Ρινίτιδα και αλλεργική ρινίτιδα: αιτίες και αντιμετώπιση

Η αλλεργική ρινίτιδα είναι φλεγμονή του βλεννογόνου της μύτης που προκαλείται από αλλεργία σε ουσίες του περιβάλλοντος, όπως η γύρη, τα ακάρεα της σκόνης ή το τρίχωμα των ζώων. Προκαλεί φτάρνισμα, καταρροή, φαγούρα και βουλωμένη μύτη, αφορά περίπου έναν στους πέντε ανθρώπους και αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά, κυρίως με σπρέι κορτιζόνης για τη μύτη.

Η ρινίτιδα γενικά σημαίνει πρήξιμο του βλεννογόνου της μύτης. Δεν είναι όλες οι ρινίτιδες αλλεργικές, και η θεραπεία διαφέρει.

Τι είναι η ρινίτιδα και ποια είδη υπάρχουν

Ο βλεννογόνος, η λεπτή μεμβράνη που καλύπτει το εσωτερικό της μύτης, φτιάχνει βλέννα που παγιδεύει σωματίδια από τον αέρα. Όταν πρήζεται, φτιάχνει περισσότερη βλέννα και η μύτη βουλώνει. Τα βασικά είδη ρινίτιδας είναι:

• Εποχική αλλεργική ρινίτιδα: από γύρη δέντρων, αγρωστωδών και λουλουδιών. Εμφανίζεται τις ίδιες εποχές κάθε χρόνο, συνήθως άνοιξη και καλοκαίρι.
• Ολοετής αλλεργική ρινίτιδα: από αλλεργιογόνα που υπάρχουν όλο τον χρόνο, όπως τα ακάρεα, η μούχλα και τα ζώα.
• Μη αλλεργική ρινίτιδα: δεν οφείλεται σε αλλεργία. Την πυροδοτούν μυρωδιές, χημικά, καπνός ή αλλαγές θερμοκρασίας. Μια μορφή της είναι η αγγειοκινητική ρινίτιδα.
• Λοιμώδης ρινίτιδα: το κρυολόγημα. Κρατά λίγες ημέρες και μπορεί να εξελιχθεί σε ιγμορίτιδα.
• Ρινίτιδα από αποσυμφορητικά σπρέι: εμφανίζεται όταν τα σπρέι που ξεβουλώνουν τη μύτη χρησιμοποιούνται για πολύ καιρό.

Συχνά συνυπάρχουν περισσότερες από μία αιτίες. Για παράδειγμα, η ατμοσφαιρική ρύπανση χειροτερεύει την αλλεργική ρινίτιδα.

Αλλεργική ρινίτιδα: συμπτώματα

Τα συμπτώματα της αλλεργικής ρινίτιδας είναι:

• φτάρνισμα, συχνά πολλές φορές στη σειρά
• διάφανη, νερουλή καταρροή
• βουλωμένη μύτη
• φαγούρα στη μύτη, στον λαιμό, στα αυτιά ή στα μάτια
• κόκκινα, δακρυσμένα μάτια

Όταν τα συμπτώματα χαλούν τον ύπνο, ο άνθρωπος είναι κουρασμένος τη μέρα και αποδίδει λιγότερο στη δουλειά ή στο σχολείο.

Από το κρυολόγημα ξεχωρίζει κυρίως από τη διάρκεια και τη φαγούρα. Το κρυολόγημα περνά σε λίγες ημέρες, ενώ η αλλεργία κρατά όσο υπάρχει το αλλεργιογόνο στον αέρα και επανέρχεται την ίδια εποχή κάθε χρόνο.

Αλλεργική ρινίτιδα και βήχας

Η αλλεργική ρινίτιδα συνδέεται στενά με το άσθμα. Οι αμερικανικές οδηγίες της Ακαδημίας Ωτορινολαρυγγολογίας συστήνουν σε κάθε ασθενή να ελέγχεται αν έχει και άσθμα, έκζεμα, επιπεφυκίτιδα, ιγμορίτιδα, ωτίτιδα ή διαταραχές αναπνοής στον ύπνο.

Αν η ρινίτιδα συνοδεύεται από βήχα, σφύριγμα στο στήθος ή δύσπνοια, χρειάζεται έλεγχος για άσθμα. Η ρινίτιδα που δεν ελέγχεται κάνει πιο πιθανό το άσθμα να μην ελέγχεται.

