Αμυγδαλίτιδα: ιογενής ή μικροβιακή; Συμπτώματα και θεραπεία

Η αμυγδαλίτιδα είναι φλεγμονή των αμυγδαλών, των δύο μικρών αδένων στο πίσω μέρος του λαιμού. Τις περισσότερες φορές την προκαλεί ιός και περνά μόνη της μέσα σε περίπου μία εβδομάδα, χωρίς αντιβίωση. Σε μικρότερο αριθμό ανθρώπων οφείλεται σε μικρόβιο, συνήθως στον στρεπτόκοκκο της ομάδας Α.

Το ερώτημα που απασχολεί τους περισσότερους είναι αν χρειάζονται αντιβίωση και για πόσο καιρό κολλάνε. Οι απαντήσεις βρίσκονται παρακάτω.

Τι είναι η αμυγδαλίτιδα

Οι αμυγδαλές είναι κομμάτι του αμυντικού συστήματος του οργανισμού. Έχουν μέγεθος περίπου όσο μια ρόγα σταφυλιού και είναι πιο σημαντικές στην παιδική ηλικία. Όταν μολυνθούν από ιό ή μικρόβιο, πρήζονται, κοκκινίζουν και πονούν.

Οι γιατροί χρησιμοποιούν συχνά τον όρο φαρυγγοαμυγδαλίτιδα, γιατί η φλεγμονή αφορά συνήθως και τον φάρυγγα, δηλαδή το πίσω τοίχωμα του λαιμού. Η «πυώδης αμυγδαλίτιδα» που ακούγεται συχνά περιγράφει απλώς αμυγδαλές με άσπρα στίγματα ή πύον, όχι απαραίτητα μικροβιακή λοίμωξη.

Συμπτώματα αμυγδαλίτιδας

Τα συμπτώματα ξεκινούν συνήθως γρήγορα:

• πόνος στον λαιμό, που χειροτερεύει όταν καταπίνετε
• πυρετός
• πρησμένοι και ευαίσθητοι αδένες στο πλάι του λαιμού
• κόκκινες, πρησμένες αμυγδαλές, μερικές φορές με άσπρα στίγματα ή πύον
• κακοσμία του στόματος
• πονοκέφαλος, κούραση
• πόνος στο αυτί, που συχνά «αντανακλά» από τον λαιμό
• ναυτία ή εμετός, κυρίως στα παιδιά

Η ιογενής αμυγδαλίτιδα συνοδεύεται συχνά από βήχα και καταρροή, όπως ένα κρυολόγημα. Όταν αυτά λείπουν και υπάρχουν υψηλός πυρετός και πύον στις αμυγδαλές, ο στρεπτόκοκκος γίνεται πιο πιθανός.

Ιογενής ή μικροβιακή αμυγδαλίτιδα;

Από την εμφάνιση του λαιμού και μόνο, η διάκριση δεν είναι σίγουρη. Τα άσπρα στίγματα εμφανίζονται και σε ιογενείς λοιμώξεις, οπότε δεν αρκούν από μόνα τους για να δοθεί αντιβίωση.

Για να εκτιμήσουν πόσο πιθανός είναι ο στρεπτόκοκκος, οι γιατροί χρησιμοποιούν απλές κλίμακες. Η κλίμακα FeverPAIN, που προτείνει το βρετανικό NICE, δίνει έναν βαθμό για καθένα από τα εξής:

• πυρετός το τελευταίο 24ωρο
• πύον στις αμυγδαλές
• επίσκεψη στον γιατρό μέσα σε 3 ημέρες από την έναρξη των συμπτωμάτων
• πολύ φλεγμένες αμυγδαλές
• απουσία βήχα και καταρροής

Η κλίμακα Centor χρησιμοποιεί παρόμοια κριτήρια: επίχρισμα στις αμυγδαλές, πρησμένους και ευαίσθητους αδένες στο μπροστινό μέρος του λαιμού, ιστορικό πυρετού πάνω από 38 °C και απουσία βήχα. Όσο υψηλότερη η βαθμολογία, τόσο πιο πιθανό είναι να ωφεληθεί κανείς από αντιβίωση.

