικά το λεύκωμα δεν ανιχνεύεται στη γενική ούρων. Παροδικό λεύκωμα, π.χ. μετά από έντονη άσκηση ή πυρετό, συνήθως δεν είναι ανησυχητικό. Αν όμως το λεύκωμα επιμένει, χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος, γιατί είναι βασικό σημάδι νεφρικής νόσου.

Η ταινία της γενικής ούρων δεν είναι αρκετά ευαίσθητη για μικρές ποσότητες. Γι' αυτό, αν βρεθεί λεύκωμα χωρίς εξήγηση, το NICE συστήνει έλεγχο για χρόνια νεφρική νόσο με τον λόγο λευκωματίνης προς κρεατινίνη στα ούρα (ACR) και με εξέταση αίματος για τη λειτουργία των νεφρών, την κρεατινίνη και τον ρυθμό σπειραματικής διήθησης.

Σάκχαρο (γλυκόζη)

Φυσιολογικά δεν ανιχνεύεται. Τα νεφρά κρατούν σχεδόν όλο το σάκχαρο, εκτός αν η τιμή του στο αίμα ξεπεράσει περίπου τα 180 έως 200 mg/dL. Σάκχαρο στα ούρα συνήθως οδηγεί τον γιατρό να ελέγξει για διαβήτη, ενώ σπανιότερα οφείλεται σε άλλες παθήσεις.

Κετόνες

Οι κετόνες είναι προϊόντα της καύσης του λίπους και φυσιολογικά δεν υπάρχουν στα ούρα. Εμφανίζονται συχνότερα σε αρρύθμιστο διαβήτη, αλλά και σε δίαιτες χωρίς υδατάνθρακες, σε νηστεία και στην εγκυμοσύνη.

Χολερυθρίνη και ουροχολινογόνο

Η χολερυθρίνη φυσιολογικά δεν ανιχνεύεται στα ούρα. Αν βρεθεί, ο γιατρός θα ελέγξει το ήπαρ και τα χοληφόρα. Το ουροχολινογόνο υπάρχει φυσιολογικά σε μικρή ποσότητα. Αυξάνεται σε παθήσεις του ήπατος και όταν καταστρέφονται ερυθρά αιμοσφαίρια, και μειώνεται όταν φράζουν τα χοληφόρα.

Νιτρώδη

Φυσιολογικά είναι αρνητικά. Τα νιτρώδη παράγονται όταν ορισμένα μικρόβια μετατρέπουν τα νιτρικά των ούρων, γι' αυτό ένα θετικό αποτέλεσμα δείχνει ότι υπάρχουν μικρόβια σε σημαντικό αριθμό. Αρνητικά νιτρώδη όμως δεν αποκλείουν ουρολοίμωξη.

Λευκά αιμοσφαίρια (πυοσφαίρια)

Τα λευκά αιμοσφαίρια στα ούρα λέγονται συχνά πυοσφαίρια. Στην ταινία φαίνονται ως «λευκοκυτταρική εστεράση» και στο μικροσκόπιο μετριούνται ανά οπτικό πεδίο. Ενδεικτικά, οι άνδρες έχουν φυσιολογικά λιγότερα από 2 ανά οπτικό πεδίο και οι γυναίκες λιγότερα από 5. Περισσότερα πυοσφαίρια δείχνουν φλεγμονή, συνήθως ουρολοίμωξη, αλλά μπορεί να εμφανιστούν και σε πέτρες, ουρηθρίτιδα ή άλλες παθήσεις.

Ερυθρά αιμοσφαίρια (αίμα)

Φυσιολογικά δεν βρίσκονται ή βρίσκονται ελάχιστα. Μικροσκοπική αιματουρία ορίζεται συνήθως ως 3 ή περισσότερα ερυθρά ανά οπτικό πεδίο σε δύο από τρία δείγματα. Το θετικό «αίμα» στην ταινία δεν σημαίνει πάντα ερυθρά, γιατί αντιδρά και με την αιμοσφαιρίνη και τη μυοσφαιρίνη, γι' αυτό ο γιατρός κοιτά και το μικροσκόπιο. Η αιματουρία μετά από έντονη άσκηση συνήθως υποχωρεί και η εξέταση ξαναγίνεται σε 48 έως 72 ώρες. Τι σημαίνει το αίμα στα ούρα και πότε είναι επείγον, το εξηγούμε στον οδηγό για το αίμα στα ούρα.

Κύλινδροι

Οι κύλινδροι σχηματίζονται μέσα στα μικρά σωληνάρια των νεφρών και παίρνουν το σχήμα τους. Οι υαλώδεις κύλινδροι μπορεί να είναι φυσιολογικό εύρημα. Κύλινδροι από ερυθρά, λευκά ή κύτταρα των νεφρών, καθώς και οι κοκκιώδεις, δείχνουν συνήθως ότι το πρόβλημα βρίσκεται στα ίδια τα νεφρά και χρειάζονται εκτίμηση από γιατρό.