Διάγνωση: δερματικά τεστ και εξετάσεις αίματος

Η διάγνωση γίνεται συνήθως από τα συμπτώματα και την εξέταση της μύτης. Αν τα συμπτώματα εμφανίζονται κάθε άνοιξη ή καλοκαίρι, συχνά δεν χρειάζεται καμία εξέταση.

Τεστ αλλεργίας γίνονται όταν η θεραπεία δεν βοηθά, όταν η διάγνωση δεν είναι σίγουρη ή όταν πρέπει να βρεθεί το συγκεκριμένο αλλεργιογόνο, για παράδειγμα πριν από ανοσοθεραπεία:

• Δερματικά τεστ (prick test): μια σταγόνα με το αλλεργιογόνο μπαίνει στο δέρμα και το δέρμα τρυπιέται ελαφρά. Αν υπάρχει αλλεργία, εμφανίζεται κόκκινο σημάδι που φαγουρίζει. Το αποτέλεσμα βγαίνει αμέσως.
• Εξέταση αίματος για ειδικά IgE αντισώματα: χρήσιμη όταν δεν γίνεται δερματικό τεστ, για παράδειγμα σε έντονο έκζεμα ή όταν ο ασθενής δεν μπορεί να σταματήσει τα αντιισταμινικά.

Τα τεστ ερμηνεύονται πάντα μαζί με τα συμπτώματα, γιατί μπορεί να βγουν θετικά χωρίς να είναι αυτή η αιτία. Ακτινογραφίες και αξονικές της μύτης δεν χρειάζονται για τη διάγνωση.

Αλλεργική ρινίτιδα: αντιμετώπιση

Αποφυγή των αλλεργιογόνων

Αν η αλλεργία είναι στα ακάρεα: πλένετε τα σεντόνια στους 60 °C κάθε δύο εβδομάδες, βάζετε αντιαλλεργικά καλύμματα σε στρώμα και μαξιλάρια, ξεσκονίζετε με βρεγμένο πανί, και προτιμάτε σκληρά δάπεδα από χαλιά. Αερίζετε το σπίτι και αντιμετωπίζετε την υγρασία και τη μούχλα.

Αν η αλλεργία είναι στα ζώα: κρατήστε τα έξω από την κρεβατοκάμαρα και μακριά από καναπέδες και κρεβάτια, και πλένετε συχνά τα στρωσίδια τους.

Πλύσεις με φυσιολογικό ορό

Οι πλύσεις της μύτης με αλατούχο διάλυμα απομακρύνουν τα αλλεργιογόνα και μειώνουν τα συμπτώματα, σε ενήλικες και παιδιά. Βοηθούν και πριν από τη χρήση άλλων σπρέι, γιατί καθαρίζουν τη μύτη.

Φυσικοί τρόποι αντιμετώπισης

Πολλοί αναζητούν φυσικούς τρόπους πριν από τα φάρμακα. Οι πιο τεκμηριωμένοι είναι η αποφυγή του αλλεργιογόνου και οι πλύσεις με φυσιολογικό ορό. Για τα φυτικά σκευάσματα, οι αμερικανικές οδηγίες δεν έδωσαν σύσταση ούτε υπέρ ούτε κατά, γιατί τα δεδομένα δεν αρκούν. Ο βελονισμός αναφέρεται στις ίδιες οδηγίες ως επιλογή για όσους θέλουν θεραπεία χωρίς φάρμακα.

Αν δοκιμάσετε κάποιο βότανο ή συμπλήρωμα, ενημερώστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας, ειδικά αν παίρνετε άλλα φάρμακα ή είστε έγκυος.

Σπρέι και χάπια

Όλα τα φάρμακα παίρνονται με οδηγία γιατρού ή φαρμακοποιού.

