Ωτίτιδα σε ενήλικες και παιδιά: συμπτώματα και θεραπεία

Η ωτίτιδα είναι φλεγμονή του αυτιού, συνήθως από ιό ή μικρόβιο. Η πιο συχνή μορφή, η οξεία μέση ωτίτιδα, είναι λοίμωξη πίσω από το τύμπανο που προσβάλλει κυρίως μικρά παιδιά: τα συμπτώματα κρατούν περίπου 3 ημέρες, το πολύ μία εβδομάδα, και τα περισσότερα παιδιά γίνονται καλά χωρίς αντιβίωση.

Ενήλικες παθαίνουν πιο συχνά εξωτερική ωτίτιδα, δηλαδή φλεγμονή του ακουστικού πόρου, συχνά μετά από κολύμπι. Η αντιμετώπιση των δύο είναι διαφορετική.

Τι είναι η ωτίτιδα και ποια είδη υπάρχουν

Το αυτί χωρίζεται σε τρία μέρη: το έξω αυτί με τον ακουστικό πόρο, το μέσο αυτί πίσω από το τύμπανο και το έσω αυτί, όπου βρίσκονται τα όργανα της ακοής και της ισορροπίας. Ανάλογα με το σημείο της φλεγμονής, μιλάμε για:

• Οξεία μέση ωτίτιδα: λοίμωξη πίσω από το τύμπανο, συνήθως μετά από κρυολόγημα. Αφορά κυρίως παιδιά. Προκαλεί πόνο, πυρετό και βούλωμα.
• Εκκριτική ωτίτιδα: υγρό που μένει πίσω από το τύμπανο χωρίς ενεργή λοίμωξη. Οι γονείς την ακούν συχνά ως «νερό στο αυτί». Δεν πονά πολύ, αλλά μειώνει την ακοή.
• Εξωτερική ωτίτιδα: φλεγμονή του ακουστικού πόρου, από νερό, έκζεμα, ωτοασπίδες, μικρόβιο ή μύκητα. Αφορά παιδιά και ενήλικες και είναι γνωστή ως «ωτίτιδα του κολυμβητή».
• Λοίμωξη του έσω αυτιού: πιο σπάνια, προκαλεί κυρίως ζάλη και ίλιγγο και θέλει εκτίμηση από γιατρό.

Συμπτώματα ωτίτιδας σε παιδιά και ενήλικες

Τα συμπτώματα ξεκινούν συνήθως γρήγορα:

• πόνος μέσα στο αυτί
• πυρετός
• αίσθημα πίεσης ή βουλώματος στο αυτί
• μειωμένη ακοή
• υγρό ή πύον που τρέχει από το αυτί
• φαγούρα και ξεφλουδισμένο δέρμα γύρω από το αυτί, κυρίως στην εξωτερική ωτίτιδα

Τα βρέφη και τα μικρά παιδιά δεν μπορούν να πουν ότι πονούν. Μπορεί να τρίβουν ή να τραβούν το αυτί τους, να μην αντιδρούν σε ορισμένους ήχους, να είναι ανήσυχα και κλαψιάρικα, να τρώνε λιγότερο ή να χάνουν την ισορροπία τους.

Πώς προκαλείται η ωτίτιδα

Η μέση ωτίτιδα ακολουθεί συνήθως ένα κρυολόγημα ή μια γρίπη. Ο ευσταχιανός σωλήνας, το λεπτό κανάλι που ενώνει το αυτί με το πίσω μέρος της μύτης, πρήζεται και κλείνει. Υγρό μαζεύεται πίσω από το τύμπανο και εκεί πολλαπλασιάζονται ιοί και μικρόβια.

Τα μικρά παιδιά παθαίνουν πιο συχνά ωτίτιδα, γιατί ο ευσταχιανός σωλήνας τους δεν λειτουργεί ακόμη τόσο καλά όσο στους ενήλικες. Μεγάλα κρεατάκια πίσω από τη μύτη μπορεί επίσης να τον κλείνουν.