Κρύσταλλοι

Κρύσταλλοι, όπως οξαλικού ασβεστίου, ουρικού οξέος ή φωσφορικών αλάτων, βρίσκονται συχνά και σε υγιείς ανθρώπους, ιδίως σε πυκνά ούρα. Από μόνοι τους δεν σημαίνουν ότι έχετε πέτρα. Ο γιατρός τους διαβάζει μαζί με το ιστορικό σας. Αν έχετε ήδη κάνει πέτρα, δείτε τον οδηγό για την πέτρα στα νεφρά.

Επιθηλιακά κύτταρα

Τα επιθήλια είναι κύτταρα από το τοίχωμα του ουροποιητικού. Πολλά πλακώδη επιθήλια συνήθως σημαίνουν ότι το δείγμα επιμολύνθηκε από το δέρμα ή τον κόλπο, και ίσως χρειαστεί νέο δείγμα. Τα μεταβατικά επιθήλια σε μικρό αριθμό είναι φυσιολογικά.

Μικρόβια

Μικρόβια στο ίζημα μπορεί να δείχνουν λοίμωξη, αλλά και επιμόλυνση του δείγματος. Σε σωστά συλλεγμένο δείγμα από άνδρα, η παρουσία μικροβίων υποδηλώνει λοίμωξη και συνήθως ζητείται καλλιέργεια. Την ερμηνεία την κάνει πάντα ο γιατρός, με βάση και τα συμπτώματα.

Δείχνει η γενική ούρων ουρολοίμωξη;

Μπορεί να τη στηρίξει, αλλά όχι πάντα να την αποκλείσει. Θετικά νιτρώδη και λευκοκυτταρική εστεράση, μαζί με τσούξιμο και συχνοουρία, κάνουν την ουρολοίμωξη πιθανή. Οι βρετανικές οδηγίες της UKHSA σημειώνουν ότι η ταινία βοηθά να επιβεβαιωθεί μια λοίμωξη αλλά δεν είναι αξιόπιστη για να την αποκλείσει.

Στους ανθρώπους άνω των 65 ετών, οι ίδιες οδηγίες συστήνουν να μη χρησιμοποιείται η ταινία για τη διάγνωση. Με την ηλικία γίνονται πολύ συχνά τα μικρόβια στα ούρα χωρίς λοίμωξη (ασυμπτωματική βακτηριουρία), που δεν χρειάζονται αντιβίωση. Στην εγκυμοσύνη, αντίθετα, τα μικρόβια στα ούρα αντιμετωπίζονται διαφορετικά: ο γιατρός ζητά καλλιέργεια και αποφασίζει για θεραπεία ακόμη και χωρίς συμπτώματα.

Η καλλιέργεια ούρων είναι ξεχωριστή εξέταση, που δείχνει ποιο μικρόβιο υπάρχει και σε ποια αντιβιοτικά ανταποκρίνεται. Συμπτώματα, αιτίες και θεραπεία θα βρείτε στον οδηγό για την ουρολοίμωξη. Η αντιβίωση δίνεται μόνο με οδηγία γιατρού.

Η γενική ούρων και τα νεφρά

Λεύκωμα, αίμα ή κύλινδροι στα ούρα μπορεί να είναι τα πρώτα σημάδια ότι τα νεφρά δυσκολεύονται, συχνά πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Η γενική ούρων όμως δεν μετρά τη λειτουργία των νεφρών. Για αυτό χρειάζεται εξέταση αίματος, όπως η κρεατινίνη, και ο λόγος λευκωματίνης προς κρεατινίνη στα ούρα.

Στα παιδιά τα όρια και οι εξετάσεις διαφέρουν: το NICE δεν συστήνει την ταινία για τον έλεγχο λευκώματος σε παιδιά και νέους. Τα αποτελέσματα ενός παιδιού τα ερμηνεύει ο παιδίατρος.

Δείχνει η γενική ούρων εγκυμοσύνη;

Όχι. Η γενική ούρων δεν περιλαμβάνει τεστ εγκυμοσύνης. Το τεστ εγκυμοσύνης είναι ξεχωριστή εξέταση, στα ούρα ή στο αίμα, που αναζητά την ορμόνη hCG.

Κόστος, ΕΟΠΥΥ και πότε βγαίνουν τα αποτελέσματα

Με παραπεμπτικό από γιατρό, η γενική ούρων γίνεται σε δημόσια νοσοκομεία και κέντρα υγείας ή σε ιδιωτικά εργαστήρια συμβεβλημένα με τον ΕΟΠΥΥ, όπου πληρώνετε ποσοστό συμμετοχής. Χωρίς παραπεμπτικό η τιμή διαφέρει από εργαστήριο σε εργαστήριο, και το ίδιο ισχύει αν τη ζητήσετε μαζί με καλλιέργεια. Πότε βγαίνουν τα αποτελέσματα εξαρτάται από το εργαστήριο. Η καλλιέργεια θέλει περισσότερο χρόνο από τη γενική ούρων, γιατί πρέπει πρώτα να αναπτυχθούν τα μικρόβια. Ρωτήστε το εργαστήριο.

Για άλλες εξετάσεις ρουτίνας, δείτε τη σελίδα των διαγνωστικών εξετάσεων.