Καθυστέρηση περιόδου: οι πιο συχνές αιτίες

Καθυστέρηση περιόδου σημαίνει ότι η περίοδος δεν ήρθε όταν την περιμένατε, με βάση τη συνηθισμένη διάρκεια του κύκλου σας. Η πιο συχνή αιτία σε γυναίκα με σεξουαλική ζωή είναι η εγκυμοσύνη, γι' αυτό το πρώτο βήμα είναι ένα τεστ εγκυμοσύνης. Αν είναι αρνητικό, οι συχνότερες αιτίες είναι το άγχος, οι αλλαγές βάρους, η έντονη άσκηση, οι πολυκυστικές ωοθήκες, η ορμονική αντισύλληψη και η περιεμμηνόπαυση. Μια μεμονωμένη καθυστέρηση λίγων ημερών είναι συνήθως ακίνδυνη. Όταν η περίοδος λείπει για τρεις κύκλους στη σειρά, χρειάζεται έλεγχος.

Πότε μιλάμε για καθυστέρηση περιόδου

Ο κύκλος μετριέται από την πρώτη μέρα μιας περιόδου έως την πρώτη μέρα της επόμενης. Σύμφωνα με τη Διεθνή Ομοσπονδία Γυναικολογίας και Μαιευτικής (FIGO), φυσιολογικός θεωρείται ο κύκλος από 24 έως 38 ημέρες. Δεν χρειάζεται να είναι πάντα ίδιος: μικρές διαφορές από μήνα σε μήνα είναι συνηθισμένες, και το NHS σημειώνει ότι τις περισσότερες φορές δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας.

Στις έφηβες ο κύκλος είναι πιο ακανόνιστος. Σύμφωνα με το Αμερικανικό Κολλέγιο Μαιευτήρων Γυναικολόγων (ACOG), τα πρώτα χρόνια μετά την πρώτη περίοδο ο κύκλος κρατά συνήθως 21 έως 45 ημέρες, και μέχρι τον τρίτο χρόνο το 60% έως 80% των κύκλων έχουν ήδη 21 έως 34 ημέρες, όπως στις ενήλικες.

Όταν η περίοδος λείπει για μεγάλο διάστημα, οι γιατροί μιλούν για αμηνόρροια. Δεν είναι διάγνωση από μόνη της, αλλά σύμπτωμα που χρειάζεται εξήγηση.

Πρώτα: μήπως είστε έγκυος;

Αν έχετε σεξουαλική ζωή, ακόμη και με αντισύλληψη, κάντε τεστ εγκυμοσύνης. Σύμφωνα με το NHS, τα περισσότερα τεστ ούρων μπορούν να γίνουν από την πρώτη μέρα που έπρεπε να έρθει η περίοδος. Αν δεν ξέρετε πότε την περιμένατε, κάντε το τουλάχιστον 21 ημέρες μετά την τελευταία επαφή χωρίς προφύλαξη.

Το θετικό αποτέλεσμα είναι σχεδόν πάντα σωστό. Το αρνητικό είναι λιγότερο αξιόπιστο, ιδίως αν το τεστ έγινε νωρίς. Το NHS προτείνει να επαναλάβετε το τεστ μετά από λίγες μέρες αν εξακολουθεί να μην έρχεται η περίοδος, και να δείτε γιατρό αν και το δεύτερο είναι αρνητικό.

Για τα πρώτα σημάδια της εγκυμοσύνης, δείτε τον οδηγό για τα συμπτώματα εγκυμοσύνης.

Τι είναι φυσιολογικό και τι επείγον με θετικό τεστ

Με θετικό τεστ, κλείστε ραντεβού με γυναικολόγο για να επιβεβαιωθεί η εγκυμοσύνη και η θέση της. Ήπιες κράμπες χωρίς αιμορραγία είναι συχνές στις πρώτες εβδομάδες.

Επείγον είναι ο πόνος χαμηλά στη μία πλευρά της κοιλιάς, η αιμορραγία από τον κόλπο, ο πόνος στην άκρη του ώμου και η ζάλη ή η λιποθυμία. Σύμφωνα με το NHS, μπορεί να είναι σημάδια εξωμήτριας κύησης, δηλαδή εγκυμοσύνης έξω από τη μήτρα, που εμφανίζονται συνήθως μεταξύ 4ης και 12ης εβδομάδας. Σε αυτή την περίπτωση πηγαίνετε αμέσως σε νοσοκομείο.

