Κολονοσκόπηση: προετοιμασία, διαδικασία και τι να περιμένετε

Η κολονοσκόπηση είναι η εξέταση του εσωτερικού του παχέος εντέρου με ένα λεπτό, εύκαμπτο σωλήνα που έχει κάμερα στην άκρη του. Γίνεται συνήθως με μέθη, δηλαδή με φάρμακο στη φλέβα που σας χαλαρώνει, διαρκεί περίπου μισή ώρα έως 45 λεπτά και επιτρέπει στον γιατρό να αφαιρέσει πολύποδες την ίδια στιγμή.

Το πιο δύσκολο μέρος για τους περισσότερους δεν είναι η ίδια η εξέταση αλλά η προετοιμασία. Από αυτήν εξαρτάται αν ο γιατρός θα δει καθαρά όλο το έντερο.

Τι είναι η κολονοσκόπηση

Το όργανο λέγεται κολονοσκόπιο. Μπαίνει από τον πρωκτό και προχωρά σε όλο το μήκος του παχέος εντέρου, μέχρι το σημείο που αρχίζει το λεπτό έντερο. Την εξέταση κάνει γαστρεντερολόγος, σε νοσοκομείο ή σε ενδοσκοπικό τμήμα διαγνωστικού κέντρου.

Από το ίδιο κανάλι του οργάνου περνούν μικρά εργαλεία. Με αυτά ο γιατρός παίρνει βιοψία (μικρό κομμάτι ιστού για εξέταση στο μικροσκόπιο), αφαιρεί πολύποδες ή σταματά μια αιμορραγία. Γι' αυτό η κολονοσκόπηση είναι ταυτόχρονα διαγνωστική και θεραπευτική εξέταση.

Η εξέταση του στομάχου γίνεται με παρόμοιο τρόπο αλλά από το στόμα: δείτε τον οδηγό για τη γαστροσκόπηση και πότε χρειάζεται. Όταν χρειάζονται και οι δύο, συχνά γίνονται την ίδια ημέρα, με την ίδια μέθη.

Πότε χρειάζεται κολονοσκόπηση

Ο γιατρός ζητά κολονοσκόπηση για να βρει την αιτία συμπτωμάτων από το έντερο ή για προληπτικό έλεγχο. Οι πιο συχνοί λόγοι είναι:

• αίμα στα κόπρανα ή μαύρα κόπρανα σαν πίσσα
• διάρροια ή δυσκοιλιότητα που δεν περνά
• πόνος στην κοιλιά μαζί με αλλαγή στις κενώσεις
• απώλεια βάρους χωρίς εξήγηση
• σιδηροπενική αναιμία χωρίς άλλη εξήγηση, που φαίνεται στη γενική αίματος και στη φερριτίνη
• θετικό τεστ αίματος στα κόπρανα
• παρακολούθηση μετά από αφαίρεση πολυπόδων ή καρκίνο του εντέρου
• υποψία ή παρακολούθηση φλεγμονώδους νόσου του εντέρου, όπως η νόσος του Crohn και η ελκώδης κολίτιδα

Τις περισσότερες φορές η κολονοσκόπηση δεν βρίσκει κάτι ανησυχητικό. Συχνά βρίσκει πολύποδες, που είναι συνήθως καλοήθεις, αλλά ορισμένοι μπορεί με τα χρόνια να γίνουν καρκίνος. Γι' αυτό αφαιρούνται.

Το δωρεάν πρόγραμμα πρόληψης για το παχύ έντερο

Στην Ελλάδα λειτουργεί το πρόγραμμα «Προλαμβάνω» του Υπουργείου Υγείας για τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Σύμφωνα με τις επίσημες ερωτήσεις και απαντήσεις του προγράμματος, απευθύνεται σε όλους από 50 έως 69 ετών με ΑΜΚΑ, ασφαλισμένους ή ανασφάλιστους.

