Ινομυώματα μήτρας: συμπτώματα και θεραπείες

Τα ινομυώματα της μήτρας είναι καλοήθεις όγκοι, δηλαδή όχι καρκίνος, που αναπτύσσονται από τον μυϊκό ιστό της μήτρας. Είναι πολύ συχνά: πολλές γυναίκες έχουν ένα ή περισσότερα ινομυώματα και δεν το μαθαίνουν ποτέ, γιατί δεν δίνουν συμπτώματα. Όταν προκαλούν βαριές περιόδους, πόνο ή πίεση στην κοιλιά, υπάρχουν φάρμακα, επεμβάσεις που κρατούν τη μήτρα και, ως τελευταία λύση, η αφαίρεσή της. Ινομυώματα χωρίς συμπτώματα συνήθως απλώς παρακολουθούνται.

Τι είναι τα ινομυώματα

Τα ινομυώματα λέγονται και λειομυώματα ή μυώματα. Σύμφωνα με το Αμερικανικό Κολλέγιο Μαιευτήρων Γυναικολόγων (ACOG), είναι ο πιο συχνός όγκος στη λεκάνη της γυναίκας. Μπορεί να είναι ένα ή πολλά, μικρά σαν μπιζέλι ή τόσο μεγάλα ώστε να γεμίζουν τη λεκάνη και να φουσκώνουν την κοιλιά. Άλλα μένουν μικρά για χρόνια και άλλα μεγαλώνουν γρήγορα.

Πόσο συχνά είναι φαίνεται από μια μελέτη στις ΗΠΑ, όπου έγινε υπερηχογράφημα σε 1.364 γυναίκες 35 έως 49 ετών, ανεξάρτητα από το αν είχαν συμπτώματα. Οι ερευνητές υπολόγισαν ότι μέχρι τα 50 ινομυώματα θα έχουν αναπτύξει σχεδόν 70% των λευκών γυναικών και πάνω από 80% των μαύρων γυναικών. Οι περισσότερες από αυτές δεν θα έχουν ποτέ ενοχλήσεις.

Τα είδη ανάλογα με τη θέση

Η θέση μετρά περισσότερο από το μέγεθος, γιατί καθορίζει τα συμπτώματα και τη θεραπεία:

• Υποβλεννογόνια: προβάλλουν μέσα στην κοιλότητα της μήτρας, εκεί που δημιουργείται το έμβρυο. Ακόμη και μικρά μπορεί να δίνουν έντονη αιμορραγία ή να δυσκολεύουν την εγκυμοσύνη.
• Ενδοτοιχωματικά: βρίσκονται μέσα στο τοίχωμα της μήτρας. Είναι τα πιο συχνά.
• Υπορογόνια: βρίσκονται στην εξωτερική επιφάνεια της μήτρας και, όταν μεγαλώσουν, πιέζουν την ουροδόχο κύστη ή το έντερο.
• Μισχωτά: κρέμονται από τη μήτρα με ένα λεπτό «κοτσάνι». Σπάνια συστρέφονται και προκαλούν ξαφνικό πόνο.

Ινομυώματα: συμπτώματα

Τα περισσότερα ινομυώματα δεν δίνουν κανένα σύμπτωμα και βρίσκονται τυχαία, σε μια γυναικολογική εξέταση ή σε υπερηχογράφημα για άλλο λόγο. Όταν δίνουν συμπτώματα, σύμφωνα με το ACOG και την εθνική υπηρεσία υγείας της Βρετανίας (NHS), αυτά είναι:

• περίοδοι βαριές, μεγάλης διάρκειας ή πιο συχνές
• πόνος περιόδου και αιμορραγία ανάμεσα στις περιόδους
• κούραση και ζάλη από αναιμία, λόγω της απώλειας αίματος
• αίσθημα βάρους ή πίεσης στην κοιλιά, πόνος στη μέση
• συχνουρία, βιασύνη να ουρήσετε ή δυσκολία στην ούρηση
• δυσκοιλιότητα ή δυσκολία στις κενώσεις
• πόνος στη σεξουαλική επαφή
• μεγαλύτερη κοιλιά, σαν να έχετε πάρει βάρος μόνο εκεί

Η βαριά αιμορραγία είναι το πιο συχνό πρόβλημα. Σύμφωνα με το NHS, βαριά θεωρείται η περίοδος όταν αλλάζετε σερβιέτα ή ταμπόν κάθε μία έως δύο ώρες, όταν διαρκεί πάνω από 7 ημέρες, όταν περνάτε θρόμβους μεγαλύτερους από περίπου 2,5 εκατοστά ή όταν σας κρατά σπίτι. Η γενική αίματος δείχνει αν η αιμορραγία έχει προκαλέσει αναιμία.

Γιατί εμφανίζονται τα ινομυώματα

Η ακριβής αιτία δεν είναι γνωστή. Τα ινομυώματα μεγαλώνουν με τις γυναικείες ορμόνες, τα οιστρογόνα και την προγεστερόνη. Γι' αυτό, σύμφωνα με το ACOG, συνήθως μικραίνουν μετά την εμμηνόπαυση, όταν τα οιστρογόνα πέφτουν.

