Πότε χρειάζεται αρθροπλαστική γόνατος: τα σημάδια ότι ήρθε η ώρα

Αρθροπλαστική γόνατος χρειάζεται συνήθως όταν ο πόνος και η δυσκαμψία από την αρθρίτιδα επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής σας και οι θεραπείες χωρίς χειρουργείο, όπως η άσκηση, η απώλεια βάρους και τα παυσίπονα, δεν βοηθούν πια ή δεν σας ταιριάζουν. Το πότε χρειάζεται αρθροπλαστική γόνατος δεν το κρίνει μόνο η ακτινογραφία ούτε η ηλικία. Είναι μια απόφαση που παίρνει ο ασθενής μαζί με τον ορθοπαιδικό.

Αν αναρωτιέστε αν «ήρθε η ώρα», εδώ θα βρείτε τα σημάδια που κοιτάζουν οι γιατροί, τι αξίζει να δοκιμάσετε πρώτα, τι δείχνουν οι μελέτες για το χειρουργείο σε σχέση με τη συντηρητική θεραπεία και τι να περιμένετε ρεαλιστικά.

Πότε χρειάζεται αρθροπλαστική γόνατος: τα σημάδια

Τα σημάδια που οδηγούν συνήθως στη συζήτηση για αρθροπλαστική είναι:

• Πόνος ή δυσκαμψία που σας περιορίζει στο περπάτημα, στις σκάλες ή στο σήκωμα από την καρέκλα, μερικές φορές σε σημείο που χρειάζεστε μπαστούνι ή άλλο βοήθημα.
• Πόνος και στην ξεκούραση, μέρα ή νύχτα, που μπορεί να σας ξυπνά.
• Πρήξιμο και φλεγμονή που δεν περνούν με ξεκούραση ή φάρμακα.
• Παραμόρφωση του γονάτου, όταν τα πόδια «στραβώνουν» προς τα μέσα ή προς τα έξω και η παραμόρφωση προχωρά.
• Μικρή ή καθόλου βελτίωση με τις άλλες θεραπείες, όπως τα αντιφλεγμονώδη, οι ενέσεις, η φυσικοθεραπεία ή άλλες επεμβάσεις.

Ένα απλό κριτήριο που βοηθά: σκεφτείτε τι έχετε σταματήσει να κάνετε εξαιτίας του γονάτου. Αν έχετε αφήσει τη βόλτα, τα ψώνια, τη δουλειά, το παιχνίδι με τα εγγόνια ή τα ταξίδια, και αυτό δεν αλλάζει με τις θεραπείες, είναι λόγος να συζητήσετε την αρθροπλαστική.

Ερωτήσεις που μπορείτε να κάνετε στον εαυτό σας

Πριν από το ραντεβού, σημειώστε τις απαντήσεις σας. Βοηθούν εσάς και τον γιατρό να δείτε την εικόνα πιο καθαρά:

• Πόσα λεπτά μπορώ να περπατήσω πριν σταματήσω από τον πόνο;
• Ανεβαίνω σκάλες κανονικά ή ένα ένα σκαλί, κρατώντας την κουπαστή;
• Πόσες νύχτες την εβδομάδα με ξυπνά το γόνατο;
• Ποια παυσίπονα παίρνω, πόσο συχνά, και βοηθούν ακόμη;
• Τι θα ήθελα να μπορώ να κάνω ξανά, αν το γόνατο δεν πονούσε;

Η τελευταία ερώτηση είναι ίσως η πιο χρήσιμη, γιατί δείχνει τι περιμένετε από την επέμβαση.

Γιατί δεν αρκεί η ακτινογραφία

Η ακτινογραφία δείχνει πόσο έχει φθαρεί ο χόνδρος και αν υπάρχει παραμόρφωση, και είναι απαραίτητη για να σχεδιαστεί η επέμβαση. Δεν λέει όμως από μόνη της αν χρειάζεστε χειρουργείο. Δύο άνθρωποι με παρόμοια ακτινογραφία μπορεί να έχουν πολύ διαφορετικό πόνο και περιορισμό. Οι οδηγίες του NICE μετρούν ως σημάδια τον πόνο, τη δυσκαμψία, τη μειωμένη λειτουργία και την παραμόρφωση που προχωρά, δηλαδή όσα νιώθετε και όσα βρίσκει ο γιατρός στην εξέταση, και όχι έναν βαθμό στην ακτινογραφία.

Γι’ αυτό οι βρετανικές οδηγίες του NICE συστήνουν η απόφαση για παραπομπή σε αρθροπλαστική να βασίζεται στην κλινική εκτίμηση του γιατρού και όχι σε συστήματα που βαθμολογούν αριθμητικά τη σοβαρότητα της νόσου. Τα στάδια της αρθρίτιδας στην ακτινογραφία τα βρίσκετε στον οδηγό για την οστεοαρθρίτιδα γόνατος.

