Ενέσεις PRP στο γόνατο: τι είναι και τι λένε τα στοιχεία για την αρθρίτιδα

Οι ενέσεις PRP στο γόνατο είναι ενέσεις με πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια, που παράγεται από λίγο αίμα του ίδιου του ασθενή. Χρησιμοποιούνται κυρίως για τον πόνο της οστεοαρθρίτιδας του γονάτου σε ήπια έως μέτρια στάδια. Τα στοιχεία για το αν βοηθούν είναι αντικρουόμενα: κάποιες μελέτες δείχνουν όφελος, ενώ μια μεγάλη τυχαιοποιημένη μελέτη δεν βρήκε διαφορά σε σχέση με ενέσεις φυσιολογικού ορού.

Αν σκέφτεστε το PRP για το γόνατό σας, αξίζει να ξέρετε τι μπορεί και τι δεν μπορεί να κάνει, και πού συμφωνούν και πού διαφωνούν οι επιστημονικές εταιρείες.

Τι είναι το PRP

Το αίμα αποτελείται από ένα υγρό μέρος, το πλάσμα, και από κύτταρα, ανάμεσα στα οποία τα αιμοπετάλια. Τα αιμοπετάλια βοηθούν στην πήξη του αίματος, αλλά περιέχουν και αυξητικούς παράγοντες, πρωτεΐνες που παίζουν ρόλο στην επούλωση των ιστών.

Το PRP (από το αγγλικό platelet-rich plasma) είναι πλάσμα με πολύ περισσότερα αιμοπετάλια από όσα έχει κανονικά το αίμα. Η ιδέα είναι ότι, αν συγκεντρωθούν αυτοί οι παράγοντες στο σημείο του προβλήματος, μπορεί να μειωθεί η φλεγμονή και ο πόνος.

Πώς γίνεται η ένεση PRP στο γόνατο

Η διαδικασία γίνεται στο ιατρείο ή σε μονάδα ημερήσιας νοσηλείας:

1. Γίνεται αιμοληψία από τη φλέβα του χεριού, όπως σε μια απλή εξέταση αίματος.
2. Το αίμα μπαίνει σε φυγόκεντρο, ένα μηχάνημα που το περιστρέφει γρήγορα και χωρίζει τα αιμοπετάλια από τα υπόλοιπα κύτταρα.
3. Το συμπυκνωμένο πλάσμα εγχέεται μέσα στην άρθρωση του γονάτου.

Ο αριθμός των ενέσεων διαφέρει. Στη μεγαλύτερη τυχαιοποιημένη μελέτη που έχει γίνει για την αρθρίτιδα του γονάτου, οι ασθενείς έκαναν 3 ενέσεις, μία την εβδομάδα. Δεν υπάρχει ένας τυποποιημένος τρόπος παρασκευής: τα συστήματα διαφέρουν στη συγκέντρωση των αιμοπεταλίων και στο αν το τελικό προϊόν περιέχει λευκά αιμοσφαίρια. Δεν είναι ακόμη σαφές ποια μορφή λειτουργεί καλύτερα.

Πόσες ενέσεις και πόσο κοστίζει

Στην πράξη, συνήθως απαιτούνται 2 έως 3 εγχύσεις με διαστήματα 3 έως 6 εβδομάδων. Το κόστος ανά συνεδρία κυμαίνεται από 200 έως 300 ευρώ, χωρίς εγγύηση μακροπρόθεσμων αποτελεσμάτων.

Για ποιους μπορεί να έχει νόημα

Το PRP εξετάζεται κυρίως για οστεοαρθρίτιδα του γονάτου σε ήπιο έως μέτριο στάδιο. Η ευρωπαϊκή συναίνεση ESSKA-ORBIT του 2024, μιας ομάδας ειδικών της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Αθλητικής Τραυματολογίας, Χειρουργικής Γόνατος και Αρθροσκόπησης, το περιγράφει ως πιθανή θεραπεία με ενέσεις για τη μη χειρουργική αντιμετώπιση της αρθρίτιδας του γονάτου, κυρίως στους βαθμούς 1 έως 3 της κλίμακας Kellgren-Lawrence. Η κλίμακα αυτή περιγράφει τη σοβαρότητα της φθοράς στην ακτινογραφία, με τον βαθμό 4 να είναι η πιο προχωρημένη.

Η συναίνεση περιγράφει το PRP ως πιθανή πρώτη επιλογή ανάμεσα στις ενέσεις. Αυτό σημαίνει ότι, αν αποφασιστεί ένεση, το PRP μπορεί να συζητηθεί από την αρχή, όχι ότι αντικαθιστά τις ασκήσεις και την απώλεια βάρους, που παραμένουν η βάση της θεραπείας.

