Γενική αίματος: φυσιολογικές τιμές και πώς διαβάζεται

Η γενική αίματος είναι η πιο συχνή εξέταση αίματος: μετρά τα ερυθρά αιμοσφαίρια, τα λευκά αιμοσφαίρια και τα αιμοπετάλια σε ένα μικρό δείγμα από τη φλέβα. Δείχνει αν υπάρχει αναιμία, λοίμωξη ή κάποια διαταραχή του αίματος και δεν χρειάζεται νηστεία. Τα αποτελέσματα τα ερμηνεύει ο γιατρός μαζί με τα συμπτώματά σας.

Θα τη δείτε και ως αιματολογικό έλεγχο ή με τη διεθνή συντομογραφία CBC (complete blood count).

Τι είναι η γενική αίματος

Η γενική αίματος δίνει μια εικόνα για τα τρία είδη κυττάρων του αίματος:

• Ερυθρά αιμοσφαίρια: μεταφέρουν το οξυγόνο από τους πνεύμονες σε όλο το σώμα, μέσω της αιμοσφαιρίνης.
• Λευκά αιμοσφαίρια: είναι μέρος του ανοσοποιητικού και αμύνονται απέναντι στις λοιμώξεις.
• Αιμοπετάλια: βοηθούν το αίμα να πήζει όταν τραυματιστείτε.

Ο γιατρός τη ζητά συχνά στον προληπτικό έλεγχο, όταν έχετε συμπτώματα όπως κούραση, πυρετό, απώλεια βάρους, μελανιές ή αιμορραγίες, και για να παρακολουθήσει μια χρόνια πάθηση ή μια θεραπεία που επηρεάζει το αίμα.

Τι περιλαμβάνει η γενική αίματος

Στο φύλλο αποτελεσμάτων θα δείτε πολλές γραμμές, συνήθως με συντομογραφίες στα αγγλικά. Οι βασικές είναι:

• RBC (ερυθρά αιμοσφαίρια): ο αριθμός των ερυθρών.
• HGB ή Hb (αιμοσφαιρίνη): η πρωτεΐνη που μεταφέρει το οξυγόνο. Είναι η βασική τιμή για την αναιμία.
• HCT (αιματοκρίτης): τι ποσοστό του αίματος αποτελούν τα ερυθρά.
• MCV (μέσος όγκος ερυθρών): το μέσο μέγεθος των ερυθρών.
• MCH και MCHC: πόση αιμοσφαιρίνη έχει κατά μέσο όρο κάθε ερυθρό.
• WBC (λευκά αιμοσφαίρια): ο συνολικός αριθμός των λευκών.
• Λευκοκυτταρικός τύπος: πώς μοιράζονται τα λευκά στα επιμέρους είδη τους (ουδετερόφιλα, λεμφοκύτταρα, μονοκύτταρα, ηωσινόφιλα, βασεόφιλα), σε ποσοστό και σε απόλυτο αριθμό.
• PLT (αιμοπετάλια): ο αριθμός των αιμοπεταλίων.

Τα περισσότερα εργαστήρια δίνουν και άλλους δείκτες, όπως το RDW (πόσο διαφέρουν μεταξύ τους τα ερυθρά σε μέγεθος) και το MPV (μέσος όγκος αιμοπεταλίων). Ο γιατρός τους διαβάζει μαζί με τις υπόλοιπες τιμές.

Γενική αίματος: φυσιολογικές τιμές

Οι φυσιολογικές τιμές διαφέρουν από εργαστήριο σε εργαστήριο, ανάλογα με τα μηχανήματα και τις μεθόδους. Ισχύουν τα όρια αναφοράς που γράφει το δικό σας φύλλο αποτελεσμάτων. Ενδεικτικά, οι συνήθεις τιμές σε ενήλικες είναι:

• Ερυθρά αιμοσφαίρια: άνδρες 4,6 έως 6,2 εκατομμύρια ανά μικρόλιτρο, γυναίκες 4,2 έως 5,4 εκατομμύρια ανά μικρόλιτρο.
• Αιμοσφαιρίνη: άνδρες 13 έως 18 g/dL, γυναίκες 12 έως 16 g/dL.
• Αιματοκρίτης: άνδρες 40% έως 55%, γυναίκες 36% έως 48%.
• MCV: 80 έως 100 fL.
• MCH: 27 έως 32 pg.
• MCHC: 32 έως 36 g/dL.
• Λευκά αιμοσφαίρια: 4.500 έως 11.000 ανά μικρόλιτρο.
• Αιμοπετάλια: 150.000 έως 400.000 ανά μικρόλιτρο.

