Ισχιαλγία: αιτίες, συμπτώματα και αντιμετώπιση

Η ισχιαλγία είναι ο πόνος που ξεκινά από τη μέση ή τον γλουτό και κατεβαίνει στο πίσω μέρος του ποδιού, συχνά μέχρι το πέλμα, επειδή ερεθίζεται ή πιέζεται το ισχιακό νεύρο. Συνήθως βελτιώνεται μέσα σε λίγες εβδομάδες έως λίγους μήνες, χωρίς χειρουργείο.

Η πιο συχνή αιτία είναι η κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου στη μέση. Η ισχιαλγία δεν είναι ξεχωριστή αρρώστια, αλλά σύμπτωμα: δείχνει ότι κάτι πιέζει μία από τις ρίζες του νεύρου.

Τι είναι η ισχιαλγία

Το ισχιακό νεύρο είναι το μεγαλύτερο νεύρο του σώματος. Σχηματίζεται από νευρικές ρίζες που βγαίνουν από τη σπονδυλική στήλη στο ύψος της μέσης, περνά από τον γλουτό και κατεβαίνει στο πίσω μέρος του ποδιού μέχρι το πέλμα.

Όταν μία από αυτές τις ρίζες πιέζεται ή ερεθίζεται, ο πόνος δεν μένει στη μέση. Ακολουθεί τη διαδρομή του νεύρου και γίνεται αισθητός στο πόδι. Οι γιατροί τη λένε και οσφυϊκή ριζοπάθεια.

Συμπτώματα ισχιαλγίας

Τα συμπτώματα της ισχιαλγίας αφορούν συνήθως τον γλουτό και το πίσω μέρος του ενός ποδιού, συχνά μαζί με το πέλμα και τα δάχτυλα. Μπορεί να νιώσετε:

• οξύ ή καυστικό πόνο που κατεβαίνει στο πίσω μέρος του ποδιού
• μυρμήγκιασμα, σαν «καρφίτσες και βελόνες»
• μούδιασμα
• αδυναμία στο πόδι ή στο πέλμα

Τα συμπτώματα μπορεί να ξεκινήσουν ξαφνικά ή σιγά σιγά. Ο πόνος συχνά χειροτερεύει με την κίνηση, το φτέρνισμα ή τον βήχα.

Ισχιαλγία ή οσφυαλγία;

Στην οσφυαλγία ο πόνος μένει κυρίως στη μέση. Στην ισχιαλγία μπορεί να πονά και η μέση, αλλά ο πόνος στο πόδι είναι συνήθως πιο έντονος από τον πόνο στη μέση.

Αν πονάτε μόνο στη μέση, μάλλον δεν έχετε ισχιαλγία. Η διάκριση έχει σημασία, γιατί κάποιες θεραπείες και φάρμακα διαφέρουν.

Αιτίες

Η ισχιαλγία συμβαίνει όταν κάτι πιέζει ή «τρίβεται» πάνω στο ισχιακό νεύρο. Οι πιο συχνές αιτίες είναι:

• Κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου: ο μαλακός δίσκος ανάμεσα στους σπονδύλους προβάλλει και πιέζει τη ρίζα του νεύρου. Είναι η πιο συχνή αιτία και γίνεται πιο πιθανή με την ηλικία.
• Στένωση του σπονδυλικού σωλήνα: στένωση του χώρου από τον οποίο περνούν τα νεύρα, συνήθως σε μεγαλύτερους ανθρώπους.
• Σπονδυλολίσθηση: ένας σπόνδυλος γλιστρά από τη θέση του.
• Τραυματισμός στη μέση.

Το κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο ισχιαλγίας.

Πόσο διαρκεί η ισχιαλγία

Η ισχιαλγία συνήθως βελτιώνεται σε λίγες εβδομάδες έως λίγους μήνες, αλλά μπορεί να κρατήσει περισσότερο. Όποιος έχει κάνει ισχιαλγία μία φορά, έχει πιθανότητα να την ξανακάνει.

