Ροχαλητό: γιατί συμβαίνει και ποιες θεραπείες λειτουργούν

Το ροχαλητό είναι ο θόρυβος που κάνουν οι μαλακοί ιστοί του λαιμού και της μύτης όταν δονούνται με τον αέρα που περνά στον ύπνο. Είναι πολύ συχνό και συνήθως δεν οφείλεται σε κάτι σοβαρό, αλλά αν συνοδεύεται από παύσεις στην αναπνοή και υπνηλία τη μέρα, μπορεί να είναι σημάδι υπνικής άπνοιας.

Σχεδόν όλοι ροχαλίζουν πού και πού. Τουλάχιστον ένας στους πέντε ενήλικες ροχαλίζει τακτικά και αρκετά δυνατά ώστε να ενοχλεί όσους κοιμούνται κοντά του.

Γιατί ροχαλίζουμε

Όσο ο ύπνος βαθαίνει, οι μύες του λαιμού χαλαρώνουν: η μαλακή υπερώα (το πίσω μαλακό μέρος του ουρανίσκου), τα τοιχώματα του φάρυγγα και η βάση της γλώσσας. Ο αεραγωγός στενεύει και οι χαλαρωμένοι ιστοί δονούνται με τον αέρα που μπαινοβγαίνει. Αυτός είναι ο ήχος του ροχαλητού.

Όταν κοιμάστε ανάσκελα, η γλώσσα πέφτει προς τα πίσω και κλείνει ακόμη περισσότερο τον αεραγωγό. Γι' αυτό πολλοί ροχαλίζουν λιγότερο στο πλάι.

Ροχαλητό: αιτίες και ποιοι ροχαλίζουν πιο συχνά

Οι πιο συχνοί λόγοι που κάποιος ροχαλίζει είναι:

• Αυξημένο βάρος: είναι η πιο συχνή αιτία στους ενήλικες. Τα κιλά που προστίθενται χειροτερεύουν το ροχαλητό και η απώλεια βάρους το βελτιώνει.
• Ηλικία: το ροχαλητό χειροτερεύει με τα χρόνια.
• Φύλο: οι άνδρες ροχαλίζουν περίπου τρεις φορές πιο συχνά από τις γυναίκες. Οι γυναίκες ροχαλίζουν επίσης, και συχνά περισσότερο μετά την εμμηνόπαυση.
• Αλκοόλ: χαλαρώνει τους μύες του λαιμού.
• Υπνωτικά και ηρεμιστικά χάπια.
• Κάπνισμα.
• Βουλωμένη μύτη: από κρυολόγημα, αλλεργική ρινίτιδα ή σκολίωση του ρινικού διαφράγματος.
• Κληρονομικότητα: το σχήμα του λαιμού μοιάζει μέσα στην οικογένεια, και μαζί του το ροχαλητό.

Ροχαλητό στις γυναίκες

Οι γυναίκες ροχαλίζουν λιγότερο συχνά από τους άνδρες, αλλά ροχαλίζουν κι αυτές. Μετά την εμμηνόπαυση το ροχαλητό τους συχνά χειροτερεύει.

Η υπνική άπνοια είναι πιο συχνή σε γυναίκες με αυξημένο βάρος στην εγκυμοσύνη, με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών ή με υποθυρεοειδισμό. Αν ροχαλίζετε και έχετε κάποιο από αυτά, μαζί με κούραση τη μέρα, αναφέρετέ το στον γιατρό σας. Στην εγκυμοσύνη, συζητήστε το με τον γυναικολόγο σας.

Απλό ροχαλητό ή υπνική άπνοια;

Το απλό ροχαλητό συνήθως επηρεάζει περισσότερο τον ύπνο του συντρόφου παρά τον δικό σας. Αυτό δεν το κάνει ασήμαντο: ο κακός ύπνος του άλλου και οι χωριστές κρεβατοκάμαρες είναι συχνά ο λόγος που κάποιος ζητά βοήθεια. Η υπνική άπνοια είναι διαταραχή κατά την οποία ο αεραγωγός κλείνει ξανά και ξανά και η αναπνοή σταματά για λίγα δευτερόλεπτα. Δεν έχουν όλοι όσοι ροχαλίζουν υπνική άπνοια.

