Υπνική άπνοια: συμπτώματα, διάγνωση και θεραπείες

Η υπνική άπνοια είναι μια διαταραχή του ύπνου κατά την οποία ο αεραγωγός στον λαιμό κλείνει, ολικά ή μερικά, ξανά και ξανά όσο κοιμάστε. Η αναπνοή σταματά ή μειώνεται για λίγα δευτερόλεπτα, ο ύπνος διακόπτεται και την επόμενη μέρα νιώθετε κουρασμένοι. Διαγιγνώσκεται με μελέτη ύπνου και αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά, συχνότερα με μια συσκευή που λέγεται CPAP.

Η μορφή που περιγράφει αυτός ο οδηγός είναι η αποφρακτική υπνική άπνοια, η πιο συχνή. Οι γιατροί τη γράφουν συχνά με τα αρχικά OSA ή OSAHS.

Τι είναι η υπνική άπνοια

Στον ύπνο, οι μύες του λαιμού χαλαρώνουν: η μαλακή υπερώα (το πίσω μέρος του ουρανίσκου), τα τοιχώματα του φάρυγγα και η βάση της γλώσσας. Σε κάποιους ανθρώπους αυτοί οι ιστοί πέφτουν τόσο πολύ που κλείνουν τον αεραγωγό.

Το σώμα αντιδρά: το οξυγόνο στο αίμα πέφτει, ο εγκέφαλος ξυπνά για λίγο τον κοιμώμενο, ο αεραγωγός ανοίγει με ένα ρουθούνισμα ή πνιχτό ήχο και ο κύκλος ξαναρχίζει. Τις περισσότερες φορές ο ίδιος δεν θυμάται τίποτα το πρωί.

Μια περιστασιακή παύση στην αναπνοή στον ύπνο δεν είναι ανησυχητική. Πρόβλημα υπάρχει όταν οι παύσεις είναι συχνές και χαλούν τον ύπνο. Η μελέτη ύπνου μετρά πόσο συχνές είναι, με τον δείκτη AHI: πόσες φορές την ώρα η αναπνοή σταματά ή μειώνεται. Με 5 έως 14 φορές την ώρα η υπνική άπνοια θεωρείται ήπια, με 15 έως 30 μέτρια και με περισσότερες από 30 σοβαρή.

Συμπτώματα υπνικής άπνοιας

Τα συμπτώματα χωρίζονται σε όσα συμβαίνουν τη νύχτα και όσα νιώθετε τη μέρα.

Τη νύχτα:

• δυνατό ροχαλητό
• παύσεις στην αναπνοή, που συνήθως τις παρατηρεί ο σύντροφος
• πνιγμός ή λαχάνιασμα στον ύπνο
• ανήσυχος, κομματιασμένος ύπνος ή αϋπνία
• ξύπνημα τη νύχτα για ούρηση

Τη μέρα:

• ύπνος που δεν ξεκουράζει
• πονοκέφαλος το πρωί
• έντονη υπνηλία ή κούραση χωρίς εξήγηση
• δυσκολία στη συγκέντρωση ή στη μνήμη

Οι βρετανικές οδηγίες του NICE συστήνουν έλεγχο για υπνική άπνοια όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα από αυτά. Δεν έχουν όλοι οι ασθενείς έντονη υπνηλία, γι' αυτό η απουσία της δεν αποκλείει τη διάγνωση.

Υπνική άπνοια: πώς το καταλαβαίνω;

Από τα συμπτώματα μόνο, δεν μπορείτε να είστε σίγουροι. Το πρώτο σημάδι είναι συνήθως το ροχαλητό με παύσεις, που το παρατηρεί κάποιος άλλος.

Οι γιατροί χρησιμοποιούν δύο σύντομα ερωτηματολόγια. Η κλίμακα Epworth ρωτά πόσο εύκολα σας παίρνει ο ύπνος σε καθημερινές καταστάσεις, όπως όταν διαβάζετε ή κάθεστε συνεπιβάτης στο αυτοκίνητο. Το STOP-Bang ρωτά για δυνατό ροχαλητό, κούραση τη μέρα, παύσεις στην αναπνοή που έχει δει κάποιος, υψηλή πίεση, βάρος, ηλικία, περίμετρο λαιμού και φύλο.

