Καρκίνος ουροδόχου κύστης: συμπτώματα και ποιοι κινδυνεύουν

Ο καρκίνος ουροδόχου κύστης είναι κακοήθης όγκος που ξεκινά συνήθως από το εσωτερικό τοίχωμα της κύστης. Το πιο συχνό πρώτο σημάδι είναι αίμα στα ούρα χωρίς πόνο, ακόμη κι αν εμφανιστεί μία μόνο φορά. Ο μεγαλύτερος παράγοντας κινδύνου είναι το κάπνισμα, που ευθύνεται για περίπου τις μισές περιπτώσεις, και ο καρκίνος αυτός είναι πολύ πιο συχνός στους άνδρες. Περίπου 3 στους 4 ασθενείς διαγιγνώσκονται όταν ο όγκος είναι ακόμη επιφανειακός, και τότε η θεραπεία γίνεται συνήθως με ενδοσκόπηση.

Τι είναι ο καρκίνος της ουροδόχου κύστης

Η ουροδόχος κύστη είναι το «μπαλόνι» που συγκεντρώνει τα ούρα. Το εσωτερικό της καλύπτεται από ένα λεπτό στρώμα κυττάρων, το ουροθήλιο, και από εκεί ξεκινούν οι περισσότεροι καρκίνοι της κύστης.

Οι γιατροί χωρίζουν τον καρκίνο σε δύο μεγάλες κατηγορίες, γιατί έχουν πολύ διαφορετική αντιμετώπιση:

Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες της EAU, ο καρκίνος της κύστης είναι ο έκτος πιο συχνός καρκίνος στους άνδρες παγκοσμίως. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται κάθε χρόνο σε περίπου 23 στους 100.000 άνδρες και 6 στις 100.000 γυναίκες, κατά τον τυποποιημένο δείκτη ηλικίας.

Καρκίνος ουροδόχου κύστης: συμπτώματα

Οι οδηγίες της EAU αναφέρουν ως πιο συχνό σύμπτωμα το ορατό αίμα στα ούρα χωρίς πόνο. Τα ούρα μπορεί να είναι ροζ, κόκκινα ή καφετιά, μερικές φορές με θρόμβους.

Άλλα συμπτώματα είναι:

• αίμα στα ούρα που φαίνεται μόνο στην εξέταση (μικροσκοπική αιματουρία)
• ξαφνική, επείγουσα ανάγκη για ούρηση
• συχνουρία
• κάψιμο ή πόνος στην ούρηση, χωρίς να βρίσκεται μικρόβιο
• σε πιο προχωρημένους όγκους, πόνος στη λεκάνη ή στη μέση

Τα περισσότερα από αυτά τα συμπτώματα οφείλονται συνήθως σε πιο απλές αιτίες, όπως η ουρολοίμωξη ή η διόγκωση του προστάτη. Γι' αυτό σημασία έχει η ηλικία, οι παράγοντες κινδύνου και το αν τα συμπτώματα επιμένουν. Τι σημαίνει το αίμα στα ούρα και πότε είναι επείγον το εξηγούμε αναλυτικά στον οδηγό για το αίμα στα ούρα.

Στις γυναίκες

Ο καρκίνος της κύστης είναι σπανιότερος στις γυναίκες, αλλά τα συμπτώματα είναι τα ίδια. Επειδή το αίμα ή το κάψιμο στα ούρα αποδίδεται συχνά σε ουρολοίμωξη, υπάρχει κίνδυνος καθυστέρησης. Το NICE συστήνει παραπομπή για έλεγχο όταν το ορατό αίμα στα ούρα επιμένει ή επανέρχεται μετά από επιτυχημένη θεραπεία της λοίμωξης.

