ΓΕΝΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ · ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ
Λαπαροσκοπική χειρουργική: τι είναι και τι πλεονεκτήματα έχει
Τι είναι η λαπαροσκοπική χειρουργική, πώς γίνεται, ποια τα πλεονεκτήματα και οι κίνδυνοι σε σχέση με την ανοιχτή επέμβαση και γιατί πονά ο ώμος μετά.
ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ
- Η λαπαροσκοπική χειρουργική γίνεται από μικρές τομές με κάμερα και λεπτά εργαλεία, αντί για μία μεγάλη τομή.
- Σε χολοκυστεκτομή και σκωληκοειδεκτομή, οι μελέτες δείχνουν μικρότερη νοσηλεία και ταχύτερη ανάρρωση από την ανοιχτή επέμβαση.
- Οι σοβαρές επιπλοκές στη χολοκυστεκτομή δεν διαφέρουν ανάμεσα στις δύο μεθόδους.
- Ο πόνος στον ώμο μετά την επέμβαση είναι συχνός και συνδέεται με το αέριο που φουσκώνει την κοιλιά.
- Μπορεί να γίνει με ασφάλεια και στην εγκυμοσύνη, όταν χρειάζεται επέμβαση.
Περιεχόμενα (10)
- Τι είναι η λαπαροσκοπική χειρουργική
- Ποιες επεμβάσεις γίνονται λαπαροσκοπικά
- Τα πλεονεκτήματα της λαπαροσκοπικής χειρουργικής: τι δείχνουν οι μελέτες
- Κίνδυνοι και μειονεκτήματα
- Πριν και μετά την επέμβαση: τι να περιμένετε
- Λαπαροσκόπηση στην εγκυμοσύνη, στα παιδιά και στους ηλικιωμένους
- Πότε προτιμάται η ανοιχτή επέμβαση
- Πότε να δείτε γιατρό
- Συχνές ερωτήσεις
- Πηγές
Η λαπαροσκοπική χειρουργική είναι ένας τρόπος να γίνει μια επέμβαση στην κοιλιά από μερικές μικρές τομές αντί για μία μεγάλη. Ο χειρουργός περνά από μια τομή μια λεπτή κάμερα, το λαπαροσκόπιο, και από τις άλλες λεπτά εργαλεία, και χειρουργεί βλέποντας την εικόνα σε οθόνη. Σε συχνές επεμβάσεις, όπως η αφαίρεση της χολής και της σκωληκοειδούς απόφυσης, οι μελέτες δείχνουν μικρότερη νοσηλεία και ταχύτερη ανάρρωση σε σύγκριση με την ανοιχτή επέμβαση. Δεν ταιριάζει όμως σε κάθε ασθενή και κάθε πάθηση, και την απόφαση την παίρνετε μαζί με τον χειρουργό.
Τι είναι η λαπαροσκοπική χειρουργική
Στην ανοιχτή επέμβαση ο χειρουργός κάνει μια τομή αρκετά μεγάλη ώστε να βλέπει και να φτάνει τα όργανα με τα χέρια του. Στη λαπαροσκοπική επέμβαση κάνει μερικές μικρές τομές, από τις οποίες περνούν ειδικοί σωλήνες για την κάμερα και τα εργαλεία.
Για να υπάρχει χώρος μέσα στην κοιλιά, ο χειρουργός τη φουσκώνει με διοξείδιο του άνθρακα, ένα αέριο που απορροφάται εύκολα από τον οργανισμό. Η κάμερα δίνει μεγεθυμένη εικόνα, και η ομάδα παρακολουθεί όλη την επέμβαση στην οθόνη. Στο τέλος το αέριο αφαιρείται και οι τομές κλείνουν με ράμματα ή ειδική κόλλα. Επειδή η κοιλιά φουσκώνει με αέριο, η επέμβαση γίνεται συνήθως με γενική αναισθησία, και ο αναισθησιολόγος παρακολουθεί συνεχώς την αναπνοή και την κυκλοφορία σας. Οι μικρές τομές αφήνουν μικρές ουλές.
Ο όρος «λαπαροσκόπηση» χρησιμοποιείται και για τη διαγνωστική λαπαροσκόπηση, όταν ο χειρουργός κοιτάζει μέσα στην κοιλιά για να βρει την αιτία ενός προβλήματος. Συχνά, αν βρει την αιτία, την αντιμετωπίζει στην ίδια επέμβαση.
