Σκολίωση σε παιδιά και εφήβους: πώς ελέγχεται και πότε θέλει θεραπεία

Η σκολίωση είναι μια πλάγια καμπύλη της σπονδυλικής στήλης, που συνοδεύεται από στροφή των σπονδύλων, ώστε η πλάτη να μοιάζει με «C» ή «S» αντί για ευθεία γραμμή. Η πιο συχνή μορφή, η ιδιοπαθής σκολίωση των εφήβων, εμφανίζεται συνήθως από τα 10 χρόνια μέχρι το τέλος της ανάπτυξης και δεν πονά. Οι περισσότερες καμπύλες είναι μικρές και χρειάζονται μόνο παρακολούθηση.

Επειδή δεν πονά, η σκολίωση συχνά τη βλέπει πρώτος ένας γονιός, ο παιδίατρος ή ο γυμναστής του σχολείου. Αυτός ο οδηγός εξηγεί πώς ελέγχεται, τι σημαίνουν οι μοίρες στην ακτινογραφία και πότε χρειάζεται κηδεμόνας ή χειρουργείο. Αν αναζητάτε τη στραβή μύτη, αυτή είναι άλλη πάθηση, η σκολίωση του ρινικού διαφράγματος.

Τι είναι η σκολίωση

Κοιτάζοντας κάποιον από πίσω, η σπονδυλική στήλη πρέπει να είναι ευθεία. Στη σκολίωση γέρνει προς το πλάι και ταυτόχρονα οι σπόνδυλοι στρίβουν. Η στροφή είναι αυτή που κάνει τα πλευρά να προεξέχουν από τη μία πλευρά.

Η καμπύλη βρίσκεται συχνότερα στο πάνω και μέσο τμήμα της πλάτης (θωρακική μοίρα). Μπορεί επίσης να βρίσκεται στη μέση (οσφυϊκή μοίρα) ή και στα δύο.

Τα είδη της σκολίωσης είναι:

• Ιδιοπαθής: η αιτία δεν είναι γνωστή. Είναι περίπου 8 στις 10 περιπτώσεις. Η πιο συχνή μορφή της είναι η ιδιοπαθής σκολίωση των εφήβων, που αφορά παιδιά 10 έως 18 ετών και βρίσκεται σε έως 4 στους 100 εφήβους.
• Συγγενής: οι σπόνδυλοι δεν σχηματίστηκαν σωστά πριν από τη γέννηση.
• Νευρομυϊκή: οφείλεται σε παθήσεις των νεύρων ή των μυών, όπως η εγκεφαλική παράλυση ή η μυϊκή δυστροφία.
• Εκφυλιστική: εμφανίζεται σε μεγαλύτερους ενήλικες, από τη φθορά της σπονδυλικής στήλης.

Τι προκαλεί τη σκολίωση στα παιδιά

Η ιδιοπαθής σκολίωση δεν προκαλείται από κακή στάση, βαριά σχολική τσάντα, άθληση ή διατροφή. Δεν μπορεί να προληφθεί, και δεν φταίει κάτι που έκανε ή δεν έκανε το παιδί ή ο γονιός.

Τα γονίδια παίζουν ρόλο: περίπου το 30% των εφήβων με ιδιοπαθή σκολίωση έχουν κάποιον στην οικογένεια με σκολίωση. Αν υπάρχει σκολίωση στην οικογένεια, αξίζει να το αναφέρετε στον παιδίατρο, ώστε να ελέγχει την πλάτη στις τακτικές επισκέψεις.

Συμπτώματα: πώς καταλαβαίνετε τη σκολίωση

Η σκολίωση στα παιδιά σπάνια πονά. Τα σημάδια φαίνονται κυρίως στο σώμα, και γίνονται πιο εμφανή στη φάση της γρήγορης ανάπτυξης, γύρω στην εφηβεία:

• ο ένας ώμος είναι ψηλότερα από τον άλλο
• η μία ωμοπλάτη προεξέχει περισσότερο
• τα πλευρά «βγαίνουν» από τη μία πλευρά, κάτι που φαίνεται καλύτερα όταν το παιδί σκύβει μπροστά
• η μέση δεν είναι συμμετρική ή ο ένας γοφός φαίνεται ψηλότερα
• το σώμα γέρνει προς τη μία πλευρά
• τα ρούχα δεν «κάθονται» σωστά

Οι έφηβοι αποφεύγουν συχνά τα εφαρμοστά ρούχα και ντρέπονται να δείξουν την πλάτη τους, κι έτσι η σκολίωση μπορεί να περάσει απαρατήρητη στο σπίτι. Ορισμένοι έφηβοι αναφέρουν πόνο στη μέση, αλλά συνήθως δεν οφείλεται στην ίδια την καμπύλη. Πόνος έντονος ή επίμονος, ή συμπτώματα όπως αδυναμία, χρειάζονται έλεγχο για άλλη αιτία.

