Αυχενικό σύνδρομο: συμπτώματα και ασκήσεις που βοηθούν

Αυχενικό σύνδρομο λέμε στην καθημερινή γλώσσα τον πόνο και το σφίξιμο στον αυχένα, που συχνά απλώνεται στους ώμους, στην πλάτη ή στο κεφάλι. Τις περισσότερες φορές οφείλεται σε μυς, αρθρώσεις και δίσκους του αυχένα που έχουν καταπονηθεί, όχι σε κάτι σοβαρό. Ο περισσότερος αυχενικός πόνος περνά μέσα σε λίγες εβδομάδες, και η κίνηση βοηθά περισσότερο από την ακινησία.

Ο όρος «αυχενικό σύνδρομο» δεν είναι μία συγκεκριμένη διάγνωση. Οι γιατροί μιλούν για αυχεναλγία (πόνο στον αυχένα) και, όταν υπάρχει φθορά, για αυχενική σπονδύλωση ή αρθρίτιδα του αυχένα. Σε αυτόν τον οδηγό θα δείτε τι συμπτώματα δίνει, τι ισχύει για τη ζάλη, ποιες ασκήσεις έχουν πραγματικά στοιχεία και πότε χρειάζεστε γιατρό.

Τι είναι το αυχενικό σύνδρομο

Ο αυχένας αποτελείται από 7 μικρούς σπονδύλους, με μεσοσπονδύλιους δίσκους ανάμεσά τους που λειτουργούν σαν αμορτισέρ. Γύρω τους υπάρχουν μικρές αρθρώσεις, σύνδεσμοι και πολλοί μύες που κρατούν το κεφάλι και του επιτρέπουν να γυρίζει.

Ο πόνος μπορεί να ξεκινήσει από οποιοδήποτε από αυτά τα σημεία. Τις περισσότερες φορές δεν βρίσκεται μία συγκεκριμένη βλάβη, και ο πόνος λέγεται «μη ειδικός». Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι φανταστικός. Σημαίνει ότι δεν υπάρχει κάτι επικίνδυνο που να χρειάζεται ειδική θεραπεία.

Με την ηλικία, οι δίσκοι χάνουν νερό και ύψος και γύρω από τις αρθρώσεις σχηματίζονται οστεόφυτα, μικρές προεξοχές από κόκαλο. Αυτή η φθορά λέγεται αυχενική σπονδύλωση και είναι εξαιρετικά συχνή: την έχει πάνω από το 85% των ανθρώπων άνω των 60 ετών. Πολλοί από αυτούς δεν έχουν κανένα σύμπτωμα. Γι' αυτό μια ακτινογραφία που «δείχνει φθορά» δεν εξηγεί πάντα από μόνη της τον πόνο.

Συμπτώματα του αυχενικού συνδρόμου

Τα πιο συχνά συμπτώματα του αυχενικού συνδρόμου είναι:

• πόνος και δυσκαμψία στον αυχένα, που μπορεί να είναι από ήπια έως έντονη
• πόνος που χειροτερεύει όταν κοιτάτε πολύ ώρα πάνω ή κάτω, ή όταν κρατάτε τον αυχένα στην ίδια θέση, π.χ. στην οδήγηση, στο διάβασμα ή στον υπολογιστή
• πόνος που βελτιώνεται με την ξεκούραση ή όταν ξαπλώνετε
• σφίξιμο και σπασμοί στους μυς του αυχένα και των ώμων
• πονοκέφαλος που ξεκινά από το πίσω μέρος του κεφαλιού
• τρίξιμο ή αίσθηση «τριψίματος» όταν γυρίζετε το κεφάλι

Όταν ένα νεύρο πιέζεται στο σημείο που βγαίνει από τη σπονδυλική στήλη, ο πόνος κατεβαίνει στο χέρι και μπορεί να συνοδεύεται από μούδιασμα, μυρμήγκιασμα ή αδυναμία. Είναι ο αντίστοιχος μηχανισμός με την ισχιαλγία στη μέση. Πιο σπάνια πιέζεται ο ίδιος ο νωτιαίος μυελός, και τότε εμφανίζονται αστάθεια στο περπάτημα, αδεξιότητα στα χέρια (π.χ. δυσκολία να κουμπώσετε κουμπιά ή να γράψετε) και αδυναμία στα πόδια. Αυτά τα συμπτώματα θέλουν γρήγορη εξέταση.

