Κολικός νεφρού: τι κάνετε μέχρι να δείτε γιατρό

Ο κολικός νεφρού είναι ξαφνικός, πολύ έντονος πόνος στο πλάι ή στη μέση, που έρχεται κατά κύματα και συνήθως οφείλεται σε πέτρα που φράζει τον ουρητήρα, τον σωλήνα από το νεφρό στην κύστη. Οι περισσότεροι κολικοί αντιμετωπίζονται με παυσίπονα και η πέτρα συχνά βγαίνει μόνη της. Ορισμένα σημάδια όμως, όπως ο πυρετός, η απουσία ούρων, ο μοναδικός νεφρός ή η εγκυμοσύνη, σημαίνουν ότι πρέπει να πάτε αμέσως σε νοσοκομείο ή να καλέσετε το 166.

Αυτός ο οδηγός εστιάζει στις πρώτες ώρες: πώς αναγνωρίζετε τον κολικό, πότε είναι επείγον και τι κάνετε μέχρι να δείτε γιατρό. Για το πώς σχηματίζονται οι πέτρες, πώς φεύγουν και πώς προλαμβάνονται, δείτε τον κύριο οδηγό για την πέτρα στα νεφρά.

Πώς καταλαβαίνετε τον κολικό νεφρού

Ο πόνος του κολικού έχει χαρακτηριστικά που τον ξεχωρίζουν. Σύμφωνα με το NHS:

• ξεκινά στο πλάι της κοιλιάς ή στη μέση, κάτω από τα πλευρά
• μπορεί να απλώνεται προς τη βουβωνική χώρα, τους όρχεις ή την περιοχή του αιδοίου
• έρχεται και φεύγει: περίοδοι πολύ έντονου πόνου εναλλάσσονται με περιόδους που ο πόνος υποχωρεί

Συχνά δεν βρίσκετε θέση να ησυχάσετε. Μαζί με τον πόνο μπορεί να υπάρχουν:

• ναυτία ή εμετός
• συχνή ανάγκη για ούρηση
• θολά ούρα
• αίμα στα ούρα, ροζ, κόκκινα ή καφετιά
• πυρετός ή ρίγη, που είναι σημάδι κινδύνου

Ο πόνος οφείλεται στο ότι η πέτρα εμποδίζει τα ούρα να περάσουν και το νεφρό πρήζεται από την πίεση.

Μπορεί να είναι κάτι άλλο;

Ναι. Πόνο στο πλάι ή στην κοιλιά μπορεί να δώσουν και άλλες παθήσεις, μερικές από τις οποίες είναι επείγουσες. Γι' αυτό, ειδικά αν είναι η πρώτη φορά, ο πόνος χρειάζεται εξέταση από γιατρό και όχι διάγνωση στο σπίτι. Οι οδηγίες της EAU συστήνουν άμεση εκτίμηση όταν υπάρχει αμφιβολία για τη διάγνωση.

Κολικός νεφρού: πότε είναι επείγον

Καλέστε το 166 ή πηγαίνετε αμέσως στα επείγοντα αν έχετε κολικό και:

• πυρετό, ρίγη ή αίσθημα ότι είστε πολύ άρρωστοι. Μπορεί να υπάρχει λοίμωξη πίσω από την πέτρα. Οι οδηγίες της EAU χαρακτηρίζουν το φραγμένο νεφρό με λοίμωξη επείγουσα κατάσταση, που χρειάζεται άμεση παροχέτευση των ούρων και αντιβίωση.
• δεν βγάζετε καθόλου ούρα, ή πολύ λίγα. Η EAU το χαρακτηρίζει επίσης επείγον.
• έχετε μόνο έναν νεφρό, ή έχετε μεταμόσχευση νεφρού. Η EAU συστήνει άμεση απεικόνιση, γιατί μια πέτρα μπορεί να φράξει τον μοναδικό νεφρό.
• είστε έγκυος. Ο κολικός στην εγκυμοσύνη θέλει εκτίμηση την ίδια ώρα, και η αντιμετώπιση του πόνου διαφέρει.
• ο πόνος δεν ελέγχεται με τα παυσίπονα που σας έχει δώσει ο γιατρός.
• κάνετε συνεχώς εμετούς και δεν κρατάτε ούτε νερό.
• ο πόνος είναι διαφορετικός από τους προηγούμενους κολικούς ή συνοδεύεται από ζάλη, λιποθυμία ή πόνο στην κοιλιά που δεν περνά.