Πώς ελέγχεται η σκολίωση

Το τεστ επίκυψης (Adams)

Ο βασικός έλεγχος για σκολίωση είναι το τεστ πρόσθιας επίκυψης. Το παιδί σκύβει μπροστά με τα πόδια ενωμένα, τα γόνατα τεντωμένα και τα χέρια να κρέμονται ελεύθερα. Ο γιατρός κοιτάζει την πλάτη από πίσω και ψάχνει διαφορά ανάμεσα στις δύο πλευρές των πλευρών. Σε αυτή τη θέση η στροφή της σπονδυλικής στήλης φαίνεται πιο καθαρά, σαν «καμπούρα» στη μία πλευρά.

Ο γιατρός ελέγχει επίσης αν οι ώμοι και η λεκάνη είναι στο ίδιο ύψος, αν το κεφάλι είναι κεντραρισμένο πάνω από τη λεκάνη, αν τα πόδια έχουν ίδιο μήκος και αν τα νεύρα λειτουργούν φυσιολογικά. Μπορεί να χρησιμοποιήσει και ένα μικρό όργανο, το σκολιόμετρο, για να μετρήσει την ασυμμετρία.

Η ακτινογραφία και οι μοίρες Cobb

Αν το τεστ δείχνει ασυμμετρία, ο παιδίατρος παραπέμπει σε παιδοορθοπαιδικό ή σε ορθοπαιδικό με εξειδίκευση στη σπονδυλική στήλη, και η διάγνωση επιβεβαιώνεται με ακτινογραφία ολόκληρης της σπονδυλικής στήλης με το παιδί όρθιο. Στην ακτινογραφία μετριέται η γωνία της καμπύλης σε μοίρες, με τη μέθοδο Cobb. Καμπύλη πάνω από 10 μοίρες θεωρείται σκολίωση. Από 0 έως 10 μοίρες μιλάμε για ασυμμετρία της στάσης και όχι για πραγματική σκολίωση.

Ο γιατρός εκτιμά επίσης πόση ανάπτυξη απομένει στο παιδί, γιατί οι καμπύλες μεγαλώνουν κυρίως όσο το παιδί ψηλώνει. Τα κορίτσια συνήθως μεγαλώνουν μέχρι τα 14 και τα αγόρια μέχρι τα 16. Στα κορίτσια η ανάπτυξη συνεχίζεται για περίπου 2 χρόνια μετά την πρώτη περίοδο. Για την εκτίμηση χρησιμοποιείται και η κλίμακα Risser, από 0 έως 5, που φαίνεται στην ακτινογραφία της λεκάνης: στα στάδια 0 και 1 το παιδί μεγαλώνει γρήγορα, στα 4 και 5 έχει σταματήσει.

Η μαγνητική τομογραφία δεν χρειάζεται συνήθως. Ζητείται αν υπάρχουν νευρολογικά ευρήματα, σημαντικός πόνος ή ασυνήθιστο σχήμα καμπύλης.

Θεραπεία της σκολίωσης

Η θεραπεία εξαρτάται από το μέγεθος της καμπύλης, το σημείο της, την ηλικία και την ανάπτυξη που απομένει. Τα γενικά όρια είναι:

Τα όρια είναι ενδεικτικά. Ένα παιδί που έχει σχεδόν τελειώσει την ανάπτυξη μπορεί να χρειαστεί μόνο παρακολούθηση ακόμη και με μεγαλύτερη καμπύλη.

Παρακολούθηση

Στις μικρές καμπύλες ο γιατρός ξαναβλέπει το παιδί κάθε 6 έως 12 μήνες, με ακτινογραφίες όταν χρειάζεται, μέχρι να ολοκληρωθεί η ανάπτυξη. Μετά το τέλος της ανάπτυξης, οι καμπύλες συνήθως σταθεροποιούνται. Εξαίρεση είναι οι πολύ μεγάλες καμπύλες, πάνω από 60 μοίρες, που μπορεί να συνεχίσουν να μεγαλώνουν και στην ενήλικη ζωή.

