Προεμμηνορρυσιακό σύνδρομο: συμπτώματα και τι βοηθά

Το προεμμηνορρυσιακό σύνδρομο (PMS) είναι ένα σύνολο σωματικών και ψυχικών συμπτωμάτων που εμφανίζονται τις μέρες πριν από την περίοδο και υποχωρούν όταν αυτή ξεκινήσει. Σύμφωνα με το Βασιλικό Κολλέγιο Μαιευτήρων Γυναικολόγων της Βρετανίας (RCOG), σχεδόν όλες οι γυναίκες έχουν κάποια προεμμηνορρυσιακά συμπτώματα, αλλά μόνο 2 έως 4 στις 100 τα έχουν τόσο έντονα ώστε να δυσκολεύουν την καθημερινότητά τους. Για αυτές υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες, από αλλαγές στον τρόπο ζωής έως φάρμακα.

Τι είναι το προεμμηνορρυσιακό σύνδρομο

Το χαρακτηριστικό του συνδρόμου δεν είναι ένα συγκεκριμένο σύμπτωμα, αλλά ο χρόνος που εμφανίζεται. Τα συμπτώματα ξεκινούν στη δεύτερη μισή του κύκλου, μετά την ωορρηξία, και φεύγουν λίγο μετά την έναρξη της περιόδου. Ακολουθεί μια εβδομάδα ή περισσότερο χωρίς συμπτώματα, και το μοτίβο επαναλαμβάνεται κάθε μήνα.

Πότε αρχίζει

Σύμφωνα με το RCOG, τα συμπτώματα εμφανίζονται τις δύο εβδομάδες πριν από την περίοδο. Το Αμερικανικό Κολλέγιο Μαιευτήρων Γυναικολόγων (ACOG) εξηγεί ότι, για να μιλήσουμε για σύνδρομο, πρέπει να υπάρχουν τις 5 ημέρες πριν από την περίοδο για τουλάχιστον τρεις συνεχόμενους κύκλους, και να επηρεάζουν την καθημερινή ζωή.

Γιατί συμβαίνει

Η ακριβής αιτία δεν είναι γνωστή. Το RCOG αναφέρει ότι σχετίζεται με τις ορμονικές αλλαγές του κύκλου και με ουσίες του εγκεφάλου, όπως η σεροτονίνη και το GABA. Φαίνεται ότι ορισμένες γυναίκες είναι πιο ευαίσθητες σε αυτές τις αλλαγές. Γι' αυτό η διάγνωση δεν στηρίζεται σε εξετάσεις ορμονών, αλλά στο ημερολόγιο συμπτωμάτων.

Προεμμηνορρυσιακό σύνδρομο: τα συμπτώματα

Τα συμπτώματα διαφέρουν από γυναίκα σε γυναίκα. Τα πιο συχνά, σύμφωνα με το RCOG και το ACOG, είναι:

Ψυχικά και συναισθηματικά

• αλλαγές στη διάθεση, ευερεθιστότητα, νεύρα
• άγχος ή ένταση
• θλίψη, κλάματα
• δυσκολία συγκέντρωσης
• κούραση ή προβλήματα στον ύπνο

Σωματικά

• φούσκωμα και αίσθημα κατακράτησης υγρών
• ευαισθησία ή πόνος στο στήθος
• πονοκέφαλος
• αλλαγές στην όρεξη, λιγούρες
• αλλαγές στο δέρμα και στα μαλλιά

Τον πόνο της περιόδου που ξεκινά με την αιμορραγία τον εξετάζουμε χωριστά, στον οδηγό για τον πόνο περιόδου.

PMDD: η σοβαρή μορφή

Η προεμμηνορρυσιακή δυσφορική διαταραχή (PMDD) είναι η βαριά μορφή του συνδρόμου, με κυρίαρχα τα ψυχικά συμπτώματα. Το ACOG περιγράφει έντονες εναλλαγές διάθεσης, ευερεθιστότητα, απελπισία και άγχος που δημιουργούν προβλήματα στη δουλειά και στις σχέσεις, και τη θεωρεί σπάνια. Αν πριν από την περίοδο έχετε σκέψεις ότι η ζωή δεν αξίζει, μιλήστε σε γιατρό χωρίς καθυστέρηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Δεν υπάρχει εξέταση αίματος ή απεικόνιση για το προεμμηνορρυσιακό σύνδρομο. Η διάγνωση βασίζεται στο ημερολόγιο συμπτωμάτων.