Ποιοι κινδυνεύουν

Κάπνισμα

Το κάπνισμα είναι ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου. Σύμφωνα με την EAU:

• ευθύνεται για περίπου 50% των περιπτώσεων συνολικά, 50% έως 65% στους άνδρες και 20% έως 30% στις γυναίκες
• ο κίνδυνος αυξάνεται με τον αριθμό των τσιγάρων και τα χρόνια καπνίσματος: είναι περίπου 2,5 φορές μεγαλύτερος με 10 τσιγάρα την ημέρα και πάνω από 3 φορές με 20
• τα τσιγάρα «χαμηλής πίσσας» δεν μειώνουν τον κίνδυνο
• το παθητικό κάπνισμα αυξάνει επίσης τον κίνδυνο
• για το ηλεκτρονικό τσιγάρο ο κίνδυνος δεν έχει μελετηθεί επαρκώς, αλλά στα ούρα των χρηστών έχουν βρεθεί καρκινογόνες ουσίες

Η διακοπή βοηθά. Η EAU αναφέρει ότι ο κίνδυνος μειώνεται κατά περίπου 40% μέσα σε 1 έως 4 χρόνια από τη διακοπή και κατά 60% μετά από 25 χρόνια.

Επαγγελματική έκθεση

Η έκθεση στη δουλειά σε ορισμένες χημικές ουσίες, όπως οι αρωματικές αμίνες, είναι ο δεύτερος σημαντικότερος παράγοντας και ευθύνεται για περίπου 10% των περιπτώσεων κατά την EAU. Αφορά κυρίως εργαζόμενους σε βιομηχανίες χρωμάτων, βαφών, μετάλλων, πετρελαιοειδών, ελαστικών, υφασμάτων και δερμάτων. Ο καρκίνος μπορεί να εμφανιστεί πολλά χρόνια μετά, συχνά πάνω από 30 χρόνια από την έκθεση. Αν έχετε δουλέψει σε τέτοιο χώρο, αναφέρετέ το στον γιατρό.

Άλλοι παράγοντες

Σύμφωνα με την EAU, ο κίνδυνος αυξάνεται επίσης με:

• το ανδρικό φύλο
• προηγούμενη ακτινοθεραπεία στη λεκάνη, για παράδειγμα για καρκίνο του προστάτη ή γυναικολογικό καρκίνο
• το αρσενικό στο πόσιμο νερό
• τη σχιστοσωμίαση, μια παρασιτική λοίμωξη που υπάρχει σε ορισμένες τροπικές χώρες
• το σύνδρομο Lynch, μια κληρονομική προδιάθεση

Το οικογενειακό ιστορικό φαίνεται να παίζει μικρό ρόλο, και ο γενετικός έλεγχος δεν συστήνεται. Η διατροφή έχει περιορισμένη επίδραση: η μεσογειακή διατροφή έχει συνδεθεί με κάπως μικρότερο κίνδυνο, αλλά δεν υπάρχουν οριστικά στοιχεία ότι κάποια τροφή ή συμπλήρωμα προλαμβάνει τον καρκίνο.

Υπάρχει προληπτικός έλεγχος;

Όχι για τον γενικό πληθυσμό. Η EAU δεν συστήνει προληπτικό έλεγχο ρουτίνας για καρκίνο της κύστης, γιατί η νόσος είναι σχετικά σπάνια στον γενικό πληθυσμό και ο έλεγχος δεν είναι πρακτικός ούτε συμφέρων. Ο καλύτερος τρόπος για έγκαιρη διάγνωση είναι να μην αγνοείτε το αίμα στα ούρα.

Το NICE συστήνει γρήγορη παραπομπή για πιθανό καρκίνο της κύστης σε όσους:

• είναι 45 ετών και άνω και έχουν ανεξήγητο ορατό αίμα στα ούρα χωρίς ουρολοίμωξη, ή ορατό αίμα που επιμένει ή επανέρχεται μετά από επιτυχημένη θεραπεία ουρολοίμωξης
• είναι 60 ετών και άνω και έχουν ανεξήγητο μικροσκοπικό αίμα στα ούρα μαζί με πόνο στην ούρηση ή αυξημένα λευκά αιμοσφαίρια στην εξέταση αίματος

Επίσης, το NICE προτείνει να εξετάζεται παραπομπή σε άτομα 60 ετών και άνω με ουρολοιμώξεις που επανέρχονται ή επιμένουν χωρίς εξήγηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η βασική εξέταση είναι η κυστεοσκόπηση: ο ουρολόγος περνά από την ουρήθρα μια λεπτή κάμερα και βλέπει το εσωτερικό της κύστης. Το NICE τονίζει ότι οι εξετάσεις ούρων για «καρκινικούς δείκτες» δεν αντικαθιστούν την κυστεοσκόπηση.