Το NHS αναφέρει ότι είναι πιο πιθανά σε γυναίκες που:

• δεν έχουν φτάσει ακόμη στην εμμηνόπαυση
• δεν έχουν κάνει τελειόμηνη εγκυμοσύνη
• έχουν υψηλή αρτηριακή πίεση ή διαβήτη
• έχουν μητέρα ή αδελφή με ινομυώματα

Το ACOG σημειώνει ότι εμφανίζονται συχνότερα στις ηλικίες 30 έως 40, αλλά μπορεί να βρεθούν σε κάθε ηλικία.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γυναικολόγος συχνά υποψιάζεται ινομυώματα από την εξέταση, όταν η μήτρα είναι μεγαλύτερη ή ακανόνιστη. Η βασική εξέταση είναι το υπερηχογράφημα της λεκάνης, συνήθως διακολπικό. Δείχνει πόσα ινομυώματα υπάρχουν, πού βρίσκονται και πόσο μεγάλα είναι.

Οι οδηγίες του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας και Κλινικής Αριστείας της Βρετανίας (NICE) για τη βαριά περίοδο ορίζουν:

• Υπερηχογράφημα όταν η μήτρα ψηλαφάται από την κοιλιά, όταν υπάρχει υποψία μάζας στη λεκάνη ή όταν η εξέταση δεν είναι εύκολη.
• Υστεροσκόπηση (εξέταση του εσωτερικού της μήτρας με λεπτή κάμερα από τον κόλπο) όταν τα συμπτώματα δείχνουν υποβλεννογόνιο ινομύωμα ή πολύποδα, για παράδειγμα επίμονη αιμορραγία ανάμεσα στις περιόδους.
• Μαγνητική τομογραφία όχι ως πρώτη εξέταση, αλλά πριν από εμβολισμό ή μυομεκτομή, αν χρειάζονται περισσότερες πληροφορίες για τη θέση, τον αριθμό και την αιμάτωση των ινομυωμάτων.

Χρειάζονται θεραπεία όλα τα ινομυώματα;

Όχι. Σύμφωνα με το ACOG, ινομυώματα που δεν δίνουν συμπτώματα, που είναι μικρά ή που βρίσκονται σε γυναίκα κοντά στην εμμηνόπαυση συνήθως δεν χρειάζονται θεραπεία. Αρκεί η παρακολούθηση με υπερηχογράφημα, στα διαστήματα που θα σας πει ο γιατρός.

Θεραπεία συζητιέται όταν:

• η περίοδος είναι τόσο βαριά ή επώδυνη που προκαλεί αναιμία ή χαλά την καθημερινότητα
• υπάρχει αιμορραγία ανάμεσα στις περιόδους ή πόνος στη λεκάνη
• το ινομύωμα μεγαλώνει γρήγορα
• δεν είναι βέβαιο ότι πρόκειται για ινομύωμα και όχι για άλλο όγκο
• υπάρχει υπογονιμότητα και το ινομύωμα πιθανόν παίζει ρόλο

Η απόφαση εξαρτάται από το μέγεθος, τον αριθμό και τη θέση των ινομυωμάτων, από το πόσο σας επηρεάζουν και από το αν θέλετε να κάνετε παιδιά. Το NICE ζητά από τους γιατρούς να συζητούν όλες τις επιλογές, μαζί με τα οφέλη και τους κινδύνους της καθεμίας.

Θεραπείες για τα ινομυώματα

Φάρμακα

Τα φάρμακα ελέγχουν κυρίως την αιμορραγία και τον πόνο. Τα περισσότερα δεν μικραίνουν τα ινομυώματα. Οι επιλογές που αναφέρει το NICE είναι:

• Χωρίς ορμόνες: αντιφλεγμονώδη παυσίπονα και τρανεξαμικό οξύ, ένα φάρμακο που μειώνει την απώλεια αίματος την ώρα της περιόδου.
• Ορμονικό ενδομήτριο σπείραμα που απελευθερώνει προγεσταγόνο. Το NICE το προτείνει ως πρώτη επιλογή όταν τα ινομυώματα είναι μικρότερα από 3 εκατοστά και δεν παραμορφώνουν την κοιλότητα της μήτρας.
• Ορμονικά αντισυλληπτικά (συνδυασμένα ή μόνο με προγεσταγόνο), που μειώνουν την αιμορραγία.
• Ανάλογα και ανταγωνιστές της GnRH, φάρμακα που «κοιμίζουν» προσωρινά τις ωοθήκες. Τα ανάλογα μικραίνουν τα ινομυώματα, γι' αυτό χρησιμοποιούνται και πριν από χειρουργείο. Σύμφωνα με το ACOG, όταν σταματήσουν, τα ινομυώματα συνήθως επιστρέφουν στο προηγούμενο μέγεθος, και χωρίς συμπληρωματική ορμονική αγωγή προκαλούν εξάψεις και απώλεια οστικής μάζας.