Λαπαροσκόπηση, ενδοσκόπηση και ρομποτική: ποια η διαφορά
Τρεις όροι μπερδεύονται συχνά:
| Μέθοδος | Πώς μπαίνει η κάμερα | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| Λαπαροσκόπηση | Από μικρές τομές στο δέρμα της κοιλιάς | Αφαίρεση χολής, σκωληκοειδεκτομή, κήλες |
| Ενδοσκόπηση | Από φυσικό άνοιγμα του σώματος, χωρίς τομές | Γαστροσκόπηση, κολονοσκόπηση |
| Ρομποτική χειρουργική | Από μικρές τομές, όπως η λαπαροσκόπηση, αλλά τα εργαλεία τα κρατούν ρομποτικοί βραχίονες που κινεί ο χειρουργός | Επιλεγμένες επεμβάσεις, ανάλογα με το κέντρο |
Η ρομποτική χειρουργική είναι μορφή λαπαροσκοπικής χειρουργικής. Τι ισχύει γι' αυτήν θα βρείτε στον οδηγό για τη ρομποτική χειρουργική.
Ποιες επεμβάσεις γίνονται λαπαροσκοπικά
Στη γενική χειρουργική πολλές συχνές επεμβάσεις γίνονται σήμερα λαπαροσκοπικά, όπου υπάρχει ο εξοπλισμός και η εμπειρία:
- η χολοκυστεκτομή, δηλαδή η αφαίρεση της χοληδόχου κύστης
- η σκωληκοειδεκτομή για σκωληκοειδίτιδα
- η αποκατάσταση της βουβωνοκήλης και άλλων κηλών, όπου η επιλογή ανάμεσα σε ανοιχτή και λαπαροσκοπική επέμβαση εξαρτάται από την περίπτωση, όπως εξηγεί ο οδηγός για την εγχείρηση κήλης
- οι επεμβάσεις για τη διαφραγματοκήλη και την παλινδρόμηση
- οι επεμβάσεις για την παχυσαρκία
- πολλές επεμβάσεις στο παχύ έντερο
Λαπαροσκοπικά γίνονται και πολλές γυναικολογικές και ουρολογικές επεμβάσεις.
Τα πλεονεκτήματα της λαπαροσκοπικής χειρουργικής: τι δείχνουν οι μελέτες
Τα πλεονεκτήματα της λαπαροσκοπικής χειρουργικής φαίνονται κυρίως στην ανάρρωση: λιγότερες ημέρες στο νοσοκομείο, ταχύτερη επιστροφή στις δραστηριότητες και λιγότερες λοιμώξεις στις τομές. Οι κίνδυνοι για σοβαρές επιπλοκές είναι παρόμοιοι με της ανοιχτής επέμβασης. Αυτά δείχνουν δύο μεγάλες ανασκοπήσεις Cochrane, που συγκεντρώνουν τυχαιοποιημένες μελέτες.
Αφαίρεση της χολής. Η ανασκόπηση Cochrane συγκέντρωσε 38 μελέτες με 2.338 ασθενείς. Δεν βρήκε διαφορά στη θνησιμότητα, στις επιπλοκές και στη διάρκεια της επέμβασης. Με τη λαπαροσκοπική μέθοδο όμως η νοσηλεία ήταν κατά μέσο όρο 3 ημέρες μικρότερη και η ανάρρωση πολύ ταχύτερη. Οι συγγραφείς κατέληξαν ότι τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν την προτίμηση για τη λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή.
Αφαίρεση της σκωληκοειδούς απόφυσης. Η ανασκόπηση Cochrane συγκέντρωσε 85 μελέτες με 9.765 συμμετέχοντες. Στους ενήλικες, η λαπαροσκοπική επέμβαση είχε:
- λιγότερο πόνο την πρώτη ημέρα, αν και η διαφορά ήταν μικρή
- λιγότερες λοιμώξεις στο τραύμα
- νοσηλεία περίπου 1 ημέρα μικρότερη
- επιστροφή στις συνηθισμένες δραστηριότητες περίπου 5 ημέρες νωρίτερα
- αλλά συχνότερα αποστήματα μέσα στην κοιλιά, δηλαδή συλλογές πύου
Στα παιδιά βρέθηκαν λιγότερες λοιμώξεις στο τραύμα και λίγο μικρότερη νοσηλεία. Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι η ποιότητα των στοιχείων ήταν από πολύ χαμηλή έως μέτρια και ότι ορισμένα οφέλη ήταν μικρά. Με βάση τα στοιχεία αυτά, οι οδηγίες της Παγκόσμιας Εταιρείας Χειρουργικής Επειγόντων (WSES) συστήνουν τη λαπαροσκοπική σκωληκοειδεκτομή ως την προτιμώμενη μέθοδο σε ενήλικες και παιδιά, όπου υπάρχουν ο εξοπλισμός και η εμπειρία.
