Πόνος περιόδου: τι είναι φυσιολογικό και τι βοηθά

Ο πόνος περιόδου, που οι γιατροί τον λένε δυσμηνόρροια, είναι πόνος ή κράμπες χαμηλά στην κοιλιά λίγο πριν ή στις πρώτες μέρες της περιόδου. Σύμφωνα με το Αμερικανικό Κολλέγιο Μαιευτήρων Γυναικολόγων (ACOG), περισσότερες από τις μισές γυναίκες που έχουν περίοδο πονούν 1 έως 2 μέρες κάθε μήνα, συνήθως ήπια. Ο πόνος που σας σταματά από τις δραστηριότητές σας ή που αλλάζει με τα χρόνια δεν είναι κάτι που πρέπει να υπομένετε: θέλει εκτίμηση από γυναικολόγο.

Τι είναι ο πόνος περιόδου

Υπάρχουν δύο είδη, και η διάκριση μετρά γιατί αλλάζει τη θεραπεία.

• Πρωτοπαθής δυσμηνόρροια. Ο «συνηθισμένος» πόνος περιόδου, χωρίς υποκείμενη πάθηση. Ξεκινά λίγο μετά τις πρώτες περιόδους της εφηβείας.
• Δευτεροπαθής δυσμηνόρροια. Ο πόνος οφείλεται σε πάθηση των γεννητικών οργάνων, όπως η ενδομητρίωση ή τα ινομυώματα. Συνήθως εμφανίζεται ή χειροτερεύει αργότερα στη ζωή.

Γιατί πονάει η περίοδος

Ο πρωτοπαθής πόνος οφείλεται στις προσταγλανδίνες, ουσίες που παράγει το ενδομήτριο (το εσωτερικό τοίχωμα της μήτρας). Σύμφωνα με το ACOG, οι προσταγλανδίνες κάνουν τους μυς και τα αγγεία της μήτρας να συσπώνται. Τα επίπεδά τους είναι υψηλά την πρώτη μέρα της περιόδου και πέφτουν καθώς αποβάλλεται το τοίχωμα, γι' αυτό ο πόνος συνήθως μαλακώνει μετά τις πρώτες μέρες.

Πόνος περιόδου: τι είναι φυσιολογικό

Ο τυπικός πόνος περιόδου:

• είναι κράμπα ή βαρύ πόνος χαμηλά στην κοιλιά, που μπορεί να απλώνεται στη μέση και στους μηρούς
• ξεκινά λίγο πριν ή με την έναρξη της περιόδου
• διαρκεί συνήθως έως 3 μέρες, σύμφωνα με το NHS
• υποχωρεί με τα συνηθισμένα παυσίπονα και τα απλά μέτρα

Ορισμένες γυναίκες έχουν μαζί ναυτία, εμετό, διάρροια, πονοκέφαλο ή ζάλη. Το ACOG αναφέρει επίσης ότι σε πολλές γυναίκες ο πρωτοπαθής πόνος περιόδου μειώνεται με την ηλικία και μπορεί να βελτιωθεί μετά από έναν τοκετό.

Τα σωματικά και ψυχικά συμπτώματα που ξεκινούν μία ή δύο εβδομάδες πριν από την περίοδο, όπως το φούσκωμα, η ευαισθησία στο στήθος και η ευερεθιστότητα, ανήκουν σε άλλη κατηγορία: δείτε τον οδηγό για το προεμμηνορρυσιακό σύνδρομο.

Πότε ο πόνος δείχνει άλλη αιτία

Ο πόνος από υποκείμενη πάθηση, κατά το ACOG, έχει συνήθως άλλο χαρακτήρα: χειροτερεύει με τα χρόνια, ξεκινά μέρες πριν από την περίοδο, δυναμώνει όσο αυτή συνεχίζεται και μπορεί να μην υποχωρεί όταν τελειώσει.

Οι πιο συχνές αιτίες είναι:

• Ενδομητρίωση. Ιστός παρόμοιος με το ενδομήτριο αναπτύσσεται έξω από τη μήτρα, για παράδειγμα στις ωοθήκες, και αιμορραγεί με κάθε κύκλο. Δείτε τον οδηγό για την ενδομητρίωση.
• Αδενομύωση. Ο ιστός του ενδομητρίου αναπτύσσεται μέσα στον μυ της μήτρας. Σύμφωνα με το ACOG, είναι πιο συχνή σε μεγαλύτερες γυναίκες που έχουν γεννήσει.
• Ινομυώματα. Καλοήθεις όγκοι της μήτρας, που προκαλούν πόνο όταν βρίσκονται στο τοίχωμά της. Δείτε τον οδηγό για τα ινομυώματα.
• Φλεγμονή της πυέλου ή ενδομήτριο σπιράλ, ιδίως τους πρώτους 3 έως 6 μήνες μετά την τοποθέτηση, σύμφωνα με το NHS.