Το πρώτο βήμα δεν είναι κολονοσκόπηση. Παίρνετε δωρεάν από συνεργαζόμενο φαρμακείο ένα τεστ που ανιχνεύει αίμα στα κόπρανα. Αν βγει θετικό, ακολουθεί δωρεάν επίσκεψη σε γαστρεντερολόγο. Αν εκείνος το κρίνει, γίνεται δωρεάν κολονοσκόπηση, με δωρεάν καθαρτικό, αφαίρεση ευρημάτων και βιοψία. Το πρόγραμμα δεν απευθύνεται σε όσους έχουν ήδη διαγνωστεί με πολύποδες, καρκίνο ή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου. Αυτοί παρακολουθούνται από τον γιατρό τους.

Ένα θετικό τεστ δεν σημαίνει ότι έχετε καρκίνο. Σημαίνει ότι χρειάζεται κολονοσκόπηση για να βρεθεί από πού προέρχεται το αίμα. Για τις υπόλοιπες εξετάσεις ρουτίνας ανά ηλικία, δείτε τον οδηγό για το check up.

Κολονοσκόπηση κάθε πότε;

Το πότε θα επαναληφθεί η κολονοσκόπηση εξαρτάται από το τι βρέθηκε την πρώτη φορά. Το διάστημα το ορίζει ο γαστρεντερολόγος στην απάντηση της εξέτασης.

Οι ευρωπαϊκές οδηγίες της ESGE (Ευρωπαϊκή Εταιρεία Γαστρεντερικής Ενδοσκόπησης) για την παρακολούθηση μετά από αφαίρεση πολυπόδων δίνουν ενδεικτικά:

• Λίγοι μικροί πολύποδες χαμηλού κινδύνου, που αφαιρέθηκαν πλήρως: δεν χρειάζεται ειδική παρακολούθηση. Επιστρέφετε στο πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου ή, αν δεν υπάρχει οργανωμένο πρόγραμμα, κάνετε νέα κολονοσκόπηση σε 10 χρόνια.
• Πολύποδες υψηλότερου κινδύνου: για παράδειγμα πολύποδας 10 χιλιοστών ή μεγαλύτερος, ή 5 και περισσότερα αδενώματα (πολύποδες από αδενικό ιστό). Νέα κολονοσκόπηση σε 3 χρόνια.
• Μεγάλος πολύποδας που αφαιρέθηκε σε κομμάτια: επανάληψη σε 3 έως 6 μήνες.

Διαφορετικά διαστήματα ισχύουν για όσους έχουν ισχυρό οικογενειακό ιστορικό, κληρονομικά σύνδρομα ή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου. Σε αυτές τις περιπτώσεις το πρόγραμμα το καθορίζει ο γιατρός.

Προετοιμασία για κολονοσκόπηση

Η προετοιμασία έχει έναν στόχο: το έντερο να είναι εντελώς άδειο και καθαρό. Αν μείνουν υπολείμματα, μπορεί να ξεφύγει κάποιος πολύποδας ή να χρειαστεί να επαναληφθεί η εξέταση. Το κέντρο θα σας δώσει γραπτές οδηγίες, που ακολουθείτε ακριβώς.

Δίαιτα τις προηγούμενες ημέρες

• 1 έως 2 ημέρες πριν: τροφές χωρίς φυτικές ίνες, όπως λευκό ρύζι, λευκό ψωμί, ζυμαρικά, βραστό κοτόπουλο χωρίς σάλτσα. Οι οδηγίες της ESGE συστήνουν δίαιτα χαμηλή σε φυτικές ίνες την ημέρα πριν από την εξέταση.
• Αποφεύγετε: φρούτα και λαχανικά με φλούδα ή σπόρους, όσπρια, ψωμί ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς.
• Διαυγή υγρά: νερό, τσάι ή καφές χωρίς γάλα, διαυγής ζωμός, στραγγισμένοι χυμοί χωρίς κόκκινο ή μωβ χρώμα.

Το καθαρτικό

Το καθαρτικό είναι διάλυμα που πίνετε σε δόσεις και προκαλεί έντονη διάρροια μέσα σε λίγες ώρες. Μείνετε σπίτι, κοντά σε τουαλέτα.