Τι πρέπει να έχετε δοκιμάσει πρώτα

Πριν από την αρθροπλαστική, οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν δοκιμάσει:

• απώλεια βάρους, αν χρειάζεται, για να μειωθεί το φορτίο στο γόνατο
• ασκήσεις χαμηλής καταπόνησης και ενδυνάμωσης, όπως περπάτημα, κολύμπι ή ποδήλατο, συχνά με τη βοήθεια φυσικοθεραπευτή
• βοηθήματα στο περπάτημα και ειδικά παπούτσια ή πάτους
• παυσίπονα ή κρέμες, πάντα με οδηγία γιατρού ή φαρμακοποιού
• σε ορισμένες περιπτώσεις, ενέσεις κορτιζόνης ή άλλες ενέσεις στην άρθρωση για τον πόνο και το πρήξιμο

Δεν χρειάζεται να έχετε δοκιμάσει «τα πάντα» για να συζητήσετε αρθροπλαστική. Οι οδηγίες μιλούν για θεραπείες που δεν βοηθούν ή δεν σας ταιριάζουν. Ορισμένες επεμβάσεις μπορεί να είναι εναλλακτική σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως η οστεοτομία, όπου αλλάζει ο άξονας της κνήμης για να «ξεφορτωθεί» το φθαρμένο τμήμα. Δεν ταιριάζουν όμως σε όλους. Το αν η αρθροσκόπηση έχει θέση σε γόνατο με αρθρίτιδα το εξηγεί ο οδηγός για την αρθροσκόπηση γόνατος.

Τι δείχνουν οι μελέτες: χειρουργείο ή όχι ακόμη;

Μια τυχαιοποιημένη μελέτη από τη Δανία, που δημοσιεύθηκε στο New England Journal of Medicine το 2015, μελέτησε 100 ασθενείς με μέτρια έως σοβαρή αρθρίτιδα γόνατος, κατάλληλους για αρθροπλαστική. Οι μισοί έκαναν αρθροπλαστική και μετά πρόγραμμα 12 εβδομάδων με ασκήσεις, εκπαίδευση, διατροφή, πάτους και παυσίπονα. Οι άλλοι μισοί έκαναν μόνο το πρόγραμμα.

• Στους 12 μήνες, όσοι έκαναν αρθροπλαστική είχαν περίπου διπλάσια βελτίωση στον πόνο και στη λειτουργία.
• Από όσους έκαναν μόνο το πρόγραμμα, περίπου 1 στους 4 τελικά χειρουργήθηκε μέσα στον χρόνο. Οι υπόλοιποι 3 στους 4 δεν χρειάστηκαν επέμβαση σε αυτό το διάστημα.

Υπάρχει σωστή ηλικία για αρθροπλαστική γόνατος;

Όχι. Δεν υπάρχουν απόλυτα όρια ηλικίας ή βάρους για την ολική αρθροπλαστική γόνατος. Η απόφαση βασίζεται στον πόνο και στον περιορισμό, όχι στα χρόνια. Οι περισσότεροι ασθενείς είναι πάνω από 50 ετών, αλλά ο χειρουργός εκτιμά τον καθένα χωριστά.

Το NICE συστήνει να μην αποκλείεται κανείς από την παραπομπή για αρθροπλαστική λόγω ηλικίας, φύλου, καπνίσματος, άλλων παθήσεων ή αυξημένου βάρους. Οι παράγοντες αυτοί όμως μπορεί να αλλάζουν τους κινδύνους της επέμβασης, και ο γιατρός πρέπει να τους συζητήσει μαζί σας. Με άλλα λόγια, η ηλικία ή το βάρος δεν σας «κόβουν» από την αρθροπλαστική, αλλά είναι μέρος της συζήτησης για το αν τα οφέλη ξεπερνούν τους κινδύνους στη δική σας περίπτωση. Αν καπνίζετε ή έχετε αυξημένο βάρος, η προετοιμασία πριν από το χειρουργείο είναι μια καλή ευκαιρία να ξεκινήσετε αλλαγές.

Τι να περιμένετε ρεαλιστικά

Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν μεγάλη μείωση του πόνου και καλύτερη λειτουργία μετά την αρθροπλαστική. Δύο πράγματα όμως καλό είναι να τα ξέρετε από πριν:

Σοβαρές επιπλοκές, όπως η λοίμωξη της άρθρωσης, συμβαίνουν σε λιγότερους από 2 στους 1000 ασθενείς. Μετά την επέμβαση, το γόνατο λυγίζει συνήθως κατά μέσο όρο γύρω στις 115 μοίρες.

Αυτός είναι ένας λόγος που η απόφαση δεν βιάζεται: όσο πιο έντονα επηρεάζει το γόνατο τη ζωή σας, τόσο μεγαλύτερο είναι το κέρδος που μπορείτε να περιμένετε σε σχέση με τους κινδύνους.

Πώς εκτιμά ο ορθοπαιδικός αν ήρθε η ώρα

Η εκτίμηση περιλαμβάνει συνήθως:

1. Ιστορικό: πόσο καιρό πονάτε, τι σας δυσκολεύει, ποιες θεραπείες δοκιμάσατε, τη γενική σας υγεία.
2. Εξέταση: κίνηση, σταθερότητα και δύναμη του γονάτου, άξονας του ποδιού.
3. Ακτινογραφίες: για την έκταση της φθοράς και την παραμόρφωση.
4. Άλλες εξετάσεις όπου χρειάζεται: σπανιότερα εξετάσεις αίματος ή μαγνητική τομογραφία.

Από την εκτίμηση βγαίνει και το είδος της επέμβασης. Αν η φθορά είναι μόνο στη μία πλευρά, μπορεί να αρκεί μια μερική αρθροπλαστική γόνατος. Ο χειρουργός θα σας πει και ποια τεχνική προτείνει, κλασική ή ρομποτική. Για το τι ακολουθεί μετά, δείτε τον οδηγό για την αποκατάσταση μετά από ολική αρθροπλαστική γόνατος.

Πριν από την απόφαση, φτιάξτε μια λίστα με τις ερωτήσεις σας.