Το αυχενικό σύνδρομο προκαλεί ζάλη;

Η ζάλη είναι από τα συμπτώματα που συνδέονται συχνότερα με το «αυχενικό» στην Ελλάδα. Η ζάλη όμως έχει πολλές πιθανές αιτίες, όπως προβλήματα στο αυτί, ημικρανία, αφυδάτωση, άγχος, χαμηλό σάκχαρο ή αναιμία. Γι' αυτό δεν είναι σωστό να αποδίδεται αυτόματα στον αυχένα.

Αν η ζάλη δεν περνά, ξανάρχεται ή συνοδεύεται από διπλωπία, θολή όραση, μούδιασμα ή αδυναμία στο πρόσωπο ή στα άκρα, δυσκολία στην ομιλία ή βουητό στα αυτιά, χρειάζεται εξέταση από γιατρό και όχι απλώς ασκήσεις για τον αυχένα.

Αιτίες: γιατί πιάνεται ο αυχένας

Οι πιο συχνές αιτίες του αυχενικού πόνου είναι:

• ο αυχένας «κλειδώνει» σε άβολη θέση στον ύπνο
• κακή στάση για πολλή ώρα, π.χ. σε γραφείο ή μπροστά σε οθόνη
• πίεση σε νεύρο από φθορά ή από κήλη δίσκου, όπως η δισκοκήλη στη μέση
• τραυματισμός, π.χ. κάκωση «τύπου μαστιγίου» (whiplash) σε τροχαίο ή πτώση

Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο για αυχενικό πόνο και σπονδύλωση είναι η ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό, το κάπνισμα, οι δουλειές με επαναλαμβανόμενες κινήσεις του αυχένα ή δουλειά με τα χέρια πάνω από το κεφάλι, η κατάθλιψη ή το άγχος και ένας παλιός τραυματισμός στον αυχένα.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται κυρίως με το ιστορικό και την εξέταση. Ο γιατρός ρωτά πότε και πώς ξεκίνησε ο πόνος, τι τον χειροτερεύει και αν έχετε μούδιασμα ή αδυναμία. Εξετάζει την κίνηση του αυχένα, τη δύναμη, την αισθητικότητα και τα αντανακλαστικά στα χέρια και, συχνά, το περπάτημα.

Στον απλό αυχενικό πόνο συνήθως δεν χρειάζονται εξετάσεις. Η ακτινογραφία δείχνει τη φθορά και τα οστεόφυτα. Η μαγνητική τομογραφία ζητείται όταν υπάρχουν σημάδια πίεσης νεύρου ή μυελού, όταν ο πόνος δεν βελτιώνεται με τη θεραπεία ή όταν ο γιατρός υποψιάζεται άλλη αιτία. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται ηλεκτρομυογράφημα, για να φανεί αν ένα νεύρο λειτουργεί σωστά.

Τι μπορείτε να κάνετε στο σπίτι

Για τον απλό αυχενικό πόνο βοηθούν:

• Κίνηση: συνεχίστε τις καθημερινές σας δραστηριότητες όσο μπορείτε και κάντε απαλές ασκήσεις κινητικότητας για τον αυχένα.
• Ζεστό ή κρύο: μια σακούλα κατεψυγμένο αρακά τυλιγμένη σε πετσέτα για 5 λεπτά, 3 φορές την ημέρα, ή μια θερμοφόρα τυλιγμένη σε πετσέτα για 20 λεπτά, 2 έως 3 φορές την ημέρα.
• Μαξιλάρι: χαμηλό και σταθερό, ώστε το κεφάλι να μένει στο ίδιο ύψος με το υπόλοιπο σώμα.
• Παυσίπονα: η παρακεταμόλη ή η ιβουπροφαίνη, και η ιβουπροφαίνη σε γέλη για τον αυχένα, πάντα με οδηγία γιατρού ή φαρμακοποιού.

Μη φοράτε κολάρο αυχένα, εκτός αν σας το πει γιατρός. Είναι καλύτερο ο αυχένας να κινείται. Αποφύγετε την οδήγηση ή το ποδήλατο όσο δεν μπορείτε να γυρίσετε καλά το κεφάλι.