Οι τιμές επηρεάζονται και από το υψόμετρο όπου ζείτε. Στα παιδιά τα φυσιολογικά όρια είναι διαφορετικά και αλλάζουν με την ηλικία, γι' αυτό τα αποτελέσματα ενός παιδιού τα ερμηνεύει ο παιδίατρος.

Πότε μιλάμε για αναιμία

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει την αναιμία σε ενήλικες με βάση την αιμοσφαιρίνη: κάτω από 13 g/dL στους άνδρες και κάτω από 12 g/dL στις γυναίκες που δεν είναι έγκυες. Στην εγκυμοσύνη το όριο είναι 11 g/dL στο πρώτο και στο τρίτο τρίμηνο και 10,5 g/dL στο δεύτερο, γιατί ο όγκος του αίματος αυξάνεται φυσιολογικά.

Πώς διαβάζεται το φύλλο αποτελεσμάτων

Κάθε γραμμή έχει συνήθως τέσσερα στοιχεία: το όνομα της εξέτασης, το αποτέλεσμα, τη μονάδα μέτρησης και τα όρια αναφοράς. Τιμές εκτός ορίων σημειώνονται συχνά με αστερίσκο, με έντονα γράμματα ή με τα γράμματα H (υψηλή) και L (χαμηλή).

Λίγα πράγματα που βοηθούν:

• Προσέξτε τις μονάδες. Τα λευκά και τα αιμοπετάλια μπορεί να γράφονται σε χιλιάδες, π.χ. «7,2» με μονάδα K/μL σημαίνει 7.200 ανά μικρόλιτρο. Η αιμοσφαιρίνη μπορεί να γράφεται σε g/dL ή σε g/L.
• Συγκρίνετε με τα όρια του ίδιου εργαστηρίου, όχι με τιμές που βρήκατε αλλού.
• Μία τιμή μόνη της λέει λίγα. Ο γιατρός κοιτά πώς συνδυάζονται οι τιμές μεταξύ τους, τι έδειχναν οι προηγούμενες εξετάσεις σας και αν έχετε συμπτώματα.
• Κρατάτε τις παλιές εξετάσεις. Η σύγκριση με προηγούμενα αποτελέσματα δείχνει αν κάτι αλλάζει.

Μια τιμή έξω από τα όρια δεν σημαίνει πάντα ότι έχετε κάποια πάθηση που θέλει θεραπεία. Η διατροφή, η άσκηση, τα φάρμακα, η περίοδος και το λίγο νερό μπορούν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα. Αν κάτι σας ανησυχεί, συζητήστε το με τον γιατρό που ζήτησε την εξέταση.

Τι μπορεί να σημαίνουν οι χαμηλές ή οι υψηλές τιμές

Μια απόκλιση στη γενική αίματος δεν είναι διάγνωση. Δείχνει στον γιατρό προς τα πού να ψάξει.

Ερυθρά και αιμοσφαιρίνη

Χαμηλή αιμοσφαιρίνη, ερυθρά ή αιματοκρίτης σημαίνουν αναιμία. Συχνές αιτίες είναι η έλλειψη σιδήρου, η απώλεια αίματος (π.χ. από βαριές περιόδους για μεγάλο διάστημα), η έλλειψη φυλλικού οξέος ή βιταμίνης B12 και χρόνιες παθήσεις όπως η χρόνια νεφρική νόσος. Οι δείκτες των ερυθρών, όπως το MCV, βοηθούν τον γιατρό να ξεχωρίσει τον τύπο της αναιμίας. Αν υποψιαστεί έλλειψη σιδήρου, μπορεί να ζητήσει φερριτίνη για να δει τα αποθέματα σιδήρου.