Κηδεμόνας

Ο κηδεμόνας δεν ισιώνει την καμπύλη που υπάρχει. Ο στόχος του είναι να μην την αφήσει να μεγαλώσει μέχρι το σημείο που θα χρειαστεί χειρουργείο. Οι περισσότεροι κηδεμόνες φτιάχνονται κατά παραγγελία για το σώμα του παιδιού, μπαίνουν κάτω από τις μασχάλες και κρύβονται κάτω από φαρδιά ρούχα. Το παιδί μπορεί να τον βγάζει για τον αθλητισμό.

Η πιο σημαντική μελέτη, η BrAIST, δημοσιεύθηκε το 2013. Σε εφήβους με καμπύλες υψηλού κινδύνου, οι καμπύλες δεν έφτασαν τις 50 μοίρες στο 72% όσων φόρεσαν κηδεμόνα, έναντι 48% όσων απλώς παρακολουθήθηκαν. Όσο περισσότερες ώρες την ημέρα φορούσαν τον κηδεμόνα, τόσο καλύτερο ήταν το αποτέλεσμα. Πόσες ώρες χρειάζεται για το δικό σας παιδί το ορίζει ο γιατρός.

Ασκήσεις

Δεν είναι σαφές αν ειδικές ασκήσεις για την πλάτη βελτιώνουν τη σκολίωση. Η γενική άσκηση όμως κάνει καλό στην υγεία και το παιδί δεν πρέπει να τη σταματήσει, εκτός αν το πει ο γιατρός.

Χειρουργείο

Χειρουργείο συζητείται όταν η καμπύλη ξεπερνά τις 45 έως 50 μοίρες ή όταν ο κηδεμόνας δεν μπόρεσε να τη σταματήσει. Οι πολύ μεγάλες καμπύλες που δεν αντιμετωπίζονται μπορεί με τα χρόνια να επηρεάσουν τη λειτουργία των πνευμόνων.

Η συνήθης επέμβαση είναι η σπονδυλοδεσία. Ο χειρουργός ισιώνει την καμπύλη με μεταλλικές ράβδους και βίδες και ενώνει τους σπονδύλους της καμπύλης ώστε να γίνουν ένα κόκαλο. Οι υπόλοιποι σπόνδυλοι συνεχίζουν να κινούνται.

Τι να περιμένετε μετά:

• οι περισσότεροι ασθενείς περπατούν από την πρώτη μέρα
• το εξιτήριο δίνεται συνήθως σε 3 έως 4 ημέρες
• τα περισσότερα παιδιά επιστρέφουν στο σχολείο μέσα σε 4 εβδομάδες
• στα αθλήματα η επιστροφή γίνεται σε 6 έως 9 μήνες, ενώ τα αθλήματα επαφής μπορεί να μη συνιστώνται

Η σπονδυλοδεσία δεν αυξάνει τους κινδύνους σε μελλοντική εγκυμοσύνη ή στον τοκετό. Νεότερες τεχνικές χωρίς σπονδυλοδεσία μελετώνται σε παιδιά που μεγαλώνουν ακόμη, αλλά χρειάζονται περισσότερα στοιχεία.

Σκολίωση στους ενήλικες

Στους ενήλικες, η σκολίωση μπορεί να είναι μια εφηβική σκολίωση που δεν είχε διαγνωστεί ή να εμφανιστεί αργότερα από φθορά. Στους ενήλικες ο πόνος στη μέση είναι πιο συχνός. Η θεραπεία στοχεύει στον πόνο, με παυσίπονα, ασκήσεις, ενέσεις και, σπάνια, χειρουργείο. Αν ο κύριος πόνος είναι στη μέση, θα σας βοηθήσει και ο οδηγός για την οσφυαλγία.

Ζωή με σκολίωση

Οι περισσότεροι άνθρωποι με σκολίωση ζουν φυσιολογικά και κάνουν σχεδόν όλες τις δραστηριότητες, μαζί με τον αθλητισμό. Η σκολίωση ή ο κηδεμόνας μπορεί όμως να επηρεάσουν την αυτοεικόνα ενός εφήβου. Μιλήστε ανοιχτά με το παιδί, ενθαρρύνετέ το να συνεχίσει τις δραστηριότητές του και ζητήστε στήριξη από τον γιατρό ή από ομάδες ασθενών αν χρειαστεί.