Ασκήσεις για το αυχενικό σύνδρομο

Οι ασκήσεις είναι η βασική θεραπεία όταν ο πόνος στον αυχένα κρατά. Χωρίζονται σε δύο ομάδες.

Ασκήσεις κινητικότητας

Βοηθούν στην πρώτη φάση, όταν ο αυχένας είναι «πιασμένος». Γίνονται αργά, χωρίς τινάγματα και χωρίς να φτάνετε στον έντονο πόνο:

• γυρίστε αργά το κεφάλι δεξιά και αριστερά, σαν να κοιτάτε πάνω από τον ώμο
• γείρετε το αυτί προς τον ώμο, από τη μία πλευρά και από την άλλη
• κατεβάστε απαλά το πηγούνι προς το στήθος και επιστρέψτε
• σπρώξτε απαλά το πηγούνι προς τα πίσω, σαν να κάνετε «διπλοσάγονο», κρατώντας το βλέμμα ευθεία

Ασκήσεις ενδυνάμωσης

Όταν ο πόνος κρατά πάνω από μερικές εβδομάδες, τα περισσότερα στοιχεία στηρίζουν την ενδυνάμωση. Μια ανασκόπηση Cochrane του 2015, με 27 μελέτες, βρήκε ότι στον χρόνιο αυχενικό πόνο βοηθούν οι ασκήσεις ενδυνάμωσης και αντοχής για τον αυχένα, τους ώμους και τους μυς γύρω από την ωμοπλάτη. Αντίθετα, οι διατάσεις μόνες τους δεν φάνηκε να αλλάζουν τον πόνο ή τη λειτουργία. Για τον οξύ πόνο των πρώτων εβδομάδων δεν βρέθηκαν στοιχεία ούτε υπέρ ούτε κατά.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ασκήσεις όπως το «σφίξιμο» των ωμοπλατών προς τα πίσω και κάτω, ασκήσεις για τους ώμους με λάστιχο ή ελαφριά βάρη και σταθεροποίηση του αυχένα. Ένας φυσικοθεραπευτής μπορεί να σας δείξει το σωστό πρόγραμμα. Τα προγράμματα φυσικοθεραπείας για τον αυχένα κρατούν συνήθως 6 έως 8 εβδομάδες, με 2 έως 3 συνεδρίες την εβδομάδα.

Αν μια άσκηση προκαλεί μούδιασμα ή πόνο που κατεβαίνει στο χέρι, σταματήστε την και ενημερώστε τον γιατρό ή τον φυσικοθεραπευτή σας.

Θεραπεία από τον γιατρό

Οι περισσότεροι άνθρωποι με αυχενικό σύνδρομο βελτιώνονται χωρίς χειρουργείο. Εκτός από τη φυσικοθεραπεία, ο ορθοπαιδικός μπορεί να προτείνει φάρμακα για τον πόνο και τη φλεγμονή για ένα διάστημα, ενέσεις σε επιλεγμένες περιπτώσεις και, σπάνια, χειρουργείο.

Χειρουργείο συζητείται κυρίως όταν ένα νεύρο ή ο νωτιαίος μυελός πιέζεται και τα νευρολογικά συμπτώματα, όπως η αδυναμία, το μούδιασμα ή η αστάθεια, χειροτερεύουν. Για τον πόνο στον αυχένα χωρίς πίεση νεύρου, η επέμβαση είναι σπάνια επιλογή. Αν το πρόβλημα αφορά τη μέση, θα βρείτε τα αντίστοιχα στον οδηγό για την οσφυαλγία.

Πρόληψη

Δεν μπορεί να αποφευχθεί κάθε πόνος στον αυχένα, αλλά βοηθούν:

• να μην κρατάτε τον αυχένα στην ίδια θέση για πολλή ώρα, κάνοντας διαλείμματα στο γραφείο
• να κάθεστε όρθιοι, με τους ώμους απαλά προς τα πίσω
• σταθερό στρώμα και μαξιλάρι που κρατά το κεφάλι στο ύψος του σώματος
• να μην κοιμάστε μπρούμυτα και να μη στρίβετε απότομα τον αυχένα στο κρεβάτι
• η διακοπή του καπνίσματος