Η βελτίωση είναι συνήθως σταδιακή, με καλές και κακές ημέρες. Αν τα συμπτώματα χειροτερεύουν αντί να βελτιώνονται, ή αν εμφανιστεί αδυναμία στο πόδι, χρειάζεται εκτίμηση από γιατρό.

Διάγνωση: χρειάζεται μαγνητική;

Η ισχιαλγία διαγιγνώσκεται συνήθως από τα συμπτώματα και την κλινική εξέταση. Ο γιατρός ελέγχει τη δύναμη των μυών του ποδιού, για παράδειγμα σας ζητά να περπατήσετε στις μύτες και στις φτέρνες, την αισθητικότητα και τα αντανακλαστικά στο γόνατο και στον αστράγαλο.

Μια συνηθισμένη δοκιμασία είναι η ανύψωση του τεντωμένου ποδιού: ξαπλώνετε ανάσκελα και ο γιατρός σηκώνει απαλά το πόδι που πονά, με το γόνατο τεντωμένο. Αν ο πόνος κατεβαίνει κάτω από το γόνατο, είναι ισχυρή ένδειξη ότι μια κήλη δίσκου πιέζει τη ρίζα του νεύρου.

Οι οδηγίες του NICE συστήνουν να μη γίνονται απεικονιστικές εξετάσεις ρουτίνας. Η μαγνητική ζητείται από τον ειδικό όταν το αποτέλεσμα θα αλλάξει τη θεραπεία, για παράδειγμα όταν εξετάζεται ένεση ή χειρουργείο, ή όταν υπάρχουν σημάδια σοβαρής αιτίας.

Πώς περνάει η ισχιαλγία: αντιμετώπιση

Τι βοηθά στο σπίτι

• Συνεχίστε τις καθημερινές σας δραστηριότητες όσο μπορείτε. Μην κάθεστε ή μένετε ξαπλωμένοι για πολλή ώρα. Ακόμη κι αν η κίνηση πονά, δεν βλάπτει και βοηθά να γίνετε καλά πιο γρήγορα.
• Ξεκινήστε ήπια άσκηση όσο νωρίτερα μπορείτε. Οτιδήποτε σας κάνει να κινείστε βοηθά, όπως το περπάτημα.
• Κάνετε τακτικά ασκήσεις και διατάσεις για την ισχιαλγία, όπως σας τις δείξει ο φυσικοθεραπευτής.
• Ζεστά επιθέματα στα σημεία που πονούν.

Φάρμακα

Τα παυσίπονα βοηθούν λιγότερο στην ισχιαλγία από όσο πιστεύει κανείς. Η παρακεταμόλη δεν είναι πιθανό να βοηθήσει, και δεν είναι σαφές πόσο βοηθούν τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, όπως η ιβουπροφαίνη, που έχουν και παρενέργειες. Ρωτήστε τον φαρμακοποιό ή τον γιατρό σας πριν πάρετε οποιοδήποτε φάρμακο.

Οι οδηγίες του NICE δεν συστήνουν για την ισχιαλγία:

• γκαμπαπεντινοειδή και άλλα αντιεπιληπτικά
• κορτιζόνη από το στόμα
• βενζοδιαζεπίνες
• οπιοειδή για τη χρόνια ισχιαλγία

Ο λόγος είναι ότι δεν υπάρχουν συνολικά στοιχεία ότι βοηθούν, ενώ υπάρχουν στοιχεία ότι βλάπτουν. Αν ήδη παίρνετε κάποιο από αυτά, μην το σταματήσετε απότομα. Συζητήστε με τον γιατρό σας πώς θα το μειώσετε με ασφάλεια.

Φυσικοθεραπεία

Η φυσικοθεραπεία περιλαμβάνει ασκήσεις, συμβουλές για την καθημερινότητα και τεχνικές όπως η μάλαξη και οι χειρισμοί. Η χειροθεραπεία βοηθά όταν γίνεται μαζί με πρόγραμμα άσκησης, όχι μόνη της.