Μην οδηγήσετε μόνοι σας όταν πονάτε έντονα. Ζητήστε από κάποιον να σας πάει ή καλέστε το 166.

Δείτε γιατρό την ίδια μέρα αν έχετε πόνο που μοιάζει με κολικό για πρώτη φορά, ακόμη κι αν ύφεσε, ή αν έχετε ήδη διάγνωση πέτρας και ο πόνος επανέρχεται. Το NHS συστήνει επείγουσα ιατρική εκτίμηση όταν η πέτρα προκαλεί έντονο πόνο ή πυρετό.

Τι κάνετε μέχρι να δείτε γιατρό

1. Ελέγξτε για τα σημάδια κινδύνου. Αν έχετε κάποιο από τα παραπάνω, μην περιμένετε: καλέστε το 166.

2. Παυσίπονο, με προσοχή. Σύμφωνα με το NICE, η πρώτη επιλογή για τον πόνο του κολικού είναι τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ). Αν ο γιατρός σας έχει ήδη δώσει αντιφλεγμονώδες για κολικό, πάρτε το όπως σας έχει πει. Αν όχι, ζητήστε οδηγία από γιατρό ή φαρμακοποιό πριν πάρετε κάτι, γιατί:

• τα ΜΣΑΦ δεν ταιριάζουν σε όλους, για παράδειγμα σε όσους έχουν πρόβλημα στα νεφρά, έλκος στομάχου ή καρδιαγγειακή νόσο, όπως σημειώνει η EAU
• στην εγκυμοσύνη δεν χρησιμοποιούνται χωρίς οδηγία γιατρού
• πάρτε μόνο ό,τι σας έχει πει ο γιατρός ή ο φαρμακοποιός, στη σωστή ποσότητα

Τα αντισπασμωδικά δεν συστήνονται για τον κολικό, σύμφωνα με το NICE, γιατί δεν βοηθούν περισσότερο στον πόνο.

3. Υγρά, όχι υπερβολές. Το NHS συστήνει να πίνετε αρκετό νερό όσο περιμένετε να βγει η πέτρα. Αν κάνετε εμετούς και δεν κρατάτε υγρά, χρειάζεστε γιατρό.

4. Κρατήστε την πέτρα. Αν ο γιατρός σας το ζητήσει, ουρείτε μέσα από ένα σουρωτήρι ή μια γάζα. Η ανάλυση της πέτρας δείχνει από τι είναι φτιαγμένη και βοηθά στην πρόληψη.

5. Σημειώστε τι συμβαίνει. Πότε ξεκίνησε ο πόνος, αν έχετε πυρετό, αν βγάζετε ούρα, τι παυσίπονο πήρατε και πότε. Πάρτε μαζί σας τη λίστα με τα φάρμακά σας και παλιές εξετάσεις, αν έχετε κάνει πέτρες στο παρελθόν.

Τι θα γίνει στο νοσοκομείο

Παυσίπονα. Το NICE συστήνει ΜΣΑΦ με οποιονδήποτε τρόπο χορήγησης, ως ένεση, χάπι ή υπόθετο. Αν δεν ταιριάζουν ή δεν αρκούν, δίνεται παρακεταμόλη στη φλέβα, και μόνο αν δεν αρκεί ούτε αυτή, οπιοειδή.

