Νυκτουρία: γιατί ξυπνάτε τη νύχτα για ούρηση

Νυκτουρία σημαίνει ότι ξυπνάτε τη νύχτα επειδή πρέπει να ουρήσετε. Γίνεται πιο συχνή με την ηλικία, και σημασία έχει πόσες φορές συμβαίνει και πόσο επηρεάζει τον ύπνο σας. Η νυκτουρία έχει τρεις βασικούς μηχανισμούς: ο οργανισμός παράγει πολλά ούρα τη νύχτα, η κύστη δεν κρατά αρκετά, ή ο ύπνος είναι ελαφρύς και ξυπνάτε για άλλο λόγο. Συχνά οφείλεται σε αιτίες εκτός ουροποιητικού, όπως η καρδιά, ο διαβήτης ή η υπνική άπνοια.

Τι είναι η νυκτουρία

Η Διεθνής Εταιρεία Εγκράτειας (ICS), όπως αναφέρουν οι οδηγίες της EAU, ορίζει τη νυκτουρία ως την ανάγκη να ξυπνάτε τη νύχτα μία ή περισσότερες φορές για να ουρήσετε. Μετριέται ως ο αριθμός των ουρήσεων στη διάρκεια του κύριου ύπνου, από τη στιγμή που αποκοιμηθήκατε μέχρι να σηκωθείτε για τη μέρα.

Η νυκτουρία μοιάζει με τη συχνουρία, αλλά δεν είναι το ίδιο: μπορεί να έχετε νυκτουρία χωρίς να ουρείτε συχνά τη μέρα, και το αντίστροφο.

Πόσο συχνή είναι

Η νυκτουρία γίνεται πιο συχνή με την ηλικία. Σύμφωνα με την EAU, δύο ή περισσότερες νυχτερινές ουρήσεις έχει το 4% έως 18% των γυναικών 20 έως 40 ετών, αλλά το 28% έως 62% των γυναικών γύρω στα 70. Σε μια μελέτη σε πάνω από 5.000 ενήλικες 30 έως 79 ετών, νυκτουρία είχε περίπου το 28%.

Γιατί έχει σημασία

Η νυκτουρία δεν είναι μόνο ενόχληση. Διακόπτει τον ύπνο και, σύμφωνα με ανασκοπήσεις που αναφέρει η EAU:

• συνδέεται με περίπου 1,2 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο πτώσεων και πιθανόν με περισσότερα κατάγματα, κάτι σημαντικό για τους ηλικιωμένους που σηκώνονται στο σκοτάδι
• συνδέεται με κούραση, υπνηλία την ημέρα, πεσμένη διάθεση και μικρότερη απόδοση στη δουλειά

Επιπλέον, μπορεί να είναι το πρώτο σημάδι μιας πάθησης που χρειάζεται θεραπεία, όπως ο διαβήτης ή η καρδιακή ανεπάρκεια.

Νυκτουρία: αιτίες

Οι αιτίες χωρίζονται σε τρεις ομάδες, που συχνά συνδυάζονται.

1. Πολλά ούρα όλο το 24ωρο

Ο οργανισμός παράγει πολλά ούρα μέρα και νύχτα (πολυουρία 24ώρου). Η EAU την ορίζει ως πάνω από 40 ml ούρων ανά κιλό σωματικού βάρους το 24ωρο. Αιτίες είναι:

• πολλά υγρά, από συνήθεια ή επειδή διψάτε συνεχώς
• διαβήτης με υψηλό σάκχαρο
• άποιος διαβήτης, μια σπάνια ορμονική πάθηση
• υψηλό ασβέστιο στο αίμα

2. Πολλά ούρα μόνο τη νύχτα

Εδώ η συνολική ποσότητα είναι φυσιολογική, αλλά μεγάλο μέρος της παράγεται τη νύχτα (νυκτερινή πολυουρία). Σύμφωνα με την EAU, μιλάμε για νυκτερινή πολυουρία όταν τα ούρα της νύχτας ξεπερνούν το 20% των ούρων του 24ωρου στους νέους και το 33% στους άνω των 65. Αιτίες είναι:

• υγρά, καφές ή αλκοόλ το βράδυ
• πρηξίματα στα πόδια (οίδημα), που «αδειάζουν» όταν ξαπλώνετε
• καρδιακή ανεπάρκεια
• υπνική άπνοια
• νεφρική νόσος
• ορισμένα φάρμακα, όπως τα διουρητικά, ορισμένα φάρμακα για την πίεση, ορισμένα αντικαταθλιπτικά και το λίθιο

Γι' αυτό το όριο είναι υψηλότερο στους μεγαλύτερους σε ηλικία.

