Ουρολοίμωξη: αιτίες, συμπτώματα και θεραπεία

Η ουρολοίμωξη είναι λοίμωξη του ουροποιητικού, συνήθως της ουροδόχου κύστης, από μικρόβια που φτάνουν εκεί από την περιοχή του εντέρου. Προκαλεί κάψιμο στην ούρηση και συχνή ανάγκη για ούρηση και, στις περισσότερες γυναίκες, είναι απλή λοίμωξη που αντιμετωπίζεται εύκολα. Όταν η λοίμωξη φτάνει στους νεφρούς ή αφορά άνδρα, έγκυο ή παιδί, χρειάζεται πιο προσεκτική εκτίμηση από γιατρό.

Τι είναι η ουρολοίμωξη

Το ουροποιητικό αποτελείται από τους νεφρούς, τους ουρητήρες (τους σωλήνες που φέρνουν τα ούρα στην κύστη), την ουροδόχο κύστη και την ουρήθρα, από την οποία βγαίνουν τα ούρα. Η ουρολοίμωξη ονομάζεται ανάλογα με το σημείο που αφορά:

• Κυστίτιδα ή κατώτερη ουρολοίμωξη: λοίμωξη της κύστης. Είναι η πιο συχνή μορφή.
• Πυελονεφρίτιδα ή ανώτερη ουρολοίμωξη: η λοίμωξη έχει ανέβει στον νεφρό. Είναι πιο σοβαρή και συνήθως δίνει πυρετό.

Οι γιατροί ξεχωρίζουν επίσης την απλή από την επιπλεγμένη ουρολοίμωξη. Επιπλεγμένη λέγεται όταν υπάρχει κάτι που κάνει τη λοίμωξη πιο επίμονη ή τη θεραπεία λιγότερο αποτελεσματική: ανωμαλία στη δομή ή στη λειτουργία του ουροποιητικού, εξασθενημένο ανοσοποιητικό ή μειωμένη λειτουργία των νεφρών.

Ουρολοίμωξη: συμπτώματα και πώς την καταλαβαίνετε

Τα συμπτώματα της κυστίτιδας ξεκινούν συνήθως απότομα:

• πόνος ή κάψιμο όταν ουρείτε
• ανάγκη να ουρείτε συχνά, με λίγα ούρα κάθε φορά
• έντονη ανάγκη για ούρηση που δεν μπορεί να περιμένει
• θολά ούρα ή ούρα με έντονη μυρωδιά
• πόνος ή βάρος χαμηλά στην κοιλιά
• ροζ ή κόκκινα ούρα από λίγο αίμα

Η συχνουρία από μόνη της έχει και πολλές άλλες αιτίες. Το ίδιο ισχύει για το αίμα στα ούρα, που θέλει πάντα έλεγχο όταν δεν εξηγείται από λοίμωξη ή επιμένει μετά τη θεραπεία.

Όταν η λοίμωξη φτάσει στους νεφρούς, εμφανίζονται πυρετός, ρίγη, πόνος στη μέση ή στο πλάι κάτω από τα πλευρά, ναυτία ή εμετός. Αυτά τα συμπτώματα χρειάζονται εξέταση από γιατρό την ίδια ημέρα.

Πώς προκαλείται η ουρολοίμωξη

Η ουρολοίμωξη οφείλεται σχεδόν πάντα σε μικρόβια του εντέρου που μπαίνουν στην ουρήθρα και ανεβαίνουν στην κύστη. Στις απλές ουρολοιμώξεις το πιο συχνό μικρόβιο είναι το κολοβακτηρίδιο (Escherichia coli), που ευθύνεται για το 70% έως 95% των περιπτώσεων.