Τα ερωτηματολόγια δείχνουν ποιος χρειάζεται εξέταση. Δεν κάνουν διάγνωση. Η Αμερικανική Ακαδημία Ιατρικής του Ύπνου συστήνει η διάγνωση να γίνεται μόνο με μελέτη ύπνου.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Η υπνική άπνοια είναι πιο συχνή σε ανθρώπους:

• με αυξημένο βάρος ή παχυσαρκία, και στην εγκυμοσύνη
• με υπέρταση που δεν ρυθμίζεται με φάρμακα
• με διαβήτη τύπου 2
• με κολπική μαρμαρυγή ή άλλη αρρυθμία, καρδιακή ανεπάρκεια, ή ιστορικό εγκεφαλικού
• με μέτριο ή σοβαρό άσθμα
• με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, υποθυρεοειδισμό ή σύνδρομο Down

Το αλκοόλ, ειδικά λίγο πριν από τον ύπνο, τα υπνωτικά χάπια και το κάπνισμα κάνουν το πρόβλημα χειρότερο. Βουλωμένη μύτη, για παράδειγμα από σκολίωση του ρινικού διαφράγματος ή ρινίτιδα, μπορεί να επιβαρύνει τα συμπτώματα.

Γιατί έχει σημασία η θεραπεία

Χωρίς θεραπεία, η υπνική άπνοια συνδέεται με:

• υψηλή αρτηριακή πίεση
• μεγαλύτερη πιθανότητα εγκεφαλικού
• διαβήτη τύπου 2 και καρδιοπάθεια
• κατάθλιψη ή αλλαγές στη διάθεση
• μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρού ατυχήματος από κούραση, όπως τροχαίου
• δυσκολία συγκέντρωσης στη δουλειά ή στο σχολείο

Αν νυστάζετε όταν οδηγείτε, μην οδηγείτε μέχρι να ελεγχθείτε και να ρυθμιστούν τα συμπτώματα. Ρωτήστε τον γιατρό σας αν η διάγνωση επηρεάζει το δίπλωμα οδήγησης ή τη δουλειά σας.

Υπνική άπνοια εξέταση: η μελέτη ύπνου

Η μελέτη ύπνου καταγράφει την αναπνοή, το οξυγόνο στο αίμα και τον σφυγμό όσο κοιμάστε. Υπάρχουν δύο βασικοί τύποι:

• Μελέτη στο σπίτι (καρδιοαναπνευστική πολυγραφία): παίρνετε μια φορητή συσκευή και την φοράτε ένα βράδυ στο κρεβάτι σας. Το NICE την προτείνει ως πρώτη εξέταση.
• Πολυσωμνογραφία: γίνεται σε εργαστήριο ύπνου και καταγράφει επιπλέον τη λειτουργία του εγκεφάλου και των μυών. Χρειάζεται όταν η μελέτη στο σπίτι είναι αρνητική ή αμφίβολη αλλά τα συμπτώματα συνεχίζονται, ή όταν υπάρχουν άλλα σοβαρά προβλήματα υγείας.

Στην Ελλάδα, μπορείτε να ξεκινήσετε από τον προσωπικό σας γιατρό, από πνευμονολόγο ή από ωτορινολαρυγγολόγο. Ο ΩΡΛ εξετάζει επιπλέον τη μύτη και τον λαιμό, για να βρει σημεία που στενεύουν τον αεραγωγό.

Θεραπείες για την υπνική άπνοια

Η θεραπεία εξαρτάται από τη σοβαρότητα και από το πόσο επηρεάζεται η καθημερινότητά σας.