Εξετάσεις. Εξέταση ούρων για αίμα και λοίμωξη (γενική ούρων) και εξετάσεις αίματος για τη λειτουργία των νεφρών, όπως η κρεατινίνη. Για την απεικόνιση, το NICE συστήνει:

• στους ενήλικες, αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης χωρίς σκιαγραφικό, μέσα σε 24 ώρες
• στις έγκυες, υπερηχογράφημα αντί για αξονική
• στα παιδιά και τους εφήβους, πρώτα υπερηχογράφημα, και αξονική χαμηλής δόσης μόνο αν η διάγνωση παραμένει αβέβαιη

Γιατί αξονική; Το NICE εξηγεί ότι η αξονική χωρίς σκιαγραφικό εντοπίζει τις πέτρες καλύτερα από το υπερηχογράφημα και την απλή ακτινογραφία, και ότι πρέπει να γίνεται γρήγορα, γιατί η λειτουργία του νεφρού μπορεί να επιβαρυνθεί γρήγορα. Η EAU προτείνει το υπερηχογράφημα ως πρώτη, ασφαλή εξέταση χωρίς ακτινοβολία, σημειώνει όμως ότι εντοπίζει μόνο περίπου τις μισές πέτρες του ουρητήρα (ευαισθησία 45%), γι' αυτό συχνά ακολουθεί αξονική. Σε κάθε περίπτωση, η ανακούφιση από τον πόνο δεν πρέπει να καθυστερεί περιμένοντας την απεικόνιση.

Αν υπάρχει λοίμωξη ή δεν βγαίνουν ούρα. Η EAU συστήνει επείγουσα παροχέτευση του νεφρού, είτε με έναν λεπτό σωλήνα μέσα στον ουρητήρα (stent) είτε με σωληνάκι από την πλάτη (νεφροστομία), μαζί με αντιβίωση αμέσως. Η πέτρα αφαιρείται αργότερα, όταν περάσει η λοίμωξη.

Αν ο πόνος συνεχίζεται. Για πέτρες κάτω από 10 χιλιοστά στο κατώτερο τμήμα του ουρητήρα, ο γιατρός μπορεί να δώσει φάρμακο που χαλαρώνει τον ουρητήρα (α-αποκλειστή), ώστε να βγει πιο εύκολα. Αν ο πόνος δεν υποφέρεται ή η πέτρα είναι απίθανο να βγει μόνη της, το NICE συστήνει επέμβαση μέσα σε 48 ώρες από τη διάγνωση.

Σύμφωνα με το NHS, οι περισσότερες πέτρες αντιμετωπίζονται στο σπίτι με φάρμακα, αν και μπορεί να χρειαστούν μερικές εβδομάδες για να βγουν. Ο ουρολόγος θα σας παρακολουθήσει μέχρι να βγει η πέτρα και θα σας πει τι πρέπει να κάνετε για να μην ξανασυμβεί.

Κολικός νεφρού στην εγκυμοσύνη και στα παιδιά

Εγκυμοσύνη. Η πρώτη εξέταση είναι το υπερηχογράφημα. Σύμφωνα με την EAU, η μαγνητική είναι δεύτερη επιλογή και η αξονική χαμηλής δόσης τελευταία. Τα ΜΣΑΦ γενικά αποφεύγονται, γι' αυτό ο γιατρός επιλέγει άλλο παυσίπονο. Μην πάρετε κανένα φάρμακο χωρίς οδηγία του γυναικολόγου ή του γιατρού των επειγόντων.

Παιδιά. Ένα παιδί με έντονο πόνο στο πλάι ή στην κοιλιά, εμετούς ή αίμα στα ούρα πρέπει να εξεταστεί την ίδια μέρα. Το NICE προτείνει και για τα παιδιά τα ίδια παυσίπονα, ξεκινώντας από τα ΜΣΑΦ, πάντα με οδηγία γιατρού.

Αν έχετε ξανακάνει κολικό

Αν έχετε κάνει πέτρες στο παρελθόν, συζητήστε με τον γιατρό σας ένα σχέδιο για την επόμενη φορά: ποιο παυσίπονο μπορείτε να έχετε στο σπίτι, πόσο να περιμένετε και πότε να πάτε στο νοσοκομείο. Το NICE σημειώνει ότι πολλοί άνθρωποι με πέτρες που επανέρχονται αντιμετωπίζουν μόνοι τους τον πόνο στο σπίτι, και ότι ο γιατρός πρέπει να ρωτά τι παυσίπονα έχουν ήδη πάρει. Για την πρόληψη, με νερό, αλάτι και διατροφή, δείτε τον οδηγό για την πέτρα στα νεφρά.