3. Η κύστη δεν κρατά αρκετά

Η κύστη γεμίζει με μικρότερη ποσότητα ή δεν αδειάζει καλά, οπότε σας ξυπνά νωρίτερα. Αιτίες είναι:

• η υπερδραστήρια κύστη, συχνή στις γυναίκες και στους άνδρες
• η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη στους άνδρες, που εμποδίζει την κύστη να αδειάσει
• οι ουρολοιμώξεις
• οι πέτρες ή άλλες παθήσεις της κύστης
• οι νευρολογικές παθήσεις

Στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, η μείωση των οιστρογόνων θεωρείται ότι επιδεινώνει όλους αυτούς τους μηχανισμούς.

Ο ύπνος

Μερικές φορές το πρόβλημα ξεκινά από τον ύπνο: η αϋπνία, το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών και η υπνική άπνοια σας ξυπνούν, και μετά πηγαίνετε στην τουαλέτα. Γι' αυτό οι οδηγίες της EAU συστήνουν να ελέγχονται πάντα και οι διαταραχές του ύπνου.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Το βασικό εργαλείο είναι το ημερολόγιο ούρησης για 3 ημέρες. Το συστήνουν και η EAU και το NICE. Σημειώνετε:

• τι και πόσο πίνετε και πότε
• κάθε ούρηση, με την ώρα και την ποσότητα (με ένα δοχείο με ενδείξεις)
• πότε πέσατε για ύπνο και πότε σηκωθήκατε
• αν είχατε έντονη ανάγκη ή διαφυγή

Η EAU σημειώνει ότι στους άνδρες έχει δοκιμαστεί και ημερολόγιο μόνο για τη νύχτα, που όμως δεν μπορεί να δείξει πολυουρία 24ώρου και δεν έχει ελεγχθεί για τις γυναίκες. Γι' αυτό στις γυναίκες συστήνεται το πλήρες ημερολόγιο τριών ημερών. Υπάρχουν επίσης ειδικά ερωτηματολόγια, που μετρούν πόσο επηρεάζει η νυκτουρία την καθημερινότητα και αν βελτιώνεται με τη θεραπεία.

Από το ημερολόγιο ο γιατρός βλέπει σε ποια από τις τρεις ομάδες ανήκει η νυκτουρία σας: αν τα ούρα είναι πολλά όλο το 24ωρο, αν είναι πολλά μόνο τη νύχτα ή αν οι ουρήσεις είναι συχνές αλλά μικρές.

Ο γιατρός μπορεί επίσης να ζητήσει:

• εξέταση ούρων (γενική ούρων), για σάκχαρο, λοίμωξη και αίμα
• εξετάσεις αίματος για τη λειτουργία των νεφρών και του θυρεοειδούς, το σάκχαρο και το ασβέστιο, που προτείνει η EAU όταν η νυκτουρία είναι το κύριο σύμπτωμα
• στους άνδρες, εξέταση του προστάτη και, όπου ταιριάζει, PSA
• υπερηχογράφημα για το υπόλειμμα ούρων μετά την ούρηση

Αν το ιστορικό δείχνει ροχαλητό με παύσεις της αναπνοής ή υπνηλία τη μέρα, η EAU συστήνει παραπομπή σε κέντρο ύπνου.

Νυκτουρία στους άνδρες: δεν φταίει πάντα ο προστάτης

Στους άνδρες μετά τα 50 η νυκτουρία αποδίδεται συχνά στον προστάτη. Οι οδηγίες της EAU για τους άνδρες τονίζουν όμως ότι ο ουρολόγος δεν πρέπει να ξεκινά θεραπεία για τον προστάτη αν δεν έχει πρώτα εξετάσει αν φταίει η παραγωγή ούρων ή ο ύπνος. Ακόμη και όταν η νυκτουρία δεν ενοχλεί πολύ, μπορεί να είναι πρώιμο σημάδι μιας γενικότερης πάθησης.