Στην προχωρημένη φθορά, όταν ο πόνος και ο περιορισμός είναι μεγάλοι, η συζήτηση συνήθως στρέφεται σε άλλες λύσεις, όπως η αρθροπλαστική γόνατος.

Τι λένε οι μελέτες για το PRP στο γόνατο

Εδώ οι ειδικοί δεν συμφωνούν πλήρως, και είναι σημαντικό να το γνωρίζετε πριν αποφασίσετε.

Στοιχεία υπέρ. Η Αμερικανική Ακαδημία Ορθοπαιδικών Χειρουργών (AAOS) αναφέρει ότι η βιβλιογραφία στηρίζει όλο και περισσότερο τη χρήση του PRP στην ήπια έως μέτρια αρθρίτιδα του γονάτου και ότι σε ορισμένες μελέτες τα αποτελέσματα κράτησαν έως 2 χρόνια. Η ευρωπαϊκή συναίνεση ESSKA-ORBIT καταλήγει επίσης σε θετική σύσταση για τους βαθμούς 1 έως 3. Από τις 28 δηλώσεις της όμως, μόνο οι 9 είχαν ισχυρή στήριξη από τα στοιχεία, ενώ οι υπόλοιπες 19 στηρίζονταν σε στοιχεία μέτριας ή χαμηλής ποιότητας.

Στοιχεία κατά. Η μελέτη RESTORE, που δημοσιεύθηκε το 2021 στο περιοδικό JAMA, σύγκρινε το PRP με ενέσεις φυσιολογικού ορού (εικονικό φάρμακο) σε 288 ασθενείς με ήπια έως μέτρια αρθρίτιδα. Οι συμμετέχοντες είχαν μέση ηλικία περίπου 62 ετών και έκαναν 3 ενέσεις, μία την εβδομάδα. Στους 12 μήνες δεν βρέθηκε σημαντική διαφορά ούτε στον πόνο ούτε στον όγκο του χόνδρου, όπως μετρήθηκε με μαγνητική. Από τα 31 δευτερεύοντα αποτελέσματα που μετρήθηκαν, τα 29 δεν έδειξαν διαφορά ανάμεσα στις δύο ομάδες. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι τα αποτελέσματα δεν στηρίζουν τη χρήση του PRP στην αρθρίτιδα του γονάτου.

Η θέση του NICE. Οι βρετανικές οδηγίες αναφέρουν ότι οι ενέσεις PRP δεν δημιουργούν σοβαρές ανησυχίες για την ασφάλεια, αλλά ότι τα στοιχεία για την αποτελεσματικότητα είναι περιορισμένης ποιότητας. Γι’ αυτό συστήνουν να γίνονται μόνο με ειδικές ρυθμίσεις για ενημερωμένη συναίνεση και παρακολούθηση των αποτελεσμάτων ή στο πλαίσιο έρευνας.

Ένας λόγος για τις διαφορές είναι ότι οι μελέτες δεν χρησιμοποιούν το ίδιο προϊόν: αλλάζουν η συγκέντρωση, ο αριθμός των ενέσεων και τα λευκά αιμοσφαίρια. Ένας άλλος είναι ότι στην αρθρίτιδα οι ενέσεις φυσιολογικού ορού έχουν και αυτές αισθητό αποτέλεσμα στον πόνο, οπότε μόνο οι μελέτες με εικονικό φάρμακο δείχνουν το πραγματικό επιπλέον όφελος.

Πότε φαίνεται και πόσο κρατά το αποτέλεσμα

Τα αποτελέσματα από μια ένεση PRP (Πλάσμα Πλούσιο σε Αιμοπετάλια) στο γόνατο αρχίζουν να γίνονται αισθητά συνήθως σταδιακά μετά από 3 έως 4 εβδομάδες, ενώ η κορύφωση της βελτίωσης μπορεί να φανεί καλύτερα σε 1 έως 3 μήνες καθώς προχωρά η αναγέννηση των ιστών. Το PRP δεν δρα άμεσα ως κλασικό παυσίπονο ή κορτιζόνη.

Η διάρκεια του αποτελέσματος διαφέρει από μελέτη σε μελέτη. Σύμφωνα με την AAOS, σε ορισμένες μελέτες τα αποτελέσματα στην αρθρίτιδα του γονάτου κράτησαν έως 2 χρόνια. Αυτό δεν ισχύει για όλους, και στη μελέτη RESTORE δεν φάνηκε διαφορά από τον φυσιολογικό ορό ούτε στους 12 μήνες. Ρωτήστε τον γιατρό σας πότε και πώς θα εκτιμήσετε μαζί αν η θεραπεία βοήθησε.