Ο γιατρός μπορεί επίσης να κάνει γρήγορο τεστ για στρεπτόκοκκο (rapid strep test), με ένα βαμβάκι που ακουμπά τις αμυγδαλές. Το αποτέλεσμα βγαίνει σε λίγα λεπτά. Σε παιδιά από 3 ετών με αρνητικό τεστ και ύποπτα συμπτώματα, μπορεί να ζητηθεί και καλλιέργεια φαρυγγικού επιχρίσματος για επιβεβαίωση.

Κολλάει η αμυγδαλίτιδα; Μέχρι πότε

Η φλεγμονή των αμυγδαλών δεν μεταδίδεται η ίδια. Μεταδίδονται όμως οι ιοί και τα μικρόβια που την προκαλούν, με σταγονίδια από βήχα και φτέρνισμα, με τα χέρια και με κοινά σκεύη.

Για τη στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα, το αμερικανικό CDC συστήνει παραμονή στο σπίτι, μακριά από σχολείο, παιδικό σταθμό ή δουλειά, μέχρι να πέσει ο πυρετός και να έχουν περάσει τουλάχιστον 12 έως 24 ώρες από την έναρξη της κατάλληλης αντιβίωσης. Ο χρόνος από την επαφή μέχρι τα πρώτα συμπτώματα είναι περίπου 2 έως 5 ημέρες.

Στην ιογενή αμυγδαλίτιδα δεν υπάρχει αντίστοιχο σαφές όριο. Η πρακτική οδηγία είναι να μένετε στο σπίτι όσο έχετε πυρετό ή δεν νιώθετε καλά για τις συνηθισμένες δραστηριότητές σας.

Για να μειώσετε τη μετάδοση:

• πλένετε συχνά τα χέρια
• βήχετε και φταρνίζεστε σε χαρτομάντιλο, που πετάτε αμέσως
• δεν μοιράζεστε ποτήρια, μαχαιροπίρουνα και πετσέτες

Πόσο κρατάει η αμυγδαλίτιδα

Τα συμπτώματα υποχωρούν συνήθως σε 3 έως 4 ημέρες, αλλά ο πόνος στον λαιμό μπορεί να κρατήσει έως περίπου μία εβδομάδα. Οι περισσότεροι άνθρωποι νιώθουν καλύτερα μέσα σε μία εβδομάδα, είτε πάρουν αντιβίωση είτε όχι.

Σύμφωνα με τα δεδομένα που συνοψίζει το NICE, η αντιβίωση μικραίνει τη διάρκεια των συμπτωμάτων κατά μέσο όρο περίπου 16 ώρες. Γι' αυτό δεν δίνεται σε όλους.

Θεραπεία: τι βοηθά και πότε χρειάζεται αντιβίωση

Τι βοηθά στο σπίτι

• Παυσίπονα για τον πόνο και τον πυρετό: παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη, πάντα με οδηγία γιατρού ή φαρμακοποιού και σύμφωνα με το φύλλο οδηγιών. Στα παιδιά και στους εφήβους κάτω των 16 ετών δεν δίνεται ασπιρίνη.
• Αρκετά υγρά: η αφυδάτωση είναι συχνή όταν πονάει η κατάποση. Τα δροσερά ροφήματα ανακουφίζουν.
• Ξεκούραση.
• Γαργάρες με χλιαρό αλμυρό νερό: μόνο για ενήλικες, όχι για παιδιά.
• Παστίλιες: κάποιοι ενήλικες δοκιμάζουν φαρμακευτικές παστίλιες με τοπικό αναισθητικό, αντιφλεγμονώδες ή αντισηπτικό. Μειώνουν τον πόνο μόνο λίγο. Για τις απλές παστίλιες, τα στοματικά διαλύματα και τα σπρέι λαιμού δεν βρέθηκαν στοιχεία ότι βοηθούν.

Αν είστε έγκυος ή θηλάζετε, ρωτήστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας πριν πάρετε οποιοδήποτε παυσίπονο.