Η εξωτερική ωτίτιδα ξεκινά συχνά όταν το δέρμα του ακουστικού πόρου ερεθίζεται: από νερό που μένει στο αυτί, από μπατονέτες ή δάχτυλα, από ωτοασπίδες ή από δερματικά προβλήματα όπως το έκζεμα.

Κολλάει η ωτίτιδα;

Η ίδια η ωτίτιδα δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Μεταδίδονται όμως οι ιοί του κρυολογήματος και της γρίπης, που συχνά προηγούνται της μέσης ωτίτιδας.

Αν εσείς ή το παιδί σας έχετε πυρετό ή δεν νιώθετε καλά για τις συνηθισμένες δραστηριότητες, μείνετε στο σπίτι μέχρι να νιώσετε καλύτερα. Πλένετε συχνά τα χέρια.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται με ωτοσκόπηση: ο γιατρός κοιτάζει μέσα στο αυτί με το ωτοσκόπιο, ένα μικρό όργανο με φως και μεγεθυντικό φακό. Κάποια ωτοσκόπια φυσούν λίγο αέρα στο αυτί, για να φανεί αν υπάρχει απόφραξη πίσω από το τύμπανο. Συνήθως δεν χρειάζεται άλλη εξέταση.

Ακοόγραμμα ή τυμπανόγραμμα ζητούνται όταν το βούλωμα και η μειωμένη ακοή κρατούν για εβδομάδες ή όταν οι ωτίτιδες επαναλαμβάνονται. Στους ενήλικες, η μέση ωτίτιδα είναι λιγότερο συχνή και εμφανίζεται συνήθως μετά από βαρύ κρυολόγημα ή λοίμωξη της μύτης και των κόλπων.

Πόσο διαρκεί η ωτίτιδα και πότε ξεβουλώνει το αυτί

Η οξεία μέση ωτίτιδα κρατά συνήθως περίπου 3 ημέρες, αλλά μπορεί να φτάσει και μία εβδομάδα. Οι περισσότερες περνούν μέσα σε 3 ημέρες χωρίς αντιβίωση.

Το βούλωμα συχνά κρατά περισσότερο από τον πόνο. Όταν μένει υγρό πίσω από το τύμπανο μετά τη λοίμωξη, χρειάζεται συνήθως 3 έως 4 μήνες για να φύγει μόνο του. Σε αυτό το διάστημα η ακοή μπορεί να είναι μειωμένη και ο γιατρός μπορεί να ζητήσει έλεγχο της ακοής ή τυμπανόγραμμα, μια σύντομη εξέταση που μετρά την πίεση στο μέσο αυτί.

Στην εξωτερική ωτίτιδα, αν δεν δείτε βελτίωση λίγες ημέρες μετά την έναρξη των σταγόνων, ο γιατρός πρέπει να ξαναδεί το αυτί.

Θεραπεία της ωτίτιδας

Ανακούφιση από τον πόνο

Ο πόνος αντιμετωπίζεται πρώτα, ανεξάρτητα από το αν θα χρειαστεί αντιβίωση:

• Παυσίπονα: παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη σε τακτά διαστήματα, στη δόση που αντιστοιχεί στην ηλικία ή στο βάρος του παιδιού, πάντα με οδηγία γιατρού ή φαρμακοποιού. Στα παιδιά κάτω των 16 ετών δεν δίνεται ασπιρίνη.
• Αναλγητικές σταγόνες: ο γιατρός μπορεί να προτείνει σταγόνες με τοπικό αναισθητικό για τον πόνο, μόνο αν το τύμπανο δεν είναι τρυπημένο και δεν τρέχει υγρό από το αυτί.
• Αποσυμφορητικά και αντιισταμινικά: δεν βοηθούν στην ωτίτιδα, σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα.

Μη βάζετε μπατονέτες ή άλλα αντικείμενα στο αυτί. Αν τρέχει υγρό, σκουπίστε το απαλά από έξω με βαμβάκι.