Το NICE σημειώνει ότι τα φάρμακα βοηθούν λιγότερο όταν τα ινομυώματα είναι αρκετά μεγαλύτερα από 3 εκατοστά. Ένα ακόμη φάρμακο που δρα στους υποδοχείς της προγεστερόνης χρησιμοποιείται πλέον μόνο σε επιλεγμένες γυναίκες, όταν δεν γίνεται επέμβαση, γιατί έχει συνδεθεί με σοβαρή βλάβη στο ήπαρ. Όλα τα παραπάνω δίνονται πάντα με οδηγία γιατρού.

Επεμβάσεις που κρατούν τη μήτρα

• Υστεροσκοπική αφαίρεση: για υποβλεννογόνια ινομυώματα. Γίνεται από τον κόλπο, χωρίς τομή στην κοιλιά, και συνήθως χωρίς διανυκτέρευση.
• Μυομεκτομή: αφαίρεση μόνο των ινομυωμάτων, ανοιχτά ή λαπαροσκοπικά. Η μήτρα μένει, άρα η εγκυμοσύνη παραμένει δυνατή. Σύμφωνα με το ACOG, τα ινομυώματα που αφαιρέθηκαν δεν ξαναβγαίνουν, μπορεί όμως να εμφανιστούν καινούρια. Μετά από μυομεκτομή μπορεί να χρειαστεί καισαρική σε μελλοντικό τοκετό.
• Εμβολισμός των μητριδιών αρτηριών: ο επεμβατικός ακτινολόγος φράζει με μικρά σωματίδια τα αγγεία που τρέφουν τα ινομυώματα, μέσα από έναν καθετήρα, και αυτά συρρικνώνονται. Δεν χρειάζεται τομή στην κοιλιά.
• Θερμική καταστροφή με ραδιοσυχνότητες ή εστιασμένο υπέρηχο: νεότερες τεχνικές. Το ACOG σημειώνει ότι χρειάζονται περισσότερα στοιχεία για την επίδρασή τους σε μελλοντική εγκυμοσύνη.

Η ανασκόπηση Cochrane που σύγκρινε τον εμβολισμό με το χειρουργείο (7 μελέτες, 793 γυναίκες) δεν βρήκε διαφορά στην ικανοποίηση των γυναικών στα δύο χρόνια. Με τον εμβολισμό η νοσηλεία ήταν πιο σύντομη και η επιστροφή στις δραστηριότητες πιο γρήγορη. Όμως χρειαζόταν πιο συχνά νέα επέμβαση: αν μετά από χειρουργείο ξαναχειρουργούνται 7 στις 100 γυναίκες μέσα σε δύο χρόνια, μετά από εμβολισμό ο αριθμός είναι 15 έως 32 στις 100. Για όσες θέλουν παιδί, τα λίγα στοιχεία δείχνουν ότι η μυομεκτομή ίσως είναι προτιμότερη, αλλά η βεβαιότητα είναι πολύ χαμηλή.

Υστερεκτομή

Η υστερεκτομή, δηλαδή η αφαίρεση της μήτρας, είναι η μόνη θεραπεία που εξασφαλίζει ότι τα ινομυώματα δεν θα επανέλθουν. Μετά από αυτήν δεν είναι πλέον δυνατή η εγκυμοσύνη. Το ACOG την προτείνει όταν οι άλλες θεραπείες δεν βοήθησαν ή δεν είναι δυνατές, ή όταν τα ινομυώματα είναι πολύ μεγάλα. Το NICE ζητά από τους γιατρούς να ενημερώνουν τις γυναίκες ότι, όταν υπάρχουν ινομυώματα, ο κίνδυνος σοβαρών επιπλοκών στην υστερεκτομή είναι μεγαλύτερος, για παράδειγμα αιμορραγίας ή τραυματισμού γειτονικών οργάνων.

Ινομυώματα, εγκυμοσύνη και εμμηνόπαυση

Τα περισσότερα ινομυώματα δεν εμποδίζουν την εγκυμοσύνη. Το ACOG σημειώνει ότι μπορεί να συμβάλουν σε υπογονιμότητα ή αποβολές, αλλά άλλες αιτίες είναι συχνότερες και πρέπει να ελεγχθούν πρώτα. Πιο πιθανό να επηρεάσουν είναι τα υποβλεννογόνια. Όταν τα ινομυώματα κρίνονται υπεύθυνα, πολλές γυναίκες μένουν έγκυες μετά τη θεραπεία. Αν σκέφτεστε εγκυμοσύνη, πείτε το στον γυναικολόγο πριν επιλέξετε θεραπεία, γιατί κάποιες επιλογές επηρεάζουν τη γονιμότητα.

Μετά την εμμηνόπαυση τα ινομυώματα συνήθως μικραίνουν και τα συμπτώματα υποχωρούν. Ένα ινομύωμα που μεγαλώνει μετά την εμμηνόπαυση, ή οποιαδήποτε αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση, χρειάζεται έλεγχο. Περισσότερους οδηγούς για τη γυναικεία υγεία θα βρείτε στην ενότητα Μαιευτική και γυναικολογία.