Πότε χρειάζεται αντιβίωση

Το NICE συστήνει να μη δίνεται αντιβίωση όταν η βαθμολογία FeverPAIN είναι 0 ή 1 ή η Centor είναι 0 έως 2. Με FeverPAIN 2 ή 3, ο γιατρός μπορεί να μη δώσει αντιβίωση ή να δώσει «συνταγή αναμονής»: η αντιβίωση ξεκινά μόνο αν τα συμπτώματα δεν αρχίσουν να βελτιώνονται σε 3 έως 5 ημέρες ή αν χειροτερέψουν απότομα.

Με FeverPAIN 4 ή 5 ή Centor 3 ή 4, ο γιατρός μπορεί να δώσει αντιβίωση αμέσως ή συνταγή αναμονής. Αντιβίωση αμέσως δίνεται επίσης όταν ο ασθενής είναι πολύ άρρωστος ή έχει σημάδια επιπλοκής. Τις πιο συχνές παρενέργειες, όπως διάρροια και ναυτία, τις λαμβάνει υπόψη ο γιατρός όταν αποφασίζει.

Αντιβίωση παίρνετε μόνο με συνταγή γιατρού και ολοκληρώνετε τη θεραπεία όπως σας είπε, ακόμη κι αν νιώσετε καλά νωρίτερα.

Αμυγδαλίτιδα σε παιδιά

Η στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα είναι πιο συχνή στα παιδιά από 5 έως 15 ετών και σπάνια σε παιδιά κάτω των 3 ετών. Στα μικρά παιδιά ο πονόλαιμος είναι σχεδόν πάντα ιογενής.

Τα μικρά παιδιά δεν περιγράφουν πάντα τον πόνο στον λαιμό. Μπορεί να αρνούνται το φαγητό ή το νερό, να παραπονιούνται για πόνο στο αυτί ή απλώς να είναι ανήσυχα και κουρασμένα. Παιδί κάτω των 5 ετών με πυρετό θέλει εκτίμηση από παιδίατρο, ανεξάρτητα από τον λαιμό.

Στο σπίτι, προσέξτε κυρίως να πίνει υγρά. Τα παυσίπονα δίνονται στη δόση που αντιστοιχεί στο βάρος και την ηλικία του παιδιού, όπως σας πει ο παιδίατρος ή ο φαρμακοποιός.

Επιπλοκές

Οι επιπλοκές είναι σπάνιες. Η πιο γνωστή είναι το περιαμυγδαλικό απόστημα, μια συλλογή πύου δίπλα στην αμυγδαλή. Προκαλεί πολύ έντονο πόνο, υψηλό πυρετό, δυσκολία στο άνοιγμα του στόματος και στην αναπνοή, και χρειάζεται παροχέτευση στο νοσοκομείο.

Ο στρεπτόκοκκος μπορεί επίσης να προκαλέσει ωτίτιδα ή ιγμορίτιδα. Πολύ σπάνια, εβδομάδες μετά τη λοίμωξη, μπορεί να εμφανιστεί ρευματικός πυρετός, που επηρεάζει την καρδιά και τις αρθρώσεις, ή σπειραματονεφρίτιδα, μια φλεγμονή των νεφρών.

Πότε συζητάμε αμυγδαλεκτομή

Η αφαίρεση των αμυγδαλών εξετάζεται μόνο όταν οι αμυγδαλίτιδες είναι πολύ συχνές και σοβαρές. Οι οδηγίες της Αμερικανικής Ακαδημίας Ωτορινολαρυγγολογίας για τα παιδιά συστήνουν αναμονή με παρακολούθηση όταν τα επεισόδια είναι λιγότερα από:

• 7 τον τελευταίο χρόνο, ή
• 5 τον χρόνο για 2 συνεχόμενα χρόνια, ή
• 3 τον χρόνο για 3 συνεχόμενα χρόνια

Πάνω από αυτά τα όρια, και με κάθε επεισόδιο καταγεγραμμένο από γιατρό, η επέμβαση μπορεί να συζητηθεί. Ο ωτορινολαρυγγολόγος θα σας εξηγήσει τα υπέρ και τα κατά. Περισσότερα για το πώς γίνεται και πώς είναι η ανάρρωση θα βρείτε στον οδηγό για την αμυγδαλεκτομή.