Το NHS προτείνει να δείτε γιατρό αν ο πόνος γίνεται πιο έντονος, αν η περίοδος γίνεται πιο βαριά ή ακανόνιστη, αν πονάτε στο σεξ, στην ούρηση ή στην κένωση, ή αν αιμορραγείτε ανάμεσα στις περιόδους.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γυναικολόγος ξεκινά με το ιστορικό: πότε ξεκινά και πόσο κρατά ο πόνος, αν άλλαξε με τα χρόνια, πόσο βαριά είναι η περίοδος, αν πονάτε στο σεξ, και τι έχετε δοκιμάσει. Ένα ημερολόγιο του κύκλου και του πόνου για λίγους μήνες βοηθά πολύ.

Ακολουθεί, όπου χρειάζεται, γυναικολογική εξέταση και υπερηχογράφημα, συνήθως διακολπικό, που δείχνει, για παράδειγμα, ινομυώματα ή κύστεις των ωοθηκών. Σύμφωνα με το ACOG, όταν ο πόνος δεν υποχωρεί με τα φάρμακα, ο γιατρός ψάχνει την αιτία, και σε ορισμένες περιπτώσεις προτείνει λαπαροσκόπηση (εξέταση της πυέλου με λεπτή κάμερα από μικρή τομή στον ομφαλό).

Τι βοηθά στον πόνο περιόδου

Αντιφλεγμονώδη παυσίπονα

Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ), όπως η ιβουπροφαίνη, είναι η πρώτη επιλογή, γιατί μειώνουν την παραγωγή προσταγλανδινών. Μια ανασκόπηση του Cochrane με 80 τυχαιοποιημένες μελέτες και 5.820 γυναίκες βρήκε ότι ανακουφίζουν πολύ περισσότερο από το εικονικό φάρμακο: μέτρια ή πολύ καλή ανακούφιση είχε το 45% έως 53% των γυναικών με ΜΣΑΦ, έναντι 18% με εικονικό φάρμακο. Ήταν επίσης πιο αποτελεσματικά από την παρακεταμόλη. Καμία ουσία δεν αποδείχθηκε σαφώς καλύτερη από τις άλλες.

Το ACOG σημειώνει ότι δρουν καλύτερα όταν τα παίρνετε με το πρώτο σημάδι της περιόδου ή του πόνου, συνήθως για 1 ή 2 μέρες. Τα ΜΣΑΦ έχουν όμως παρενέργειες, κυρίως στο στομάχι, και δεν ταιριάζουν σε όλες. Το ACOG αναφέρει ότι πρέπει να τα αποφεύγουν γυναίκες με διαταραχές πήξης, άσθμα, αλλεργία στην ασπιρίνη, ηπατική νόσο, στομαχικά προβλήματα ή έλκος. Ρωτήστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας ποιο ταιριάζει σε εσάς και πώς να το παίρνετε.

Ορμονική αντισύλληψη

Αν δεν θέλετε εγκυμοσύνη, η ορμονική αντισύλληψη μειώνει συχνά τον πόνο. Σύμφωνα με το ACOG, χρησιμοποιούνται το συνδυασμένο χάπι, το αυτοκόλλητο, ο κολπικός δακτύλιος, οι μέθοδοι μόνο με προγεσταγόνο, όπως το εμφύτευμα και η ένεση, και το ορμονικό σπιράλ, με το οποίο η περίοδος συχνά λιγοστεύει με τον χρόνο. Ποια μέθοδος ταιριάζει σε εσάς το αποφασίζετε με τον γιατρό, ανάλογα με το ιστορικό σας. Δείτε τον οδηγό για την αντισύλληψη.

Ζέστη, άσκηση και απλά μέτρα

• Ζέστη. Ένα ζεστό μπάνιο ή μια θερμοφόρα τυλιγμένη σε πετσέτα στην κοιλιά ανακουφίζουν, κατά το ACOG και το NHS.
• Άσκηση. Μια ανασκόπηση του Cochrane με 12 μελέτες βρήκε ότι η τακτική άσκηση, από διατάσεις και γιόγκα έως αερόβια, μπορεί να μειώσει σημαντικά την ένταση του πόνου, αν και η ποιότητα των στοιχείων ήταν χαμηλή. Το ACOG προτείνει άσκηση τις περισσότερες μέρες της εβδομάδας, όχι μόνο στην περίοδο.
• Μασάζ στην κοιλιά και στη μέση, ύπνος και χαλάρωση.
• TENS, μια μικρή συσκευή με ήπια ηλεκτρικά ερεθίσματα στο δέρμα, που μπορεί να προτείνει ο γιατρός, σύμφωνα με το NHS.