Το PRP σε άλλα ορθοπαιδικά προβλήματα

Το PRP χρησιμοποιείται και εκτός γονάτου, με διαφορετικά αποτελέσματα ανά πάθηση. Σύμφωνα με την AAOS:

• Χρόνια επικονδυλίτιδα (αγκώνας του τενίστα): τα στοιχεία δείχνουν ότι είναι αποτελεσματικό.
• Χρόνιες τενοντοπάθειες, όπως του αχίλλειου ή του επιγονατιδικού τένοντα: τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, αλλά όχι σαφώς καλύτερα από τη συνήθη θεραπεία.
• Κατά τη χειρουργική αποκατάσταση του στροφικού πετάλου ή του πρόσθιου χιαστού: λίγο ή καθόλου όφελος.
• Κατάγματα: δεν έχει φανεί σημαντικό όφελος.

Για τις τενοντίτιδες γενικά, δείτε τον οδηγό μας για την τενοντίτιδα.

Ασφάλεια και παρενέργειες

Επειδή το PRP προέρχεται από το αίμα σας, ο κίνδυνος αλλεργίας είναι πολύ μικρός. Οι συνηθέστερες ενοχλήσεις είναι πόνος και πρήξιμο στο σημείο της ένεσης για λίγες ημέρες. Ο κίνδυνος λοίμωξης, βλάβης ιστών ή νεύρου φαίνεται να είναι παρόμοιος με εκείνον μιας ένεσης κορτιζόνης, δηλαδή μικρός. Κάθε ένεση στην άρθρωση πρέπει να γίνεται σε συνθήκες αποστείρωσης. Πριν από την ένεση, πείτε στον γιατρό αν παίρνετε αντιπηκτικά ή άλλα φάρμακα που επηρεάζουν την πήξη, αν έχετε πρόβλημα με την πήξη του αίματος, ή αν έχετε πληγή ή λοίμωξη στο δέρμα γύρω από το γόνατο.

Τι κάνετε μετά την ένεση

• Διαχείριση πόνου: Τις πρώτες 24–48 ώρες είναι φυσιολογικό να υπάρξει αύξηση του πόνου, πρήξιμο ή αίσθημα “βάρους” στο γόνατο (καθώς ενεργοποιείται η φλεγμονώδης διαδικασία επούλωσης). Για τον πόνο επιτρέπεται παρακεταμόλη (π.χ. Depon / Apotel), κατόπιν οδηγίας του γιατρού.
• Αποφυγή αντιφλεγμονωδών (NSAIDs): Απαγορεύεται η λήψη μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων για τουλάχιστον 2 έως 3 εβδομάδες, διότι “μπλοκάρουν” τον μηχανισμό δράσης των αιμοπεταλίων.
• Ξεκούραση και περιορισμός δραστηριότητας: Τις πρώτες 24–48 ώρες χρειάζεται σχετική ανάπαυση και αποφυγή περιττής ορθοστασίας ή βάδισης. Αποφύγετε την έντονη άσκηση, τα άλματα, το τρέξιμο ή τα βαριά βάρη για τουλάχιστον 1-2 εβδομάδες.
• Πάγος ή ζέστη: Ρωτήστε τον γιατρό σας, καθώς πολλοί ειδικοί συνιστούν να αποφεύγεται ο πάγος τις πρώτες μέρες (γιατί μειώνει την απαραίτητη φλεγμονή), ενώ άλλοι επιτρέπουν σύντομες εφαρμογές για ανακούφιση. Η ήπια θερμότητα ή η ξεκούραση με ανυψωμένο το πόδι προτιμώνται συχνά.

PRP, κορτιζόνη ή υαλουρονικό;

Οι βρετανικές οδηγίες του NICE για την οστεοαρθρίτιδα συνοψίζουν τις άλλες ενέσεις ως εξής:

Οι διεθνείς επιστημονικές εταιρείες δεν συμφωνούν πλήρως ως προς τη χρήση των ενδαρθρικών εγχύσεων στην οστεοαρθρίτιδα του γόνατος.

Το PRP (πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια) μπορεί να αποτελέσει θεραπευτική επιλογή για επιλεγμένους ασθενείς με ήπια έως μέτρια οστεοαρθρίτιδα, ιδιαίτερα όταν η συντηρητική αγωγή δεν έχει αποδώσει ικανοποιητικά. Δεν αποτελεί θεραπεία πρώτης γραμμής ούτε είναι κατάλληλο για όλες τις περιπτώσεις, ιδίως σε προχωρημένη αρθρίτιδα.

Αντίστοιχα, οι συστάσεις για το υαλουρονικό οξύ διαφέρουν μεταξύ των επιστημονικών εταιρειών. Ενώ ορισμένες δεν συνιστούν τη συστηματική χορήγησή του σε όλους τους ασθενείς, λόγω του περιορισμένου μέσου κλινικού οφέλους που καταγράφεται στις μελέτες, άλλες αναγνωρίζουν ότι μπορεί να προσφέρει ανακούφιση σε κατάλληλα επιλεγμένες περιπτώσεις.