Το RCOG προτείνει να καταγράφετε τα συμπτώματα κάθε μέρα για τουλάχιστον δύο συνεχόμενους κύκλους, μαζί με τις μέρες της περιόδου, και να τα δείτε μαζί με τον γιατρό. Το ACOG προτείνει 2 έως 3 μήνες. Η καταγραφή χρειάζεται επειδή η μνήμη μάς ξεγελά: μόνο το ημερολόγιο δείχνει αν τα συμπτώματα ακολουθούν πράγματι τον κύκλο.

Σε μια απλή σελίδα ή σε μια εφαρμογή, σημειώνετε κάθε μέρα:

• ποια συμπτώματα είχατε
• πόσο έντονα ήταν, σε μια κλίμακα από 0 έως 3
• αν ήταν μέρα περιόδου

Ένα απλό παράδειγμα:

Αν μετά από δύο ή τρεις μήνες τα συμπτώματα συγκεντρώνονται σταθερά στις μέρες πριν από την περίοδο και εξαφανίζονται μετά, το μοτίβο ταιριάζει με προεμμηνορρυσιακό σύνδρομο. Αν εμφανίζονται όλο τον μήνα, ο γιατρός θα ψάξει άλλη αιτία.

Τι μοιάζει με PMS

Σύμφωνα με το ACOG, η κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές είναι οι πιο συχνές καταστάσεις που επικαλύπτονται με το PMS: περίπου οι μισές γυναίκες που ζητούν θεραπεία για PMS έχουν μία από αυτές. Η διαφορά είναι ότι στην κατάθλιψη τα συμπτώματα υπάρχουν όλο τον μήνα και απλώς χειροτερεύουν πριν από την περίοδο. Το ACOG αναφέρει ότι και άλλες παθήσεις, όπως η επιληψία και το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, μπορεί να επιδεινώνονται πριν από την περίοδο.

Μετά τα 40, οι αλλαγές στη διάθεση και στον κύκλο μπορεί να οφείλονται στην περιεμμηνόπαυση. Δείτε τον οδηγό για την εμμηνόπαυση.

Προεμμηνορρυσιακό σύνδρομο ή εγκυμοσύνη;

Η ευαισθησία στο στήθος, το φούσκωμα, η κούραση και οι αλλαγές στη διάθεση εμφανίζονται και στις δύο περιπτώσεις. Ο μόνος αξιόπιστος τρόπος να ξεχωρίσουν είναι ένα τεστ εγκυμοσύνης αν καθυστερήσει η περίοδος. Δείτε τους οδηγούς για τα συμπτώματα εγκυμοσύνης και την καθυστέρηση περιόδου.

Τι βοηθά στο προεμμηνορρυσιακό σύνδρομο

Η θεραπεία κλιμακώνεται ανάλογα με το πόσο σας επηρεάζουν τα συμπτώματα. Για ήπια συμπτώματα συχνά αρκούν οι αλλαγές στον τρόπο ζωής. Το ACOG σημειώνει ότι, όταν τα συμπτώματα αρχίσουν να επηρεάζουν τη ζωή σας, μπορείτε να ζητήσετε ιατρική θεραπεία, και ότι η θεραπεία εξαρτάται από το πόσο σοβαρά είναι.

Τρόπος ζωής

• Άσκηση. Το ACOG αναφέρει ότι η τακτική αερόβια άσκηση μειώνει τα συμπτώματα σε πολλές γυναίκες, και προτείνει τουλάχιστον 30 λεπτά τις περισσότερες μέρες της εβδομάδας, όλο τον μήνα και όχι μόνο όταν έχετε συμπτώματα.
• Διατροφή. Σύνθετοι υδατάνθρακες, όπως ολικής άλεσης δημητριακά, όσπρια και καστανό ρύζι, τροφές πλούσιες σε ασβέστιο, όπως γιαούρτι και πράσινα φυλλώδη λαχανικά, λιγότερο αλάτι, λίπος και ζάχαρη, και μικρά συχνά γεύματα, σύμφωνα με το ACOG.
• Ύπνος και χαλάρωση. Τακτικές ώρες ύπνου, ασκήσεις αναπνοής, γιόγκα, διαλογισμός.

Ψυχολογική υποστήριξη

Το RCOG προτείνει να προσφέρεται γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (ψυχοθεραπεία που βοηθά να αλλάξουν οι σκέψεις και οι αντιδράσεις που επιβαρύνουν τα συμπτώματα) ως επιλογή θεραπείας.