Οι πιο συχνές αιτίες καθυστέρησης περιόδου

Αν η εγκυμοσύνη έχει αποκλειστεί, το NHS αναφέρει ως συχνές αιτίες τις παρακάτω.

Αν χρησιμοποιείτε ορμονική αντισύλληψη και η περίοδος λιγοστέψει ή σταματήσει, αυτό είναι συχνά αναμενόμενη επίδραση της μεθόδου: το NHS την αναφέρει ως αιτία, και το ACOG σημειώνει ότι με το ορμονικό σπιράλ η περίοδος συχνά λιγοστεύει ή σταματά. Αν όμως ξεχάσατε χάπια ή η ένεση καθυστέρησε, κάντε τεστ εγκυμοσύνης.

Στον θηλασμό η περίοδος συχνά αργεί να επιστρέψει. Η ωορρηξία όμως γίνεται πριν από την πρώτη περίοδο, άρα μπορείτε να μείνετε έγκυος πριν τη δείτε. Συζητήστε την αντισύλληψη με τον γιατρό σας.

Το NHS αναφέρει επίσης παθήσεις όπως ο υπερθυρεοειδισμός ή ο υποθυρεοειδισμός, ο διαβήτης και η καρδιοπάθεια.

Άγχος, βάρος και άσκηση

Όταν η περίοδος σταματά λόγω στρες, απώλειας βάρους ή υπερβολικής άσκησης, οι γιατροί μιλούν για λειτουργική υποθαλαμική αμηνόρροια. Σύμφωνα με την κατευθυντήρια οδηγία της Endocrine Society, είναι συχνά αποτέλεσμα του συνδυασμού τους, και η διάγνωση τίθεται μόνο αφού αποκλειστούν άλλες αιτίες. Η ίδια οδηγία επισημαίνει ότι, αν κρατήσει πολύ, μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια οστικής μάζας και δυσκολία στη σύλληψη, και ότι η αντιμετώπιση χρειάζεται συχνά γιατρό, διαιτολόγο και υποστήριξη ψυχικής υγείας.

Αν η περίοδος σταμάτησε μετά από αυστηρή δίαιτα ή πολλή προπόνηση, μην το θεωρήσετε «καλό σημάδι φόρμας». Είναι μήνυμα του οργανισμού ότι δεν παίρνει αρκετή ενέργεια.

Πολυκυστικές ωοθήκες

Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι από τις συχνότερες αιτίες ακανόνιστου κύκλου. Σύμφωνα με τη διεθνή οδηγία του 2023, στις ενήλικες ακανόνιστος θεωρείται ο κύκλος κάτω από 21 ή πάνω από 35 ημέρες, ή λιγότεροι από 8 κύκλοι τον χρόνο. Συχνά συνοδεύεται από ακμή, τρίχωση ή αύξηση βάρους. Δείτε τον οδηγό για τις πολυκυστικές ωοθήκες.

Μετά τα 40

Μετά τα 40 η αραίωση του κύκλου συχνά σημαίνει ότι πλησιάζει η εμμηνόπαυση. Σύμφωνα με το ACOG, η εμμηνόπαυση επιβεβαιώνεται όταν περάσει ένας χρόνος χωρίς περίοδο, και η μέση ηλικία είναι τα 51. Μέχρι τότε μπορεί ακόμη να γίνει ωορρηξία, άρα και εγκυμοσύνη, οπότε χρειάζεται αντισύλληψη αν δεν τη θέλετε. Δείτε τον οδηγό για την εμμηνόπαυση.

Στην εφηβεία

Τα πρώτα χρόνια μετά την πρώτη περίοδο, οι μεγάλοι κύκλοι είναι συχνοί, επειδή η ωορρηξία δεν γίνεται ακόμη κάθε μήνα. Σύμφωνα με το ACOG, είναι όμως ασυνήθιστο να λείπει η περίοδος για περισσότερο από τρεις μήνες (90 ημέρες), και μια έφηβη με τόσο μεγάλο διάστημα χωρίς περίοδο χρειάζεται εκτίμηση. Το ACOG αναφέρει ακόμη ότι μέχρι τα 15 το 98% των κοριτσιών έχουν ήδη πρώτη περίοδο. Αν δεν έχει έρθει μέχρι τότε, ή μέσα σε τρία χρόνια από την έναρξη της ανάπτυξης του στήθους, χρειάζεται έλεγχος.