Στην προχωρημένη αρθρίτιδα (3ος βαθμός)

Σε οστεοαρθρίτιδα 3ου βαθμού (προχωρημένη) με γενικευμένο πόνο, προτείνουμε να ξεκινήσετε με υαλουρονικό οξύ υψηλού μοριακού βάρους, χωρίς όμως να αποκλείεται το PRP.

Γιατί προτιμάται το υαλουρονικό οξύ ως πρώτο βήμα στον 3ο βαθμό:

• Άμεση μηχανική υποστήριξη: Στο στάδιο 3, ο χόνδρος έχει λεπτύνει σημαντικά. Το υαλουρονικό λειτουργεί σαν «γρασάρισμα» (λίπανση), μειώνοντας άμεσα την τριβή των οστών και απορροφώντας τους κραδασμούς, κάτι που βοηθά στον γενικευμένο πόνο κατά την κίνηση.
• Πιο προβλέψιμο αποτέλεσμα σε προχωρημένα στάδια: Το PRP βασίζεται στην ύπαρξη ζωντανών κυττάρων του χόνδρου για να διεγείρει την επούλωση. Στο στάδιο 3, τα κύτταρα αυτά είναι λιγότερα, επομένως η βιολογική δράση του PRP μπορεί να είναι μειωμένη σε σχέση με τα αρχικά στάδια.

Η εναλλακτική προσέγγιση (PRP ή συνδυασμός):

• PRP: Αν και έχει καλύτερα αποτελέσματα στα στάδια 1 και 2, πολλοί ασθενείς στο στάδιο 3 αναφέρουν σημαντική μείωση της φλεγμονής και του πόνου, καθώς το PRP έχει ισχυρή αντιφλεγμονώδη δράση.
• Συνδυαστική θεραπεία: Μια σύγχρονη και πολύ αποτελεσματική τακτική για το στάδιο 3 είναι ο συνδυασμός των δύο. Γίνεται πρώτα έγχυση υαλουρονικού για τη λίπανση της άρθρωσης και στη συνέχεια (ή ταυτόχρονα σε ειδικά έτοιμα σκευάσματα) έγχυση PRP για τη μείωση της χρόνιας φλεγμονής.

Η πρακτική μου:

• Ξεκινάμε με Υαλουρονικό Οξύ (Μονήρης δόση υψηλού μοριακού βάρους): Είναι η πιο δοκιμασμένη λύση για άμεση ανακούφιση και βελτίωση της κινητικότητας σε αυτό το στάδιο.
• Αξιολογούμε το αποτέλεσμα: Αν η ανακούφιση δεν είναι επαρκής μετά από μερικές εβδομάδες, συζητάμε την προσθήκη PRP για την αντιμετώπιση της φλεγμονής.

Τι βοηθά σίγουρα στην αρθρίτιδα του γονάτου

Ό,τι κι αν αποφασίσετε για τις ενέσεις, οι βασικές θεραπείες της οστεοαρθρίτιδας κατά το NICE είναι η θεραπευτική άσκηση και, όπου υπάρχει περιττό βάρος, η απώλεια βάρους, μαζί με σωστή ενημέρωση. Η απώλεια βάρους βελτιώνει τον πόνο, τη λειτουργία και την ποιότητα ζωής. Οι ενέσεις, όποιες κι αν είναι, δεν αντικαθιστούν αυτά τα δύο.

Αν είστε δρομέας και σας απασχολεί η φθορά, δείτε τον οδηγό για το τρέξιμο και τα γόνατα. Αν ο πόνος συνοδεύεται από «πιάσιμο» ή «κλείδωμα», μπορεί να υπάρχει και ρήξη μηνίσκου. Σε γόνατο με αρθρίτιδα, η αρθροσκόπηση συνήθως δεν βοηθά.

Τι να ρωτήσετε πριν κάνετε PRP

• Σε ποιο στάδιο είναι η αρθρίτιδα στο γόνατό μου και τι περιμένετε ρεαλιστικά από το PRP;
• Πόσες ενέσεις προτείνετε και με τι μεσοδιάστημα;
• Ποιο σύστημα παρασκευής χρησιμοποιείτε;
• Τι θα κάνουμε αν δεν δω βελτίωση;
• Πρέπει να αλλάξω κάτι στις ασκήσεις ή στα φάρμακά μου πριν ή μετά την ένεση;
• Ποιο είναι το συνολικό κόστος;

Τη θεραπεία για το δικό σας γόνατο θα τη σχεδιάσετε μαζί με τον ορθοπαιδικό.