Χρόνια ιγμορίτιδα: όταν τα συμπτώματα κρατούν πάνω από 12 εβδομάδες

Χρόνια ιγμορίτιδα, ή χρόνια ρινοκολπίτιδα, λέγεται η φλεγμονή της μύτης και των παραρρινίων κόλπων όταν τα συμπτώματα κρατούν 12 εβδομάδες ή περισσότερο. Αφορά το 5% έως 12% του πληθυσμού. Δεν είναι μια λοίμωξη που «δεν πέρασε», αλλά μια μακροχρόνια φλεγμονή, και γι' αυτό η θεραπεία της είναι συνήθως καθημερινή και μακροχρόνια, με πλύσεις και σπρέι κορτιζόνης, και όχι αντιβίωση.

Αν τα συμπτώματά σας ξεκίνησαν πρόσφατα με ένα κρυολόγημα, πρόκειται πιθανότατα για οξεία ιγμορίτιδα. Για αυτήν, δείτε τον βασικό μας οδηγό για την ιγμορίτιδα.

Πότε η ιγμορίτιδα θεωρείται χρόνια

Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες EPOS 2020, χρόνια ρινοκολπίτιδα στους ενήλικες σημαίνει δύο ή περισσότερα συμπτώματα για 12 εβδομάδες ή περισσότερο. Ένα από αυτά πρέπει να είναι:

• βουλωμένη μύτη, ή
• καταρροή, μπροστά ή προς τον λαιμό

Τα υπόλοιπα μπορεί να είναι:

• πόνος ή πίεση στο πρόσωπο
• μειωμένη ή χαμένη όσφρηση

Στα παιδιά, στη θέση της όσφρησης μετρά ο βήχας.

Τα συμπτώματα μόνο δεν αρκούν. Για τη διάγνωση χρειάζονται και ευρήματα στη ρινοενδοσκόπηση, δηλαδή στην εξέταση της μύτης με λεπτή κάμερα, ή στην αξονική τομογραφία. Ο λόγος είναι ότι τα ίδια συμπτώματα έχει και η αλλεργική ρινίτιδα, η οποία θέλει διαφορετική θεραπεία.

Χρόνια ιγμορίτιδα με ή χωρίς πολύποδες

Οι γιατροί χωρίζουν τη χρόνια ιγμορίτιδα σε δύο μεγάλες μορφές:

• Χωρίς πολύποδες: ο βλεννογόνος είναι πρησμένος και συχνά καλύπτεται από χρωματιστή βλέννα. Κύρια ενόχληση είναι συνήθως η καταρροή και ο πόνος στο πρόσωπο.
• Με πολύποδες: στη μύτη σχηματίζονται μαλακές, καλοήθεις διογκώσεις του βλεννογόνου, και από τις δύο πλευρές. Κύρια ενόχληση είναι συνήθως το βούλωμα και η απώλεια όσφρησης. Συνδέεται συχνότερα με άσθμα, αλλεργία και ευαισθησία στην ασπιρίνη.

Η διάκριση έχει σημασία, γιατί αλλάζει κάποιες επιλογές θεραπείας.

Συμπτώματα και πώς διαφέρει από την οξεία

Στη χρόνια ιγμορίτιδα τα συμπτώματα είναι συνήθως ηπιότερα από την οξεία, αλλά δεν φεύγουν:

• μύτη μόνιμα βουλωμένη
• πυκνή καταρροή ή βλέννα που κατεβαίνει στον λαιμό
• βάρος ή πίεση στο πρόσωπο
• όσφρηση που μειώνεται ή χάνεται
• κούραση και κακός ύπνος

Η οξεία ιγμορίτιδα ξεκινά απότομα, συνήθως μετά από κρυολόγημα, και περνά πλήρως σε λιγότερο από 12 εβδομάδες. Κάποιοι έχουν επαναλαμβανόμενες οξείες ιγμορίτιδες, με διαστήματα χωρίς καθόλου συμπτώματα. Αυτό είναι διαφορετική κατάσταση από τη χρόνια ιγμορίτιδα, όπου τα συμπτώματα δεν σταματούν.