| Τι συγκρίνεται | Λαπαροσκοπική | Ανοιχτή |
|---|---|---|
| Μέγεθος τομών | Μερικές μικρές τομές | Μία μεγαλύτερη τομή |
| Νοσηλεία | Συνήθως μικρότερη | Συνήθως μεγαλύτερη |
| Λοιμώξεις στο τραύμα | Λιγότερες | Περισσότερες |
| Σοβαρές επιπλοκές στη χολοκυστεκτομή | Χωρίς διαφορά στις μελέτες | Χωρίς διαφορά στις μελέτες |
| Αποστήματα στην κοιλιά μετά από σκωληκοειδεκτομή | Συχνότερα | Σπανιότερα |
Κίνδυνοι και μειονεκτήματα
Η λαπαροσκοπική χειρουργική είναι πραγματική επέμβαση, με τους κινδύνους κάθε επέμβασης στην κοιλιά: αιμορραγία, λοίμωξη, τραυματισμό γειτονικών οργάνων και θρομβώσεις. Γίνεται συνήθως με γενική αναισθησία. Ο χειρουργός θα σας εξηγήσει ποιοι κίνδυνοι ισχύουν για τη δική σας επέμβαση.
Μετατροπή σε ανοιχτή επέμβαση
Κάποιες φορές ο χειρουργός αποφασίζει στη διάρκεια της επέμβασης να συνεχίσει με ανοιχτή τομή, για παράδειγμα επειδή δεν βλέπει καθαρά τα όργανα ή για να αντιμετωπίσει με ασφάλεια μια δυσκολία. Αυτό λέγεται μετατροπή και είναι απόφαση ασφάλειας, όχι αποτυχία. Σε μια ανασκόπηση Cochrane μελετών για την προγραμματισμένη λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή, η μετατροπή χρειάστηκε σε λιγότερους από 1 στους 100 ασθενείς. Σε πιο σύνθετες επεμβάσεις είναι συχνότερη: σε μια μεγάλη διεθνή μελέτη για τον καρκίνο του ορθού, η μετατροπή χρειάστηκε στο 12% των ασθενών της λαπαροσκοπικής ομάδας. Ρωτήστε τον χειρουργό πόσο πιθανή είναι στη δική σας περίπτωση.
Πόνος στον ώμο μετά τη λαπαροσκόπηση
Ο πόνος στον ώμο είναι συχνός μετά από λαπαροσκόπηση και συνήθως ανησυχεί άδικα. Σύμφωνα με ανασκόπηση Cochrane για τις γυναικολογικές λαπαροσκοπήσεις, εμφανίζεται σε έως και 80% των γυναικών. Συνδέεται με το αέριο που χρησιμοποιείται στην επέμβαση, και οι τεχνικές που βοήθησαν στις μελέτες αφορούσαν κυρίως την προσεκτική απομάκρυνση του αερίου στο τέλος της επέμβασης. Ο πόνος είναι συνήθως παροδικός. Αν είναι έντονος, συνοδεύεται από δύσπνοια ή πόνο στο στήθος, ή δεν περνά, ενημερώστε αμέσως τον γιατρό.
Πριν και μετά την επέμβαση: τι να περιμένετε
Πριν από την επέμβαση θα κάνετε εξετάσεις, όπως γενική αίματος, και θα συζητήσετε με τον αναισθησιολόγο. Θα σας πουν πόσες ώρες πριν πρέπει να είστε νηστικοί και ποια φάρμακα να σταματήσετε ή να συνεχίσετε.