• Σπρέι κορτιζόνης για τη μύτη: είναι η βασική θεραπεία όταν τα συμπτώματα επηρεάζουν την καθημερινότητα. Δουλεύουν καλύτερα όταν χρησιμοποιούνται τακτικά, κάθε μέρα, και όχι μόνο όταν η μύτη είναι βουλωμένη.
• Αντιισταμινικά νεότερης γενιάς: βοηθούν κυρίως στο φτάρνισμα και τη φαγούρα και δεν φέρνουν υπνηλία. Τα παλαιότερα αντιισταμινικά που φέρνουν υπνηλία καλό είναι να αποφεύγονται, ειδικά σε παιδιά και ηλικιωμένους.
• Αντιισταμινικά σε σπρέι μύτης: μια ακόμη επιλογή, μόνα τους ή σε συνδυασμό.
• Συνδυασμοί: όταν ένα φάρμακο δεν αρκεί, ο γιατρός μπορεί να προτείνει συνδυασμό, και αργότερα να μειώσει τη θεραπεία όταν τα συμπτώματα ελεγχθούν.

Το σπρέι κορτιζόνης δεν είναι το ίδιο με το αποσυμφορητικό σπρέι. Το πρώτο μειώνει τη φλεγμονή και χρησιμοποιείται για μεγάλα διαστήματα. Το δεύτερο απλώς συστέλλει τα αγγεία της μύτης για λίγες ώρες.

Ανοσοθεραπεία

Η ανοσοθεραπεία με αλλεργιογόνα, σε ενέσεις κάτω από το δέρμα ή σε σταγόνες και ταμπλέτες κάτω από τη γλώσσα, είναι η μόνη θεραπεία που στοχεύει την αιτία της αλλεργίας. Προτείνεται όταν τα φάρμακα δεν αρκούν. Για να έχει διαρκές αποτέλεσμα συνεχίζεται τουλάχιστον 3 χρόνια, και τα οφέλη μπορεί να κρατήσουν χρόνια μετά το τέλος της.

Ρινίτιδα από αποσυμφορητικά σπρέι

Τα αποσυμφορητικά σπρέι ξεβουλώνουν γρήγορα τη μύτη, αλλά χρησιμοποιούνται μόνο για λίγες ημέρες, όχι πάνω από 5 ημέρες τη φορά. Με συχνή ή μακροχρόνια χρήση, η μύτη πρήζεται ξανά μόλις σταματήσει το σπρέι, και ο άνθρωπος καταλήγει να το χρειάζεται συνέχεια.

Αν σας συμβαίνει αυτό, μη σταματήσετε απότομα χωρίς σχέδιο. Ο ΩΡΛ θα βρει τι προκάλεσε αρχικά το βούλωμα και θα σας προτείνει πώς να διακόψετε το σπρέι με τη μικρότερη δυνατή ενόχληση.

Αλλεργική ρινίτιδα σε παιδιά, εγκυμοσύνη και ηλικιωμένους

Στα παιδιά, οι πλύσεις και τα σπρέι κορτιζόνης χρησιμοποιούνται όπως στους ενήλικες, με τη δόση για την ηλικία τους. Αν το παιδί παίρνει κορτιζόνη και για άσθμα ή έκζεμα, ο παιδίατρος παρακολουθεί και την ανάπτυξή του.

Στην εγκυμοσύνη και τον θηλασμό, ξεκινήστε με πλύσεις φυσιολογικού ορού. Αν δεν αρκούν, μιλήστε με τον γιατρό σας για το ποιο σπρέι μπορείτε να χρησιμοποιήσετε. Τα αντιισταμινικά σε χάπια καλό είναι να αποφεύγονται χωρίς ιατρική οδηγία.

Στους ηλικιωμένους προσοχή στα αντιισταμινικά που φέρνουν υπνηλία, γιατί επηρεάζουν τη σκέψη και την ισορροπία.

Πότε χρειάζεται ΩΡΛ

Ο ωτορινολαρυγγολόγος εξετάζει τη μύτη όταν η θεραπεία δεν βοηθά ή όταν η μύτη είναι βουλωμένη συνεχώς, ειδικά στη μία πλευρά. Η αιτία μπορεί να είναι και ανατομική, όπως η σκολίωση του ρινικού διαφράγματος ή μεγάλες ρινικές κόγχες. Σε ορισμένους ασθενείς με μεγάλες κόγχες που δεν βελτιώνονται με φάρμακα, μπορεί να προταθεί μικρή επέμβαση για τη μείωσή τους.

Η μόνιμα βουλωμένη μύτη επιβαρύνει και τον ύπνο. Αν ροχαλίζετε με παύσεις στην αναπνοή, διαβάστε για την υπνική άπνοια.