Αλλαγές στον τρόπο ζωής

Ισχύουν για όλους: απώλεια βάρους αν χρειάζεται, διακοπή του καπνίσματος, λιγότερο αλκοόλ, ειδικά το βράδυ, και σταθερό πρόγραμμα ύπνου. Τα υπνωτικά χάπια μπορεί να χειροτερέψουν την άπνοια και παίρνονται μόνο με σύσταση γιατρού. Σε ήπια άπνοια χωρίς ενοχλήσεις, αυτές οι αλλαγές συχνά αρκούν.

CPAP

Η CPAP είναι μια μικρή συσκευή που στέλνει συνεχώς αέρα με ελαφριά πίεση από μια μάσκα στη μύτη ή στη μύτη και το στόμα. Η πίεση κρατά τον αεραγωγό ανοιχτό. Το NICE τη συστήνει για μέτρια και σοβαρή υπνική άπνοια, και για ήπια όταν τα συμπτώματα επηρεάζουν την καθημερινότητα.

Ενδοστοματικές συσκευές

Όσοι δεν ανέχονται τη CPAP ή δεν θέλουν να τη δοκιμάσουν μπορούν να συζητήσουν μια συσκευή προώθησης της κάτω γνάθου. Φοριέται στο στόμα τη νύχτα, τραβά τη γνάθο λίγο μπροστά και ανοίγει τον αεραγωγό. Χρειάζεται υγιή δόντια και ούλα και την προσαρμόζει οδοντίατρος.

Θέση ύπνου και χειρουργείο

Όταν η άπνοια εμφανίζεται κυρίως ανάσκελα, βοηθούν βοηθήματα που κρατούν το σώμα στο πλάι, αλλά δεν αρκούν στη σοβαρή μορφή. Η αμυγδαλεκτομή εξετάζεται σε ενήλικες με μεγάλες αμυγδαλές που κλείνουν τον λαιμό και δείκτη μάζας σώματος κάτω από 35. Άλλες επεμβάσεις στον λαιμό συζητούνται μόνο σε σοβαρή άπνοια, όταν η CPAP και η ενδοστοματική συσκευή δεν έχουν πετύχει.

Θεραπεία της μύτης

Αν έχετε και βουλωμένη μύτη, ο γιατρός ελέγχει αν υπάρχει αλλεργική ρινίτιδα ή άλλη μορφή ρινίτιδας. Η θεραπεία της, συνήθως με σπρέι κορτιζόνης ή αντιισταμινικά πάντα με οδηγία γιατρού, κάνει την αναπνοή από τη μύτη πιο εύκολη.

Η ζωή με CPAP

Η μάσκα μοιάζει παράξενη στην αρχή, αλλά οι περισσότεροι συνηθίζουν. Η CPAP δουλεύει καλύτερα όταν τη χρησιμοποιείτε κάθε βράδυ. Αν σας ξηραίνει τη μύτη ή το στόμα, ένας θερμαινόμενος υγραντήρας στη συσκευή συνήθως βοηθά.

Μη σταματήσετε μόνοι σας αν κάτι σας ενοχλεί. Πείτε το στον γιατρό ή στην ομάδα που παρακολουθεί τη θεραπεία: η μάσκα, η πίεση και οι ρυθμίσεις αλλάζουν.

Υπνική άπνοια στα παιδιά

Στα παιδιά, η πιο συχνή αιτία είναι οι μεγάλες αμυγδαλές και τα κρεατάκια. Το παιδί ροχαλίζει δυνατά, μπορεί να έχει παύσεις στην αναπνοή, και τη μέρα να έχει δυσκολία στην προσοχή, χαμηλές επιδόσεις ή προβλήματα συμπεριφοράς. Κάποια παιδιά βρέχουν ξανά το κρεβάτι.

Η αντιμετώπιση διαφέρει από τους ενήλικες: σε παιδιά με υπνική άπνοια που επιβεβαιώνεται με μελέτη ύπνου, οι αμερικανικές οδηγίες συστήνουν αμυγδαλεκτομή, μερικές φορές μαζί με αφαίρεση των κρεατακίων.