Υψηλές τιμές μπορεί να οφείλονται σε αφυδάτωση, σε κάπνισμα, σε χρόνια πάθηση της καρδιάς ή των πνευμόνων, σε λήψη τεστοστερόνης ή, σπανιότερα, σε νόσο του μυελού των οστών.

Λευκά αιμοσφαίρια

Αυξημένα λευκά (λευκοκυττάρωση) βλέπουμε συχνότερα σε λοιμώξεις, σε έντονο σωματικό ή ψυχικό στρες, με ορισμένα φάρμακα όπως η κορτιζόνη και σε φλεγμονώδεις παθήσεις. Χαμηλά λευκά (λευκοπενία) μπορεί να εμφανιστούν σε ιώσεις, με ορισμένα φάρμακα, σε αυτοάνοσα νοσήματα και σε προβλήματα του μυελού των οστών. Ο λευκοκυτταρικός τύπος δείχνει ποιο είδος λευκών έχει αλλάξει. Για τη φλεγμονή υπάρχουν και ξεχωριστές εξετάσεις αίματος, όπως η CRP και η ΤΚΕ.

Αιμοπετάλια

Χαμηλά αιμοπετάλια μπορεί να οφείλονται σε καταστροφή τους από το ανοσοποιητικό, σε διόγκωση του σπλήνα, σε φάρμακα ή σε νόσο του μυελού. Πτώση των αιμοπεταλίων μπορεί να εμφανιστεί και στην εγκυμοσύνη. Υψηλά αιμοπετάλια μπορεί να εμφανιστούν μετά από αιμορραγία, σε έλλειψη σιδήρου και, σπανιότερα, σε νοσήματα του μυελού.

Δείχνει η γενική αίματος καρκίνο;

Η γενική αίματος δεν είναι εξέταση για τον καρκίνο και ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν τον αποκλείει. Μπορεί όμως να δείξει αλλαγές που οδηγούν σε περαιτέρω έλεγχο.

Σε καρκίνους του αίματος, όπως οι λευχαιμίες, η γενική αίματος μπορεί να δείξει αλλαγές στα λευκά, αναιμία ή χαμηλά αιμοπετάλια. Σε άλλους καρκίνους μπορεί να φανεί αναιμία, για παράδειγμα από χρόνια απώλεια αίματος. Σε κάθε περίπτωση τη διάγνωση τη βάζει ο γιατρός με ειδικές εξετάσεις.

Πώς γίνεται και χρειάζεται νηστεία;

Η αιμοληψία γίνεται από φλέβα του χεριού και κρατά λίγα λεπτά. Η γενική αίματος δεν χρειάζεται νηστεία ή άλλη προετοιμασία. Αν όμως γίνεται μαζί με σάκχαρο ή λιπίδια, ίσως χρειαστεί να είστε νηστικοί. Δείτε πώς να προετοιμαστείτε για τις εξετάσεις αίματος.

Μετά μπορεί να έχετε μια μικρή μελανιά στο σημείο, που περνά σε λίγες ημέρες.

Κόστος και ΕΟΠΥΥ

Με παραπεμπτικό από γιατρό, δηλαδή ηλεκτρονική συνταγή εξετάσεων, η γενική αίματος γίνεται στα δημόσια νοσοκομεία και κέντρα υγείας ή σε ιδιωτικά εργαστήρια συμβεβλημένα με τον ΕΟΠΥΥ. Στα συμβεβλημένα εργαστήρια πληρώνετε μόνο ένα ποσοστό συμμετοχής. Χωρίς παραπεμπτικό η τιμή διαφέρει από εργαστήριο σε εργαστήριο, γι' αυτό ρωτήστε πριν.

Κάθε πότε χρειάζεται

Δεν υπάρχει μία συχνότητα για όλους. Σε υγιείς ενήλικες η γενική αίματος γίνεται συνήθως στο πλαίσιο του προληπτικού ελέγχου, ενώ σε χρόνιες παθήσεις ή θεραπείες που επηρεάζουν το αίμα ο γιατρός ορίζει πιο συχνό έλεγχο. Ποιες εξετάσεις ρουτίνας χρειάζεστε ανά ηλικία θα βρείτε στον οδηγό για το check up και στις υπόλοιπες διαγνωστικές εξετάσεις.