Οι γυναίκες κάνουν ουρολοιμώξεις πολύ πιο συχνά από τους άνδρες, γιατί η ουρήθρα τους είναι μικρή και βρίσκεται κοντά στον πρωκτό. Ο κίνδυνος αυξάνεται με:

• τη σεξουαλική επαφή, ειδικά όταν η ούρηση καθυστερεί μετά από αυτήν
• τα λίγα υγρά και το κράτημα των ούρων για ώρες
• το σκούπισμα από πίσω προς τα μπροστά μετά την τουαλέτα
• τις κολπικές πλύσεις και τα πολύ στενά, συνθετικά εσώρουχα
• την εμμηνόπαυση και την εγκυμοσύνη
• τον διαβήτη
• ό,τι εμποδίζει τη ροή των ούρων, όπως μια πέτρα ή η διόγκωση του προστάτη στους άνδρες
• τον ουροκαθετήρα

Κολλάει η ουρολοίμωξη;

Η ουρολοίμωξη δεν κολλάει από άνθρωπο σε άνθρωπο όπως ένα κρυολόγημα. Τα μικρόβια που την προκαλούν προέρχονται συνήθως από το ίδιο σας το έντερο. Η σεξουαλική επαφή όμως διευκολύνει την είσοδό τους στην ουρήθρα, γι' αυτό πολλές γυναίκες κάνουν ουρολοίμωξη λίγο μετά από μια επαφή.

Κάψιμο στην ούρηση μαζί με έκκριμα από την ουρήθρα ή τον κόλπο μπορεί να είναι ουρηθρίτιδα από σεξουαλικά μεταδιδόμενο μικρόβιο, όπως τα χλαμύδια ή ο γονόκοκκος. Αυτή η λοίμωξη θέλει άλλη θεραπεία και έλεγχο και του συντρόφου.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Σε μια γυναίκα που δεν είναι έγκυος και έχει τα τυπικά συμπτώματα, η διάγνωση γίνεται συνήθως από τα συμπτώματα. Ο γιατρός μπορεί να ελέγξει τα ούρα με ταινία ή να ζητήσει γενική ούρων.

Η καλλιέργεια ούρων δείχνει ποιο μικρόβιο υπάρχει και σε ποια αντιβιοτικά ανταποκρίνεται. Το δείγμα δίνεται πριν ξεκινήσει η αντιβίωση και χρειάζεται:

• στους άνδρες
• στις έγκυες
• στα παιδιά
• όταν τα συμπτώματα δεν περνούν με την πρώτη θεραπεία ή η λοίμωξη επανέρχεται

Για το δείγμα συλλέγετε τα «μέσα ούρα»: αφήνετε την πρώτη ποσότητα να φύγει στην τουαλέτα και γεμίζετε το αποστειρωμένο δοχείο με τα ούρα που ακολουθούν.

Μικρόβια στα ούρα χωρίς συμπτώματα λέγονται ασυμπτωματική βακτηριουρία. Είναι συχνή στις ηλικιωμένες γυναίκες και στους ηλικιωμένους άνδρες, και οι ευρωπαϊκές οδηγίες συστήνουν να μη θεραπεύεται, εκτός από την εγκυμοσύνη και πριν από ουρολογικές επεμβάσεις. Αν τα συμπτώματα πέρασαν, δεν χρειάζεται νέα εξέταση ούρων μετά τη θεραπεία.

Ουρολοίμωξη: θεραπεία και πότε χρειάζεται αντιβίωση

Οι περισσότερες ουρολοιμώξεις χρειάζονται αντιβίωση, που την επιλέγει και τη συνταγογραφεί ο γιατρός. Στις γυναίκες που δεν είναι έγκυες, η απλή κυστίτιδα μπορεί να περάσει και μόνη της, γι' αυτό οι βρετανικές οδηγίες του NICE επιτρέπουν σε κάποιες περιπτώσεις τη «συνταγή αναμονής»: η αντιβίωση ξεκινά μόνο αν τα συμπτώματα δεν αρχίσουν να βελτιώνονται σε 48 ώρες ή αν χειροτερέψουν.

Η διάρκεια της αντιβίωσης διαφέρει. Στις γυναίκες που δεν είναι έγκυες είναι συνήθως σύντομη, περίπου 3 ημέρες, ενώ στους άνδρες και στις έγκυες είναι 7 ημέρες. Το φάρμακο επιλέγεται με βάση τις τοπικές αντοχές των μικροβίων και, όταν υπάρχει, την καλλιέργεια.