Τι την προκαλεί

Η χρόνια ιγμορίτιδα δεν οφείλεται σε μια χρόνια μικροβιακή λοίμωξη. Είναι φλεγμονή, συχνά χωρίς συγκεκριμένη αιτία. Συνδέεται με:

• αλλεργική ρινίτιδα
• άσθμα, ιδίως όταν το άσθμα ξεκινά στην ενήλικη ζωή
• κάπνισμα, ενεργητικό και παθητικό
• επαναλαμβανόμενα κρυολογήματα
• πιο σπάνια, υπερευαισθησία σε μύκητες του αέρα, ανοσοανεπάρκεια ή κυστική ίνωση

Ανατομικά στοιχεία, όπως η σκολίωση του ρινικού διαφράγματος, μπορεί να δυσκολεύουν τη μύτη, αλλά συνήθως δεν είναι η μόνη αιτία.

Χρόνια ιγμορίτιδα μόνο στη μία πλευρά είναι διαφορετική κατάσταση. Μπορεί να οφείλεται σε δόντι, σε μύκητα μέσα σε έναν κόλπο ή, σπάνια, σε όγκο, και θέλει πάντα πλήρη έλεγχο.

Διάγνωση

Ο ωτορινολαρυγγολόγος ρωτά για τα συμπτώματα, το άσθμα, τις αλλεργίες και τα φάρμακα και κάνει ρινοενδοσκόπηση. Η εξέταση γίνεται στο ιατρείο και δείχνει πολύποδες, πύον ή πρήξιμο.

Η αξονική τομογραφία των κόλπων δεν γίνεται σε όλους από την αρχή. Ζητείται συνήθως όταν η φαρμακευτική θεραπεία 6 έως 12 εβδομάδων δεν φέρει βελτίωση, όταν η πάθηση είναι μόνο στη μία πλευρά, όταν υπάρχει υποψία επιπλοκής ή πριν από επέμβαση. Ο γιατρός μπορεί να ζητήσει και αλλεργικά τεστ ή εξετάσεις αίματος.

Θεραπεία

Ο στόχος της θεραπείας είναι ο έλεγχος των συμπτωμάτων. Η χρόνια ιγμορίτιδα είναι μακροχρόνια πάθηση: αν η θεραπεία σταματήσει, τα συμπτώματα μπορεί να επιστρέψουν.

Πλύσεις με φυσιολογικό ορό

Οι πλύσεις με μεγάλη ποσότητα αλατόνερου, με μπουκαλάκι ή συσκευή πλύσης, καθαρίζουν τη βλέννα και βοηθούν τα φάρμακα να φτάσουν στον βλεννογόνο. Μια ανασκόπηση Cochrane βρήκε κάποιο όφελος από τις καθημερινές πλύσεις μεγάλου όγκου, αν και τα δεδομένα είναι περιορισμένα.

Σπρέι ή σταγόνες κορτιζόνης

Είναι η βασική θεραπεία. Μειώνουν το πρήξιμο και τους πολύποδες. Σύμφωνα με την ανασκόπηση Cochrane, βελτιώνουν όλα τα συμπτώματα, με μέτριο όφελος στο βούλωμα και μικρότερο στην καταρροή. Συχνή παρενέργεια είναι οι μικρές ρινορραγίες. Παίρνονται κάθε μέρα, για μεγάλο διάστημα, και η τεχνική έχει σημασία: δείτε πώς μπαίνουν σωστά στον οδηγό μας για τα ρινικά σπρέι.

Κορτιζόνη από το στόμα

Σε έντονα συμπτώματα, κυρίως με πολύποδες, ο γιατρός μπορεί να δώσει σύντομο σχήμα κορτιζόνης σε χάπια. Το αποτέλεσμα είναι συχνά προσωρινό και, λόγω παρενεργειών, δεν δίνεται για μεγάλα διαστήματα ούτε συχνά.