Μετά την επέμβαση, πολλοί ασθενείς σηκώνονται και περπατούν την ίδια μέρα. Συνηθισμένα είναι:
- ήπιος πόνος στις τομές
- φούσκωμα στην κοιλιά τις πρώτες ημέρες
- πόνος στον ώμο, όπως εξηγήθηκε παραπάνω
- κούραση για μερικές ημέρες
Πότε θα γυρίσετε σπίτι, πότε θα κάνετε μπάνιο, πότε θα οδηγήσετε, θα γυμναστείτε ή θα γυρίσετε στη δουλειά εξαρτάται από την επέμβαση. Ακολουθήστε τις γραπτές οδηγίες του χειρουργού σας. Στις ανασκοπήσεις Cochrane, η επιστροφή στις συνηθισμένες δραστηριότητες ήταν ταχύτερη μετά από λαπαροσκοπική επέμβαση.
Λαπαροσκόπηση στην εγκυμοσύνη, στα παιδιά και στους ηλικιωμένους
Εγκυμοσύνη. Σύμφωνα με τις οδηγίες της αμερικανικής εταιρείας ενδοσκοπικής χειρουργικής SAGES, η λαπαροσκόπηση μπορεί να γίνει με ασφάλεια σε οποιοδήποτε τρίμηνο της κύησης, όταν χρειάζεται επέμβαση. Οι ίδιες οδηγίες σημειώνουν ότι η αναβολή μιας απαραίτητης επέμβασης μέχρι τον τοκετό μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να αυξήσει τις επιπλοκές για τη μητέρα και το έμβρυο. Η WSES προτείνει επίσης τη λαπαροσκοπική σκωληκοειδεκτομή στις έγκυες, όπου υπάρχει εμπειρία.
Παιδιά. Στα παιδιά με σκωληκοειδίτιδα, η ανασκόπηση Cochrane βρήκε λιγότερες λοιμώξεις στο τραύμα και μικρότερη νοσηλεία με τη λαπαροσκοπική επέμβαση.
Ηλικιωμένοι. Οι κοινές οδηγίες της ευρωπαϊκής (EAES) και της αμερικανικής (SAGES) εταιρείας ενδοσκοπικής χειρουργικής για ασθενείς 65 ετών και άνω συστήνουν τις ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές στις μεγάλες επεμβάσεις της κοιλιάς, κυρίως στο παχύ έντερο. Σημειώνουν όμως ότι η βεβαιότητα των στοιχείων είναι χαμηλή.
Πότε προτιμάται η ανοιχτή επέμβαση
Η λαπαροσκόπηση δεν είναι πάντα η καλύτερη επιλογή. Ο χειρουργός μπορεί να προτείνει ανοιχτή επέμβαση ανάλογα με την πάθηση, τις προηγούμενες επεμβάσεις στην κοιλιά, την κατάσταση της υγείας σας και την εμπειρία της ομάδας. Όπως σημειώνουν και οι οδηγίες της WSES, τα οφέλη ισχύουν εκεί όπου υπάρχουν ο κατάλληλος εξοπλισμός και η εμπειρία. Μη διστάσετε να ρωτήσετε γιατί σας προτείνεται η μία ή η άλλη μέθοδος και πόσες τέτοιες επεμβάσεις κάνει η ομάδα.
Ερωτήσεις για τον χειρουργό
Πριν από μια λαπαροσκοπική επέμβαση, αξίζει να ρωτήσετε:
- Γιατί προτείνεται λαπαροσκοπική επέμβαση στη δική μου περίπτωση και ποια είναι η εναλλακτική;
- Πόσες τομές θα γίνουν και πού;
- Πόσο πιθανό είναι να χρειαστεί μετατροπή σε ανοιχτή επέμβαση;
- Πόσες ημέρες θα μείνω στο νοσοκομείο;
- Πότε μπορώ να οδηγήσω, να σηκώσω βάρος, να γυμναστώ και να γυρίσω στη δουλειά;
- Ποια συμπτώματα μετά την επέμβαση πρέπει να σας αναφέρω αμέσως;
Για όλες τις παθήσεις και τις επεμβάσεις που αφορούν τον γενικό χειρουργό, δείτε την ενότητα Γενική χειρουργική.
Πότε να δείτε γιατρό
- Μιλήστε με γενικό χειρουργό αν σας έχει προταθεί επέμβαση στην κοιλιά και θέλετε να μάθετε αν μπορεί να γίνει λαπαροσκοπικά. Μετά από λαπαροσκόπηση, επικοινωνήστε με τον χειρουργό σας αν μια τομή κοκκινίζει, πρήζεται ή βγάζει πύον, αν ο πόνος χειροτερεύει αντί να βελτιώνεται, αν έχετε πυρετό, αν δεν μπορείτε να φάτε ή να πιείτε, ή αν δεν έχετε αέρια ή κενώσεις.