Τι βοηθά στο σπίτι

• Παυσίπονα: παρακεταμόλη ή, αν σας ταιριάζει, ιβουπροφαίνη, σύμφωνα με το φύλλο οδηγιών ή τη σύσταση του φαρμακοποιού.
• Αρκετά υγρά, ώστε να μην αφυδατωθείτε.
• Κράνμπερι: δεν βρέθηκαν στοιχεία ότι τα προϊόντα κράνμπερι ή τα σκευάσματα που αλκαλοποιούν τα ούρα θεραπεύουν μια ουρολοίμωξη που ήδη υπάρχει.

Μην παίρνετε αντιβίωση που περίσσεψε από παλιότερη θεραπεία. Αντιβίωση παίρνετε μόνο με συνταγή γιατρού και την ολοκληρώνετε όπως σας είπε.

Η πυελονεφρίτιδα θέλει πάντα αντιβίωση, συχνά για περισσότερες ημέρες, και μερικές φορές νοσηλεία.

Πόσο κρατάει η ουρολοίμωξη;

Με την κατάλληλη αντιβίωση, τα συμπτώματα της κυστίτιδας αρχίζουν συνήθως να βελτιώνονται μέσα σε 48 ώρες. Αν δεν έχουν αρχίσει να υποχωρούν 48 ώρες μετά την πρώτη δόση, ξαναμιλήστε με τον γιατρό: μπορεί το μικρόβιο να μην ανταποκρίνεται και να χρειάζεται άλλο αντιβιοτικό.

Αν χειροτερέψετε οποιαδήποτε στιγμή ή εμφανιστεί πυρετός ή πόνος στο πλάι, μην περιμένετε το τέλος της θεραπείας.

Ουρολοίμωξη στην εγκυμοσύνη, στα παιδιά και στους άνδρες

Εγκυμοσύνη. Η έγκυος με συμπτώματα ουρολοίμωξης χρειάζεται γιατρό, καλλιέργεια ούρων και αντιβίωση κατάλληλη για την εγκυμοσύνη. Στην εγκυμοσύνη γίνεται έλεγχος των ούρων ακόμη και χωρίς συμπτώματα, γιατί η βακτηριουρία που δεν θεραπεύεται αυξάνει τον κίνδυνο πυελονεφρίτιδας.

Παιδιά. Τα παιδιά με πιθανή ουρολοίμωξη τα βλέπει γιατρός και παίρνουν αντιβίωση αμέσως, αφού δοθεί δείγμα ούρων. Στα μικρά παιδιά τα σημάδια δεν είναι πάντα τα τυπικά: πυρετός, πόνος στην κοιλιά, λιγότερα υγρά, δύσοσμα ή θολά ούρα και νυχτερινή ενούρηση που εμφανίστηκε ξαφνικά μπορεί να δείχνουν ουρολοίμωξη. Τα μωρά με πυρετό χρειάζονται άμεση εκτίμηση από παιδίατρο.

Άνδρες. Στους άνδρες η ουρολοίμωξη είναι λιγότερο συχνή και θεωρείται πιο σύνθετη, γιατί μπορεί να αφορά και τον προστάτη. Δείτε τον ξεχωριστό οδηγό μας για την ουρολοίμωξη στους άνδρες.

Πώς προλαμβάνεται

• Πίνετε αρκετά υγρά μέσα στη μέρα.
• Μην κρατάτε τα ούρα για πολλές ώρες.
• Ουρείτε λίγο μετά τη σεξουαλική επαφή.
• Σκουπίζεστε από μπροστά προς τα πίσω.
• Αποφεύγετε τις κολπικές πλύσεις και τα πολύ στενά εσώρουχα.

Αν κάνετε δύο ή περισσότερες ουρολοιμώξεις μέσα σε 6 μήνες ή τρεις μέσα σε ένα χρόνο, η ουρολοίμωξη θεωρείται υποτροπιάζουσα. Τι βοηθά σε αυτή την περίπτωση θα το βρείτε στον οδηγό για την κυστίτιδα που επανέρχεται. Για τις υπόλοιπες παθήσεις του ουροποιητικού, δείτε την ενότητα Ουρολογία.