Αντιβίωση

Οι σύντομες θεραπείες με αντιβίωση συνήθως δεν βοηθούν, γιατί η χρόνια ιγμορίτιδα δεν είναι χρόνια λοίμωξη. Σε κάποιους ασθενείς χωρίς πολύποδες, ο ΩΡΛ μπορεί να δώσει αντιβίωση για αρκετές εβδομάδες, κυρίως για την αντιφλεγμονώδη της δράση. Μια ανασκόπηση Cochrane βρήκε μέτρια βελτίωση της ποιότητας ζωής με τρίμηνη θεραπεία, που όμως δεν διαρκούσε μετά το τέλος της. Την απόφαση την παίρνει μόνο ο γιατρός.

Βιολογικές θεραπείες

Για σοβαρή χρόνια ιγμορίτιδα με πολύποδες που δεν ελέγχεται με τα παραπάνω, υπάρχουν νεότερες ενέσιμες θεραπείες. Τις συνταγογραφεί ειδικός, με συγκεκριμένα κριτήρια.

Επέμβαση

Όταν τα συμπτώματα δεν ελέγχονται παρά τη σωστή θεραπεία, ο ΩΡΛ μπορεί να προτείνει ενδοσκοπική χειρουργική των παραρρινίων κόλπων. Κατά την ENT UK, προτείνεται σε περίπου 1 στους 3 ασθενείς με χρόνια ιγμορίτιδα που πηγαίνουν σε ιατρείο ΩΡΛ.

Η επέμβαση γίνεται από τη μύτη, χωρίς τομές στο πρόσωπο, και ανοίγει τα φραγμένα περάσματα των κόλπων ώστε να φτάνουν καλύτερα οι πλύσεις και τα σπρέι. Δεν θεραπεύει οριστικά την πάθηση: τα σπρέι και οι πλύσεις συνεχίζονται και μετά. Σύμφωνα με την ENT UK:

• περίπου 9 στους 10 ασθενείς είναι ικανοποιημένοι από το αποτέλεσμα έως 5 χρόνια μετά
• περίπου 1 στους 10 χρειάζεται νέα επέμβαση μέσα σε 5 έως 10 χρόνια
• η όσφρηση δεν είναι βέβαιο ότι θα επανέλθει
• σοβαρές επιπλοκές, στο μάτι ή στη βάση του κρανίου, είναι σπάνιες

Χρόνια ιγμορίτιδα στα παιδιά

Στα παιδιά η χρόνια ιγμορίτιδα είναι λιγότερο συχνή και η διάγνωση πιο δύσκολη, γιατί τα συμπτώματα μοιάζουν με τα συχνά κρυολογήματα και με τα μεγάλα κρεατάκια. Χαρακτηριστικό στα παιδιά είναι ο βήχας. Σύμφωνα με τις οδηγίες EPOS, η πρώτη θεραπεία είναι οι πλύσεις με φυσιολογικό ορό και το σπρέι κορτιζόνης. Αν δεν αρκούν, στα μικρότερα παιδιά συζητείται η αφαίρεση των κρεατακίων, ενώ η ενδοσκοπική επέμβαση στους κόλπους αφορά κυρίως μεγαλύτερα παιδιά. Για την αντιβίωση στη χρόνια ιγμορίτιδα των παιδιών δεν υπάρχουν καλά δεδομένα. Κάθε φάρμακο δίνεται μόνο με οδηγία του παιδιάτρου ή του ΩΡΛ.

Τι μπορείτε να κάνετε εσείς

• Κάνετε τις πλύσεις και το σπρέι κάθε μέρα, όχι μόνο όταν χειροτερεύουν τα συμπτώματα.
• Κόψτε το κάπνισμα και αποφύγετε τους χώρους με καπνό.
• Αντιμετωπίστε την αλλεργική ρινίτιδα και το άσθμα, αν υπάρχουν.
• Μη χρησιμοποιείτε αποσυμφορητικά σπρέι για περισσότερες από λίγες ημέρες.
• Αν η μύτη σας μένει βουλωμένη παρά τη θεραπεία, δείτε τον οδηγό μας για τη βουλωμένη μύτη και ξαναμιλήστε με τον γιατρό σας.