Διακοπές, ταξίδια και αλλαγές στο πρόγραμμα

Πολλές γυναίκες παρατηρούν καθυστέρηση το καλοκαίρι ή μετά από ταξίδι. Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι η θάλασσα ή η ζέστη από μόνες τους καθυστερούν την περίοδο. Οι αλλαγές στον ύπνο, στο φαγητό, στην άσκηση και στο άγχος, όμως, μπορεί να μετατοπίσουν την ωορρηξία και μαζί την περίοδο. Αν υπήρξε σεξουαλική επαφή, το τεστ εγκυμοσύνης παραμένει το πρώτο βήμα.

Τι θα κάνει ο γιατρός

Ο γυναικολόγος θα ρωτήσει για τον κύκλο σας τους τελευταίους μήνες, το βάρος, τη διατροφή, την άσκηση, το άγχος, τα φάρμακα και την αντισύλληψη, και για συμπτώματα όπως ακμή, τρίχωση ή εκκρίσεις από τις θηλές. Σύμφωνα με το NHS, μπορεί να ζητήσει εξετάσεις αίματος για τις ορμόνες και να σας παραπέμψει σε γυναικολόγο ή ενδοκρινολόγο για περαιτέρω έλεγχο.

Συνήθως οι εξετάσεις περιλαμβάνουν:

• τεστ εγκυμοσύνης αίματος
• ορμόνες του θυρεοειδούς
• προλακτίνη, την ορμόνη του θηλασμού, που όταν είναι αυξημένη σταματά την περίοδο
• ορμόνες των ωοθηκών και ανδρογόνα, ανάλογα με τα συμπτώματα

Το υπερηχογράφημα της πυέλου δείχνει τη μήτρα, το πάχος του ενδομητρίου και την εικόνα των ωοθηκών.

Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία. Για παράδειγμα, στις πολυκυστικές ωοθήκες ο γιατρός μπορεί να προτείνει το συνδυασμένο αντισυλληπτικό χάπι, και στην περιεμμηνόπαυση ορμονική θεραπεία, σύμφωνα με το NHS. Όταν η αιτία είναι το βάρος ή το άγχος, η αντιμετώπιση ξεκινά από εκεί. Κάθε ορμονική αγωγή δίνεται μόνο με οδηγία γιατρού.

Πριν από το ραντεβού

Φέρτε μαζί σας τις ημερομηνίες των τελευταίων περιόδων και το αποτέλεσμα του τεστ εγκυμοσύνης. Σημειώστε αν άλλαξε το βάρος σας, αν ξεκινήσατε νέο πρόγραμμα άσκησης ή δίαιτα, αν περνάτε περίοδο έντονου άγχους, και ποια φάρμακα ή ποια αντισύλληψη χρησιμοποιείτε. Ρωτήστε τον γιατρό ποιες εξετάσεις χρειάζονται, αν η καθυστέρηση επηρεάζει τη γονιμότητά σας, και τι να κάνετε αν η περίοδος συνεχίσει να αργεί.

Πώς να παρακολουθείτε τον κύκλο σας

Σημειώνετε σε ημερολόγιο ή εφαρμογή την πρώτη μέρα κάθε περιόδου. Έτσι θα ξέρετε τη δική σας φυσιολογική διάρκεια, θα καταλάβετε πότε υπάρχει πραγματική καθυστέρηση και θα δώσετε στον γιατρό ακριβή στοιχεία. Σημειώστε επίσης πόσες μέρες κράτησε η αιμορραγία και αν είχατε αιμορραγία ανάμεσα στις περιόδους, γιατί και αυτά βοηθούν τη διάγνωση. Αν προσπαθείτε να μείνετε έγκυος, δείτε και τον οδηγό για την ωορρηξία. Περισσότερα θέματα γυναικείας υγείας θα βρείτε στην ενότητα Μαιευτική και γυναικολογία.