Οι οδηγίες της ESGE συστήνουν το καθαρτικό να χωρίζεται σε δύο μέρη: το ένα το προηγούμενο βράδυ και το άλλο το πρωί της εξέτασης. Η τελευταία δόση ξεκινά μέσα στις 5 ώρες πριν από την κολονοσκόπηση και τελειώνει τουλάχιστον 2 ώρες πριν. Για απογευματινή εξέταση, αποδεκτή εναλλακτική είναι όλο το καθαρτικό την ίδια ημέρα. Το ακριβές πρόγραμμα το ορίζει ο γιατρός σας.

Το σωστό σημάδι ότι το έντερο καθάρισε είναι οι κενώσεις να γίνουν σαν υγρό, διαυγές ή κιτρινωπό, χωρίς στερεά κομμάτια.

Φάρμακα

Πείτε στον γιατρό από πριν όλα τα φάρμακα που παίρνετε. Μην τα σταματήσετε μόνοι σας.

• Αντιπηκτικά και αντιαιμοπεταλιακά: πολλές φορές συνεχίζονται, κάποιες φορές διακόπτονται για λίγες ημέρες. Το αποφασίζει ο γιατρός, ιδίως αν έχετε πρόβλημα στην καρδιά.
• Σίδηρος από το στόμα: συνήθως σταματά λίγες ημέρες πριν, γιατί μαυρίζει τα κόπρανα και δυσκολεύει την εικόνα.
• Φάρμακα για τον διαβήτη: η νηστεία αλλάζει το σάκχαρο, γι' αυτό χρειάζεστε ειδικές οδηγίες.

Πώς γίνεται η κολονοσκόπηση

Η κολονοσκόπηση διαρκεί συνήθως 30 έως 45 λεπτά. Μαζί με την υποδοχή και την ανάνηψη, υπολογίστε να μείνετε στο κέντρο περίπου 2 ώρες.

Φοράτε ρόμπα και ξαπλώνετε στο αριστερό πλευρό, με τα γόνατα λυγισμένα. Συνήθως παίρνετε μέθη από φλεβοκαθετήρα στο χέρι. Οι περισσότεροι νιώθουν χαλαροί και νυσταγμένοι και δεν θυμούνται πολλά. Κάποια κέντρα προσφέρουν και βαθύτερη μέθη με αναισθησιολόγο. Ρωτήστε τι διαθέτει το κέντρο που επιλέξατε.

Πονάει η κολονοσκόπηση;

Συνήθως όχι. Μπορεί να νιώσετε πίεση, φούσκωμα ή σύντομες κράμπες, γιατί ο γιατρός φουσκώνει το έντερο με αέρα ή διοξείδιο του άνθρακα για να βλέπει καλύτερα. Η αφαίρεση πολυπόδων και η βιοψία δεν πονούν.

Μετά την κολονοσκόπηση

Για 2 έως 3 ώρες μπορεί να έχετε φούσκωμα, αέρια και ήπιες κράμπες. Λίγο αίμα στα κόπρανα για μία ή δύο ημέρες είναι συχνό, κυρίως αν αφαιρέθηκαν πολύποδες.

Αν πήρατε μέθη, χρειάζεστε συνοδό για την επιστροφή. Για 24 ώρες δεν οδηγείτε, δεν χειρίζεστε μηχανήματα, δεν πίνετε αλκοόλ και δεν υπογράφετε σημαντικά έγγραφα. Συνήθως τρώτε κανονικά την ίδια ημέρα και επιστρέφετε στις δραστηριότητές σας την επόμενη. Επειδή το έντερο άδειασε, είναι φυσικό να μην έχετε κένωση για λίγο.

Τι δείχνουν τα αποτελέσματα

Τα ευρήματα της εικόνας ο γιατρός συνήθως σας τα λέει την ίδια ημέρα. Αν πήρε βιοψία ή αφαίρεσε πολύποδες, η απάντηση από το εργαστήριο έρχεται αργότερα, συνήθως σε λίγες ημέρες έως λίγες εβδομάδες.