- Πηγαίνετε αμέσως σε νοσοκομείο ή καλέστε το 166 αν εμφανίσετε έντονο πόνο στην κοιλιά που αυξάνεται, κοιλιά σκληρή σαν σανίδα, επίμονους εμετούς, δύσπνοια ή πόνο στο στήθος, πρήξιμο και πόνο στη γάμπα, ή υψηλό πυρετό με ρίγη.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι η διαφορά λαπαροσκόπησης και ανοιχτής επέμβασης;
Στη λαπαροσκόπηση η επέμβαση γίνεται από μερικές μικρές τομές με κάμερα και λεπτά εργαλεία, ενώ στην ανοιχτή από μία μεγαλύτερη τομή. Ο σκοπός της επέμβασης είναι ίδιος. Αλλάζει κυρίως ο τρόπος πρόσβασης, και μαζί η ανάρρωση.
Γιατί πονάει ο ώμος μετά τη λαπαροσκόπηση;
Ο πόνος στον ώμο συνδέεται με το αέριο που φουσκώνει την κοιλιά στη διάρκεια της επέμβασης και είναι πολύ συχνός. Είναι συνήθως παροδικός. Αν συνοδεύεται από δύσπνοια ή πόνο στο στήθος, ζητήστε αμέσως βοήθεια.
Πόσες μέρες νοσηλεία χρειάζεται μετά από λαπαροσκόπηση;
Εξαρτάται από την επέμβαση. Πολλές απλές λαπαροσκοπικές επεμβάσεις γίνονται με νοσηλεία μίας ημέρας ή χωρίς διανυκτέρευση. Στις μελέτες, η νοσηλεία ήταν μικρότερη από την ανοιχτή επέμβαση κατά περίπου 3 ημέρες στη χολοκυστεκτομή και 1 ημέρα στη σκωληκοειδεκτομή.
Είναι η λαπαροσκόπηση πάντα καλύτερη;
Όχι πάντα. Η λαπαροσκόπηση έχει πλεονεκτήματα κυρίως στην ανάρρωση, αλλά δεν ταιριάζει σε κάθε πάθηση ή σε κάθε ασθενή. Στη σκωληκοειδεκτομή, για παράδειγμα, τα αποστήματα στην κοιλιά ήταν συχνότερα. Η επιλογή γίνεται μαζί με τον χειρουργό.
Μπορεί μια λαπαροσκοπική επέμβαση να γίνει ανοιχτή;
Ναι. Αν ο χειρουργός κρίνει στη διάρκεια της επέμβασης ότι είναι ασφαλέστερο, συνεχίζει με ανοιχτή τομή. Στην προγραμματισμένη χολοκυστεκτομή αυτό συμβαίνει σε λιγότερους από 1 στους 100 ασθενείς στις μελέτες.
Πηγές
- Keus F et al. Laparoscopic versus open cholecystectomy for patients with symptomatic cholecystolithiasis. Cochrane Database of Systematic Reviews 2006;(4):CD006231
- Jaschinski T et al. Laparoscopic versus open surgery for suspected appendicitis. Cochrane Database of Systematic Reviews 2018;(11):CD001546
- Di Saverio S et al. Diagnosis and treatment of acute appendicitis: 2020 update of the WSES Jerusalem guidelines. World Journal of Emergency Surgery 2020;15:27
- Pearl JP et al. SAGES guidelines for the use of laparoscopy during pregnancy. Surgical Endoscopy 2017;31(10):3767-3782
- Keller DS et al. EAES/SAGES evidence-based recommendations and expert consensus on optimization of perioperative care in older adults. Surgical Endoscopy 2024;38(8):4104-4126
- Gurusamy KS, Vaughan J, Davidson BR. Low pressure versus standard pressure pneumoperitoneum in laparoscopic cholecystectomy. Cochrane Database of Systematic Reviews 2014;(3):CD006930
- Kaloo P et al. Interventions to reduce shoulder pain following gynaecological laparoscopic procedures. Cochrane Database of Systematic Reviews 2019;(1):CD011101
- Jayne D et al. Effect of robotic-assisted vs conventional laparoscopic surgery on risk of conversion to open laparotomy among patients undergoing resection for rectal cancer: the ROLARR randomized clinical trial. JAMA 2017;318(16):1569-1580
Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την εξέταση από γιατρό. Σε επείγουσα περίπτωση καλέστε το 166 ή το 112.