Μια σύντομη παύση στην αναπνοή λίγες φορές την ώρα μπορεί να είναι φυσιολογική. Υποψιαστείτε άπνοια αν το ροχαλητό συνοδεύεται από:

• παύσεις στην αναπνοή, που τις βλέπει ο σύντροφος
• ξύπνημα με λαχάνιασμα, πνιγμό ή δυνατό ρουθούνισμα
• ανήσυχο ύπνο
• πονοκέφαλο το πρωί
• δυσκολία συγκέντρωσης
• έντονη υπνηλία τη μέρα, ειδικά στην οδήγηση

Σε αυτή την περίπτωση χρειάζεται εκτίμηση και μελέτη ύπνου. Όλα τα σχετικά θα βρείτε στον οδηγό για την υπνική άπνοια.

Ροχαλητό: πώς σταματάει με απλές αλλαγές

Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής είναι η πρώτη και η πιο αποτελεσματική λύση:

• Χάστε βάρος, αν έχετε περιττά κιλά. Είναι η πιο αποτελεσματική θεραπεία για το ροχαλητό. Οι περισσότεροι γιατροί δεν προτείνουν άλλη θεραπεία πριν το βάρος πλησιάσει το φυσιολογικό.
• Λιγότερο αλκοόλ, ειδικά το βράδυ. Ένα απλό τεστ: κόψτε το αλκοόλ για μία εβδομάδα και δείτε τη διαφορά.
• Σταματήστε το κάπνισμα.
• Αποφύγετε τα υπνωτικά χάπια, εκτός αν τα έχει συστήσει γιατρός.
• Κοιμηθείτε στο πλάι. Μπορείτε να ράψετε ένα μπαλάκι του τένις στην πλάτη της πιτζάμας ή να χρησιμοποιήσετε ειδικό μαξιλάρι ή σφήνα που σας κρατά στο πλάι.
• Αντιμετωπίστε τη βουλωμένη μύτη, αν υπάρχει.

Μέχρι να φανεί αποτέλεσμα, ο σύντροφος μπορεί να χρησιμοποιεί ωτοασπίδες.

Τι θα κάνει ο γιατρός

Ο γιατρός θα σας ρωτήσει για τον ύπνο, το αλκοόλ, τα φάρμακα και το κάπνισμα, θα μετρήσει βάρος και ύψος και θα κοιτάξει μέσα στη μύτη και στο στόμα για κάτι που στενεύει τον αεραγωγό. Βοηθά πολύ να πάτε μαζί με τον σύντροφό σας, που ακούει το ροχαλητό και μπορεί να το περιγράψει.

Αν υπάρχουν σημάδια υπνικής άπνοιας, θα σας παραπέμψει για μελέτη ύπνου. Αν βρεθεί πρόβλημα στη μύτη ή στον λαιμό, η θεραπεία ξεκινά συνήθως με φάρμακα.

Προϊόντα κατά του ροχαλητού: τι δουλεύει και τι όχι

Η αγορά έχει πολλά προϊόντα. Καθένα βοηθά μόνο αν ταιριάζει στην αιτία του ροχαλητού:

• Ταινίες και διαστολείς μύτης: κρατούν ανοιχτά τα ρουθούνια. Μπορεί να βοηθήσουν όταν το πρόβλημα είναι η στενή ή βουλωμένη μύτη. Δεν βοηθούν όταν το ροχαλητό έρχεται από τον λαιμό.
• Αποσυμφορητικά σπρέι: ξεβουλώνουν τη μύτη, αλλά μόνο για λίγες ημέρες. Με μεγαλύτερη χρήση η μύτη βουλώνει ξανά.
• Μαξιλάρια και σφήνες θέσης: βοηθούν όσους ροχαλίζουν κυρίως ανάσκελα.
• Ιμάντας για το πηγούνι ή ειδικό στοματικό προστατευτικό που σας κάνει να αναπνέετε από τη μύτη: βοηθούν όσους ροχαλίζουν επειδή ανοίγει το στόμα στον ύπνο.
• Συσκευή προώθησης της κάτω γνάθου: η λύση με τα καλύτερα δεδομένα, που περιγράφεται παρακάτω.