Επισκληρίδια ένεση

Όταν ο πόνος είναι οξύς και πολύ έντονος, ο ειδικός μπορεί να προτείνει επισκληρίδια ένεση, δηλαδή ένεση τοπικού αναισθητικού και κορτιζόνης κοντά στη ρίζα του νεύρου, στη σπονδυλική στήλη.

Χειρουργείο

Αν ο πόνος είναι έντονος και οι άλλες θεραπείες δεν βοήθησαν, μπορεί να εξεταστεί χειρουργική αποσυμπίεση, δηλαδή επέμβαση που απελευθερώνει το νεύρο από ό,τι το πιέζει. Το NICE τη συστήνει όταν η συντηρητική θεραπεία δεν έχει βελτιώσει τον πόνο ή τη λειτουργία και τα ευρήματα της απεικόνισης ταιριάζουν με τα συμπτώματα. Σε αυτό το στάδιο ζητείται συνήθως μαγνητική τομογραφία.

Οι οδηγίες του NICE ζητούν ο δείκτης μάζας σώματος, το κάπνισμα ή η ψυχολογική επιβάρυνση να μην αποκλείουν κάποιον από την παραπομπή σε χειρουργό. Η απόφαση παίρνεται με βάση τα συμπτώματα, τα ευρήματα και τις προτιμήσεις σας.

Επιστροφή στη δουλειά

Η επιστροφή στη δουλειά και στις συνήθεις δραστηριότητες είναι μέρος της θεραπείας, όχι το τέλος της. Αν η δουλειά σας είναι βαριά, συζητήστε με τον εργοδότη σας προσωρινά ελαφρύτερες εργασίες ή συχνότερα διαλείμματα. Αν κάθεστε πολλές ώρες, σηκωθείτε και κινηθείτε τακτικά.

Ισχιαλγία στην εγκυμοσύνη

Ο πόνος στη μέση και στη λεκάνη είναι συχνός στην εγκυμοσύνη και δεν είναι πάντα ισχιαλγία. Τα γενικά μέτρα ισχύουν: ήπια κίνηση, ζεστά επιθέματα, διαλείμματα όταν στέκεστε ή κάθεστε πολύ.

Στην εγκυμοσύνη δεν είναι όλα τα παυσίπονα ασφαλή. Μην πάρετε κανένα φάρμακο χωρίς να ρωτήσετε τον γυναικολόγο ή τον φαρμακοποιό σας. Τα σημάδια κινδύνου που αναφέρονται παρακάτω ισχύουν και στην εγκυμοσύνη και θέλουν άμεση εξέταση.

Περπάτημα και ύπνος με ισχιαλγία

Το περπάτημα βοηθά, αρκεί να το αυξάνετε σταδιακά και να σταματάτε όταν ο πόνος γίνεται έντονος. Κάνετε πιο συχνές, μικρότερες βόλτες αντί για μία μεγάλη.

Για τον ύπνο δεν υπάρχει μία σωστή στάση. Δοκιμάστε θέσεις που σας ανακουφίζουν, για παράδειγμα στο πλάι με τα γόνατα ελαφρώς λυγισμένα και ένα μαξιλάρι ανάμεσά τους, ή ανάσκελα με ένα μαξιλάρι κάτω από τα γόνατα. Αν ο πόνος σας ξυπνά κάθε νύχτα, πείτε το στον γιατρό σας.

Πώς να μην ξαναγυρίσει

• Μείνετε δραστήριοι και ασκηθείτε τακτικά.
• Σηκώνετε βάρη με σωστή τεχνική.
• Προσέχετε τη στάση σας όταν κάθεστε και στέκεστε, και ρυθμίστε σωστά τη θέση σας στον υπολογιστή.
• Χάστε βάρος αν είναι αυξημένο.
• Σταματήστε το κάπνισμα.

Αν τα συμπτώματα ξαναγυρίζουν συχνά, ο ορθοπαιδικός μπορεί να ψάξει τη συγκεκριμένη αιτία.