Πότε χρειάζεται αντιβίωση η μέση ωτίτιδα

Οι βρετανικές οδηγίες του NICE δεν συστήνουν αντιβίωση για τα περισσότερα παιδιά με οξεία μέση ωτίτιδα. Ο γιατρός μπορεί να δώσει «συνταγή αναμονής»: η αντιβίωση ξεκινά μόνο αν τα συμπτώματα δεν αρχίσουν να βελτιώνονται σε 3 ημέρες ή αν χειροτερέψουν απότομα.

Η αντιβίωση εξετάζεται πιο σοβαρά όταν τρέχει υγρό από το αυτί, σε παιδιά κάτω των 2 ετών με ωτίτιδα και στα δύο αυτιά, σε παιδιά που είναι πολύ άρρωστα και σε όσους έχουν υψηλό κίνδυνο επιπλοκών. Οι σοβαρές επιπλοκές, όπως η μαστοειδίτιδα (λοίμωξη του οστού πίσω από το αυτί), είναι σπάνιες με ή χωρίς αντιβίωση.

Αυτό ξαφνιάζει συχνά τους γονείς. Η αναμονή δεν σημαίνει ότι δεν γίνεται τίποτα: ο πόνος αντιμετωπίζεται και το παιδί παρακολουθείται.

Θεραπεία της εξωτερικής ωτίτιδας

Η εξωτερική ωτίτιδα αντιμετωπίζεται με σταγόνες στο αυτί, όχι με σιρόπι ή χάπια αντιβίωσης. Οι οδηγίες της Αμερικανικής Ακαδημίας Ωτορινολαρυγγολογίας συστήνουν σταγόνες ως πρώτη θεραπεία και αντιβίωση από το στόμα μόνο όταν η λοίμωξη επεκτείνεται έξω από τον ακουστικό πόρο ή υπάρχουν ειδικοί λόγοι, όπως διαβήτης ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό.

Αν ο ακουστικός πόρος είναι πολύ πρησμένος, ο ωτορινολαρυγγολόγος μπορεί να τον καθαρίσει ή να τοποθετήσει ένα μικρό φυτίλι για να φτάνουν οι σταγόνες. Όσο κρατά η θεραπεία, κρατήστε το αυτί στεγνό.

Συχνές ωτίτιδες στα παιδιά

Κάποια παιδιά κάνουν ωτίτιδα ξανά και ξανά, ή κρατούν υγρό στο αυτί για μήνες. Σε αυτή την περίπτωση ο ΩΡΛ ελέγχει την ακοή, την ομιλία και τα κρεατάκια.

Αν το υγρό μένει πάνω από 3 μήνες και επηρεάζει την ακοή, οι επιλογές περιλαμβάνουν ακουστικό βαρηκοΐας για όσο διαρκεί το πρόβλημα ή μια μικρή επέμβαση με σωληνάκια αερισμού στο τύμπανο, μερικές φορές μαζί με αφαίρεση των κρεατακίων. Τα αντιβιοτικά και τα αντιισταμινικά δεν βοηθούν να φύγει το υγρό.

Στους ενήλικες, εκκριτική ωτίτιδα που δεν περνά, ειδικά μόνο στο ένα αυτί, χρειάζεται έλεγχο από ΩΡΛ. Αν μετά την ωτίτιδα εμφανιστεί βουητό στα αυτιά που δεν υποχωρεί, αναφέρετέ το στον γιατρό.

Πρόληψη

Δεν μπορείτε να προλάβετε κάθε ωτίτιδα, αλλά βοηθούν:

• να έχει κάνει το παιδί όλα τα εμβόλια του εθνικού προγράμματος
• να μη βρίσκεται το παιδί σε χώρους με καπνό
• να μη χρησιμοποιεί πιπίλα μετά τους 6 μήνες
• να μη βάζετε μπατονέτες ή δάχτυλα στα αυτιά
• ωτοασπίδες ή σκουφάκι στο κολύμπι, αν παθαίνετε συχνά εξωτερική ωτίτιδα
• να μην μπαίνει νερό ή σαμπουάν στο αυτί στο μπάνιο, όταν το αυτί είναι ευαίσθητο