Για σπρέι λαιμού, βότανα και άλλες «φυσικές» θεραπείες, οι κατευθυντήριες οδηγίες που εξετάσαμε δεν βρήκαν στοιχεία για να τα προτείνουν. Προσοχή επίσης στις διαφημίσεις που υπόσχονται ότι μια μικρή επέμβαση θα λύσει το ροχαλητό για πάντα. Δεν υπάρχει γρήγορη λύση.

Ενδοστοματικές συσκευές

Η συσκευή προώθησης της κάτω γνάθου μοιάζει με νάρθηκα για τα δόντια. Φοριέται τη νύχτα, φέρνει την κάτω γνάθο και τη γλώσσα λίγο μπροστά και ανοίγει τον αεραγωγό.

Η Αμερικανική Ακαδημία Ιατρικής του Ύπνου συστήνει τέτοιες συσκευές σε ενήλικες με απλό ροχαλητό που θέλουν θεραπεία, αντί για καμία θεραπεία. Οι συσκευές που φτιάχνονται από οδοντίατρο στα μέτρα σας και ρυθμίζονται είναι προτιμότερες από τις έτοιμες. Χρειάζονται υγιή δόντια και ούλα. Οι έτοιμες, ημι-προσαρμοσμένες συσκευές μπορεί να μην είναι κατάλληλες για όσους έχουν ενεργή νόσο των ούλων, τερηδόνα που δεν έχει θεραπευτεί ή λίγα δόντια.

Επεμβάσεις για το ροχαλητό

Επεμβάσεις στη μαλακή υπερώα για απλό ροχαλητό υπάρχουν, αλλά τα αποτελέσματά τους δεν είναι σταθερά. Η βρετανική εταιρεία ΩΡΛ αναφέρει ότι το ροχαλητό επανέρχεται συχνά μέσα σε 18 μήνες και ότι οι ασθενείς περιγράφουν την επέμβαση ως πολύ επώδυνη. Αν σκέφτεστε επέμβαση, ρωτήστε τον χειρουργό για το ποσοστό υποτροπής και τους κινδύνους.

Διαφορετική είναι η περίπτωση όταν υπάρχει συγκεκριμένο πρόβλημα στη μύτη ή στον λαιμό, όπως πολύ στραβό διάφραγμα ή μεγάλες αμυγδαλές. Τότε ο ωτορινολαρυγγολόγος μπορεί να προτείνει επέμβαση για αυτό το πρόβλημα, που μπορεί να μειώσει και το ροχαλητό.

Ροχαλητό σε παιδιά

Στα παιδιά, συχνή αιτία ροχαλητού είναι οι μεγάλες αμυγδαλές και τα κρεατάκια. Μπορεί να προκαλέσουν έντονο ροχαλητό και υπνική άπνοια, μερικές φορές τόσο σοβαρή που χρειάζεται γρήγορη αντιμετώπιση. Το ροχαλητό στα παιδιά δεν είναι κάτι που απλώς «θα περάσει» χωρίς να το δει γιατρός.

Παιδί που ροχαλίζει τα περισσότερα βράδια, κάνει παύσεις στην αναπνοή ή αναπνέει με το στόμα πρέπει να το δει γιατρός. Τα παιδιά με υπνική άπνοια μπορεί τη μέρα να έχουν δυσκολία στην προσοχή, χαμηλές επιδόσεις στο σχολείο ή προβλήματα συμπεριφοράς, και κάποια βρέχουν ξανά το κρεβάτι. Σε αυτά τα παιδιά, η αφαίρεση αμυγδαλών και κρεατακίων είναι συχνά πολύ αποτελεσματική.