Ο γιατρός θα ζητήσει επίσης:

• εξέταση ούρων και καλλιέργεια (γενική ούρων), για να αποκλειστεί λοίμωξη
• απεικόνιση, συνήθως υπερηχογράφημα ή αξονική ουρογραφία, που δείχνει τους νεφρούς, τους ουρητήρες και την κύστη

Αν βρεθεί όγκος, αφαιρείται με διουρηθρική εκτομή (TURBT), μια επέμβαση μέσα από την ουρήθρα, χωρίς τομή στην κοιλιά. Ο ιστός εξετάζεται στο μικροσκόπιο και δείχνει το είδος του καρκίνου, πόσο βαθιά έχει φτάσει και πόσο επιθετικός είναι. Από αυτά εξαρτάται η υπόλοιπη θεραπεία.

Πώς αντιμετωπίζεται

Η θεραπεία αποφασίζεται από ομάδα ειδικών και προσαρμόζεται στο στάδιο, τον κίνδυνο υποτροπής και την υγεία του ασθενούς. Σε γενικές γραμμές, σύμφωνα με το NICE:

• Επιφανειακός όγκος χαμηλού ή ενδιάμεσου κινδύνου: αφαίρεση με ενδοσκόπηση και θεραπεία με χημειοθεραπευτικό φάρμακο που εγχέεται μέσα στην κύστη από καθετήρα.
• Επιφανειακός όγκος υψηλού κινδύνου: δεύτερη ενδοσκοπική εκτομή και επιλογή ανάμεσα σε θεραπεία με BCG μέσα στην κύστη, ένα εξασθενημένο βακτήριο που ενεργοποιεί την άμυνα του οργανισμού κατά του όγκου, και αφαίρεση της κύστης.
• Μυοδιηθητικός όγκος: χημειοθεραπεία πριν από την επέμβαση, όπου ταιριάζει, και μετά αφαίρεση της κύστης (ριζική κυστεκτομή) ή ακτινοθεραπεία μαζί με φάρμακο που την ενισχύει, ώστε να διατηρηθεί η κύστη.

Μετά από αφαίρεση της κύστης, τα ούρα βγαίνουν είτε από ένα στόμιο στην κοιλιά σε σακουλάκι είτε σε μια νέα «κύστη» που φτιάχνεται από έντερο. Το NICE συστήνει να σας δίνεται η ευκαιρία, σε κάθε στάδιο της θεραπείας, να μιλήσετε με ανθρώπους που ζουν ήδη με αυτές τις λύσεις.

Η ζωή κατά τη θεραπεία

Οι εξετάσεις και οι θεραπείες του καρκίνου της κύστης αφορούν τα ουροποιητικά και τα γεννητικά όργανα και μπορεί να είναι δύσκολες. Το NICE συστήνει ο γιατρός να συζητά μαζί σας τις πιθανές επιπλοκές των επεμβάσεων, όπως δυσκολία στην ούρηση, λοίμωξη, πόνο, αιμορραγία ή ανάγκη για καθετήρα, την επίδραση της θεραπείας στη σεξουαλική ζωή και στην εικόνα του σώματος, και τη διακοπή του καπνίσματος. Μη διστάσετε να ζητήσετε υποστήριξη από την ομάδα που σας παρακολουθεί.

Ο επιφανειακός καρκίνος επανέρχεται συχνά, γι' αυτό η παρακολούθηση με κυστεοσκοπήσεις συνεχίζεται για χρόνια. Αν παρουσιάσετε ξανά αίμα στα ούρα ή άλλα συμπτώματα, ενημερώστε αμέσως τον ουρολόγο. Η EAU συστήνει επίσης σε όσους καπνίζουν να το διακόψουν, γιατί το κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο υποτροπής και εξέλιξης. Για τις υπόλοιπες παθήσεις της κύστης, δείτε την ενότητα Ουρολογία.