Μια κολονοσκόπηση μπορεί να δείξει πολύποδες, εκκολπώματα (μικρούς θυλάκους στο τοίχωμα του εντέρου), αιμορροΐδες, φλεγμονή ή καρκίνο. Το τι σημαίνει κάθε εύρημα για εσάς και αν χρειάζεται θεραπεία το εξηγεί ο γαστρεντερολόγος.

Είναι ασφαλής η κολονοσκόπηση;

Η κολονοσκόπηση είναι συνηθισμένη και ασφαλής εξέταση, με σπάνιες επιπλοκές. Οι κυριότερες είναι:

• αιμορραγία, κυρίως μετά από αφαίρεση πολύποδα ή βιοψία
• διάτρηση, δηλαδή μικρή τρύπα στο τοίχωμα του εντέρου, που μπορεί να χρειαστεί χειρουργείο
• αντίδραση στο φάρμακο της μέθης, με πτώση της πίεσης ή δυσκολία στην αναπνοή

Πριν από την εξέταση υπογράφετε έντυπο συναίνεσης, αφού ο γιατρός σας εξηγήσει τους κινδύνους.

Τι είναι η αξονική κολονοσκόπηση;

Η αξονική κολονοσκόπηση ή εικονική κολονοσκόπηση είναι αξονική τομογραφία της κοιλιάς που δείχνει το έντερο χωρίς να μπει κάμερα. Χρειάζεται κι αυτή καθαρτικό. Δεν επιτρέπει όμως αφαίρεση πολυπόδων ή βιοψία, οπότε αν βρεθεί κάτι, ακολουθεί κλασική κολονοσκόπηση. Το ποια εξέταση ταιριάζει σε εσάς το κρίνει ο γιατρός.

Πόσο κοστίζει η κολονοσκόπηση και τι καλύπτει ο ΕΟΠΥΥ

Η τιμή διαφέρει πολύ από κέντρο σε κέντρο, ανάλογα με το αν γίνεται με απλή μέθη ή με αναισθησιολόγο, αν αφαιρεθούν πολύποδες και αν χρειαστεί βιοψία. Ζητήστε από πριν αναλυτικό κόστος.

Με παραπεμπτικό από γιατρό η εξέταση μπορεί να γίνει σε δημόσιο νοσοκομείο ή σε πάροχο συμβεβλημένο με τον ΕΟΠΥΥ. Πριν κλείσετε ραντεβού, ρωτήστε αν το κέντρο είναι συμβεβλημένο, αν υπάρχει ποσό συμμετοχής και τι επιπλέον χρεώνεται, για παράδειγμα η μέθη ή η ιστολογική εξέταση. Για όσους είναι 50 έως 69 ετών, η διαδρομή μέσω του προγράμματος «Προλαμβάνω» είναι δωρεάν σε όλα τα βήματα.

Εγκυμοσύνη, παιδιά και ηλικιωμένοι

• Εγκυμοσύνη: ενημερώστε το κέντρο αμέσως. Ο γιατρός θα κρίνει αν η εξέταση μπορεί να περιμένει μέχρι μετά τον τοκετό και, αν όχι, προσαρμόζει την προετοιμασία και τη μέθη.
• Παιδιά: η εξέταση γίνεται από παιδογαστρεντερολόγο, με προετοιμασία προσαρμοσμένη στο βάρος και την ηλικία.
• Ηλικιωμένοι και άτομα με νεφρική ή καρδιακή νόσο: το καθαρτικό μπορεί να προκαλέσει αφυδάτωση ή διαταραχή των αλάτων. Ο γιατρός διαλέγει το κατάλληλο σκεύασμα, και εσείς πίνετε άφθονα διαυγή υγρά.

Περισσότερους οδηγούς για εξετάσεις θα βρείτε στις διαγνωστικές εξετάσεις.