Το ACOG αναφέρει επίσης ότι ο βελονισμός, ο βελονοπιεσμός και η φυσικοθεραπεία που χαλαρώνει τα επώδυνα σημεία μπορεί να βοηθήσουν, όπως και τεχνικές χαλάρωσης και διαχείρισης του πόνου. Το NHS προσθέτει ότι η μείωση του αλκοόλ και η διακοπή του καπνίσματος μπορεί επίσης να βοηθήσουν.

Το ACOG αναφέρει ότι η βιταμίνη B1 και το μαγνήσιο ίσως βοηθούν, αλλά δεν υπάρχουν αρκετές μελέτες για να συστηθούν. Πριν πάρετε συμπλήρωμα, ρωτήστε τον γιατρό σας.

Όταν υπάρχει υποκείμενη πάθηση

Η θεραπεία στοχεύει στην αιτία: ορμονική αγωγή ή χειρουργική αφαίρεση εστιών στην ενδομητρίωση, θεραπεία για τα ινομυώματα ή την αδενομύωση. Για τα ινομυώματα και την αδενομύωση, το ACOG αναφέρει και τον εμβολισμό των μητριαίων αρτηριών, μια επέμβαση που κλείνει τα αγγεία που τα τροφοδοτούν. Σύμφωνα με το ACOG, η υστερεκτομή (αφαίρεση της μήτρας) είναι συνήθως η τελευταία λύση, όταν οι άλλες θεραπείες δεν βοήθησαν. Την επιλογή τη συζητάτε με τον γυναικολόγο. Για όλα τα θέματα της γυναικείας υγείας, δείτε την ενότητα Μαιευτική και γυναικολογία.

Πριν από το ραντεβού: τι να σημειώσετε

Ο γυναικολόγος θα βρει πιο γρήγορα την αιτία αν φέρετε στοιχεία από τους τελευταίους δύο ή τρεις κύκλους:

• πότε ξεκίνησε και πότε σταμάτησε ο πόνος σε σχέση με την αιμορραγία
• πόσο έντονος ήταν, σε μια κλίμακα από 0 έως 10
• πόσες μέρες χάσατε από τη δουλειά ή το σχολείο
• ποια παυσίπονα πήρατε και αν βοήθησαν
• πόσο βαριά ήταν η περίοδος και αν υπήρχε πόνος στο σεξ, στην ούρηση ή στην κένωση

Ρωτήστε τον γιατρό αν ο πόνος σας μοιάζει με τον συνηθισμένο πόνο περιόδου ή αν χρειάζεται έλεγχος για υποκείμενη αιτία, και ποιες επιλογές θεραπείας ταιριάζουν σε εσάς, ανάλογα και με το αν θέλετε εγκυμοσύνη.

Πόνος περιόδου στην εφηβεία

Στις έφηβες ο πόνος είναι συνήθως πρωτοπαθής και απαντά στα απλά μέτρα και στα αντιφλεγμονώδη. Αν όμως μια κοπέλα χάνει μέρες σχολείου κάθε μήνα, ή αν ο πόνος δεν υποχωρεί με τα παυσίπονα, χρειάζεται εκτίμηση. Το NHS συστήνει να δείτε γιατρό όταν ο πόνος σας εμποδίζει από τις καθημερινές δραστηριότητες, και αυτό ισχύει και στην εφηβεία. Ο πόνος που αλλάζει τη ζωή μιας κοπέλας κάθε μήνα δεν πρέπει να θεωρείται απλώς «φυσιολογικός».

Πόνος σαν περιόδου στην εγκυμοσύνη

Ήπιες κράμπες σαν περιόδου είναι συχνές στις πρώτες εβδομάδες της εγκυμοσύνης. Αν όμως έχετε θετικό τεστ και πόνο χαμηλά στη μία πλευρά της κοιλιάς, αιμορραγία, πόνο στην άκρη του ώμου ή ζάλη, το NHS προειδοποιεί ότι μπορεί να πρόκειται για εξωμήτρια κύηση, που θέλει άμεση εξέταση. Μην παίρνετε αντιφλεγμονώδη παυσίπονα στην εγκυμοσύνη χωρίς οδηγία γιατρού.