Το NICE απαριθμεί πολλές παθήσεις που αυξάνουν τα ούρα της νύχτας: διαβήτη, άποιο διαβήτη, ανεπάρκεια των επινεφριδίων, υψηλό ασβέστιο, ηπατική και νεφρική ανεπάρκεια, καρδιακή ανεπάρκεια, αποφρακτική άπνοια στον ύπνο, πρηξίματα στα πόδια και χρόνια φλεβική ανεπάρκεια. Από τα φάρμακα αναφέρει ορισμένα φάρμακα για την πίεση (αποκλειστές διαύλων ασβεστίου), τα διουρητικά και ορισμένα αντικαταθλιπτικά.

Νυκτουρία: αντιμετώπιση

Η αντιμετώπιση στοχεύει στην αιτία. Η EAU τονίζει ότι η νυκτουρία συχνά χρειάζεται συνεργασία του ουρολόγου με άλλες ειδικότητες, όπως καρδιολόγο, ενδοκρινολόγο ή ειδικό ύπνου.

Τι μπορείτε να κάνετε

Οι οδηγίες της EAU αναφέρουν μέτρα που μπορεί να βοηθήσουν, αν και για τα περισσότερα δεν έχει μετρηθεί πόσο:

• Λιγότερα υγρά τις ώρες πριν από τον ύπνο, χωρίς να μειώσετε τα υγρά της ημέρας.
• Λιγότερη καφεΐνη και αλκοόλ, ειδικά το απόγευμα και το βράδυ.
• Εκπαίδευση της κύστης, αν οι ουρήσεις είναι συχνές και μικρές.
• Περισσότερη σωματική άσκηση.
• Ασκήσεις πυελικού εδάφους, που στις γυναίκες με άλλα συμπτώματα από την κύστη μείωσαν τη νυκτουρία σε αρκετές μελέτες.

Θεραπεία της αιτίας

• Υπνική άπνοια: η θεραπεία με συσκευή θετικής πίεσης (CPAP) μείωσε σε ανασκόπηση τη νυκτουρία κατά περισσότερες από 2 ουρήσεις τη νύχτα κατά μέσο όρο.
• Διαβήτης, καρδιακή ανεπάρκεια, φάρμακα: η EAU τα αναφέρει ως σημαντικές αιτίες νυκτουρίας που μπορεί να αντιμετωπιστούν, γι' αυτό η σωστή ρύθμισή τους είναι μέρος της θεραπείας.
• Υπερδραστήρια κύστη ή προστάτης: υπάρχουν ειδικές θεραπείες, που αναφέρονται στους αντίστοιχους οδηγούς.
• Φάρμακα: μη σταματήσετε κανένα φάρμακο μόνοι σας. Αν παίρνετε διουρητικό, ρωτήστε τον γιατρό αν μπορεί να αλλάξει η ώρα λήψης.

Φάρμακα για τη νυχτερινή πολυουρία

Όταν τα ούρα της νύχτας είναι πολλά και δεν υπάρχει άλλη αιτία που να διορθώνεται:

• Το NICE αναφέρει ότι μπορεί να εξεταστεί ένα διουρητικό το απόγευμα, ώστε τα επιπλέον ούρα να αποβληθούν πριν από τον ύπνο.
• Η δεσμοπρεσσίνη είναι συνθετική μορφή μιας ορμόνης που μειώνει την παραγωγή ούρων. Μπορεί όμως να ρίξει το νάτριο στο αίμα, ειδικά στους ηλικιωμένους. Το NICE συστήνει μέτρηση νατρίου 3 ημέρες μετά την πρώτη δόση στους άνδρες, και η EAU προσεκτική παρακολούθηση άνω των 65. Στις γυναίκες άνω των 65 με καρδιαγγειακή νόσο ή υπέρταση, το NICE συστήνει να αποφεύγεται.

Όλα αυτά τα φάρμακα δίνονται μόνο με συνταγή και παρακολούθηση από γιατρό. Αν η νυκτουρία σας επιμένει, ο ουρολόγος θα συνδυάσει τα ευρήματα και θα προτείνει το επόμενο βήμα.