Συμπληρώματα

Το ACOG αναφέρει ότι το ασβέστιο μπορεί να μειώσει τα σωματικά και ψυχικά συμπτώματα και ότι το μαγνήσιο ίσως βοηθά στο φούσκωμα, στην ευαισθησία του στήθους και στη διάθεση. Το RCOG σημειώνει ότι για τα περισσότερα συμπληρώματα και φυτικά σκευάσματα τα στοιχεία είναι λίγα. Και οι δύο φορείς συστήνουν να ρωτήσετε τον γιατρό πριν πάρετε οποιοδήποτε σκεύασμα, γιατί μπορεί να αλληλεπιδράσει με φάρμακα.

Φάρμακα

Όταν τα συμπτώματα είναι έντονα, ο γιατρός μπορεί να προτείνει:

• Αντικαταθλιπτικά της κατηγορίας SSRI (εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης). Το RCOG τα θεωρεί πρώτη επιλογή για το σοβαρό PMS. Μια ανασκόπηση του Cochrane του 2024 κατέληξε ότι πιθανότατα μειώνουν τα συμπτώματα του PMS και της PMDD και ότι πιθανότατα δρουν καλύτερα όταν λαμβάνονται συνεχώς, παρά μόνο τις μέρες πριν από την περίοδο. Οι πιο συχνές παρενέργειες ήταν η ναυτία, η αδυναμία και η υπνηλία.
• Ορμονική αντισύλληψη. Σύμφωνα με το RCOG, ορισμένα συνδυασμένα αντισυλληπτικά χάπια νεότερης γενιάς είναι πρώτη ορμονική επιλογή. Το ACOG σημειώνει ότι η ορμονική αντισύλληψη βελτιώνει συχνά τα σωματικά συμπτώματα, αλλά όχι πάντα τα ψυχικά. Ποια μέθοδος ταιριάζει σε εσάς το αποφασίζει ο γιατρός με βάση το ιστορικό σας. Δείτε τον οδηγό για την αντισύλληψη.
• Άλλα φάρμακα για συγκεκριμένα συμπτώματα, όπως αντιφλεγμονώδη για τον πόνο ή διουρητικά για την κατακράτηση υγρών, σύμφωνα με το ACOG.

Όλα τα φάρμακα δίνονται μόνο με οδηγία γιατρού. Μπορεί να χρειαστεί να δοκιμάσετε περισσότερες από μία επιλογές μέχρι να βρείτε αυτή που σας ταιριάζει.

Πώς παρακολουθείται η θεραπεία

Το RCOG προτείνει να συνεχίσετε το ημερολόγιο και αφού ξεκινήσετε μια θεραπεία, για δύο έως τρεις μήνες, ώστε εσείς και ο γιατρός να δείτε αν βοηθά. Αν δεν βελτιωθείτε, η επόμενη επιλογή συζητείται με βάση τα συμπτώματα που κυριαρχούν, σωματικά ή ψυχικά.

Αν σκέφτεστε εγκυμοσύνη, πείτε το στον γιατρό πριν ξεκινήσετε φάρμακο, γιατί αλλάζει τις επιλογές. Το ίδιο ισχύει αν θηλάζετε.

Στην καθημερινότητα

Το ημερολόγιο έχει και πρακτική χρησιμότητα: όταν ξέρετε ποιες μέρες έρχονται τα συμπτώματα, μπορείτε, όπου γίνεται, να προγραμματίζετε τις πιο απαιτητικές υποχρεώσεις έξω από αυτές και να κρατάτε περισσότερο χρόνο για ξεκούραση και άσκηση. Βοηθά επίσης να εξηγήσετε στον σύντροφο ή στην οικογένεια τι συμβαίνει, ώστε οι εντάσεις αυτών των ημερών να μη γίνονται αιτία σύγκρουσης.

Σύμφωνα με το RCOG, στη φροντίδα μπορεί να συμμετέχουν ο γενικός γιατρός, ο γυναικολόγος, διαιτολόγος και επαγγελματίας ψυχικής υγείας, ανάλογα με τα συμπτώματα που κυριαρχούν.

Όταν τίποτα δεν βοηθά

Για τα πολύ βαριά συμπτώματα που δεν απάντησαν σε άλλες θεραπείες, το RCOG αναφέρει φάρμακα που «σταματούν» προσωρινά τον κύκλο των ωοθηκών (ανάλογα GnRH), με παραπομπή σε ειδικό. Η χειρουργική αφαίρεση της μήτρας και των ωοθηκών είναι η έσχατη λύση, όταν όλα τα άλλα έχουν αποτύχει. Το RCOG σημειώνει ότι, αν η απλή αγωγή με χάπι ή SSRI δεν βοηθήσει, ο γενικός γιατρός πρέπει να σας παραπέμψει σε ειδικό. Για άλλα θέματα γυναικείας υγείας, δείτε την ενότητα Μαιευτική και γυναικολογία.