Φερριτίνη: τι σημαίνουν οι χαμηλές και οι υψηλές τιμές

Η φερριτίνη είναι πρωτεΐνη που αποθηκεύει τον σίδηρο στον οργανισμό, και η μέτρησή της στο αίμα δείχνει πόσο σίδηρο έχετε σε απόθεμα. Χαμηλή φερριτίνη σημαίνει συνήθως ότι οι αποθήκες σιδήρου έχουν αδειάσει. Υψηλή φερριτίνη μπορεί να οφείλεται σε περίσσεια σιδήρου, αλλά και σε φλεγμονή, λοίμωξη ή πάθηση του ήπατος.

Η εξέταση λέγεται και φερριτίνη ορού και γίνεται με απλή αιμοληψία. Ο γιατρός τη διαβάζει πάντα μαζί με άλλες εξετάσεις, κυρίως τη γενική αίματος.

Τι είναι η φερριτίνη στον οργανισμό

Ο σίδηρος χρειάζεται για να φτιάχνει ο οργανισμός ερυθρά αιμοσφαίρια, τα κύτταρα που μεταφέρουν οξυγόνο από τους πνεύμονες σε όλο το σώμα. Είναι απαραίτητος και για τους μυς, τον μυελό των οστών και, στα παιδιά, για την ανάπτυξη του εγκεφάλου.

Ό,τι σίδηρο δεν χρησιμοποιείται αμέσως, ο οργανισμός τον αποθηκεύει δεμένο στη φερριτίνη, κυρίως στο ήπαρ. Η ποσότητα της φερριτίνης που κυκλοφορεί στο αίμα αντανακλά το μέγεθος αυτών των αποθηκών. Γι' αυτό η φερριτίνη μπορεί να είναι ήδη χαμηλή πριν εμφανιστεί αναιμία.

Πότε ζητείται η εξέταση

Ο γιατρός ζητά φερριτίνη, συνήθως μαζί με άλλες εξετάσεις σιδήρου, όταν θέλει να δει αν τα αποθέματα σιδήρου είναι επαρκή. Συχνοί λόγοι είναι:

• κούραση, αδυναμία, δύσπνοια, ζάλη ή χλωμό δέρμα
• χαμηλή αιμοσφαιρίνη ή αιματοκρίτης στη γενική αίματος
• σύνδρομο ανήσυχων ποδιών, δηλαδή ενόχληση και ανάγκη να κινείτε τα πόδια, κυρίως το βράδυ
• έλεγχος ατόμων με αυξημένο κίνδυνο έλλειψης σιδήρου, όπως γυναίκες με βαριά περίοδο, έγκυες ή άτομα με προβλήματα απορρόφησης από το έντερο
• υποψία περίσσειας σιδήρου, όπως στην αιμοχρωμάτωση
• παρακολούθηση της θεραπείας με σίδηρο

Για την εξέταση ο γιατρός μπορεί να σας ζητήσει νηστεία και αιμοληψία το πρωί. Δείτε τον οδηγό μας για το πώς να προετοιμαστείτε πριν από τις εξετάσεις αίματος.

Φερριτίνη: φυσιολογικές τιμές και όρια

Τα φυσιολογικά όρια της φερριτίνης διαφέρουν αρκετά ανάμεσα στα εργαστήρια, ανάλογα με τη μέθοδο, την ηλικία και το φύλο. Ισχύει πάντα το εύρος αναφοράς που γράφει το δικό σας φύλλο αποτελεσμάτων. Η μονάδα είναι συνήθως ng/mL ή μg/L, που αντιστοιχούν στον ίδιο αριθμό.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, στην κατευθυντήρια οδηγία του 2020, ορίζει τα εξής όρια για ενήλικες:

• Έλλειψη σιδήρου σε υγιή άτομα: φερριτίνη κάτω από 15 μg/L.
• Έλλειψη σιδήρου όταν υπάρχει λοίμωξη ή φλεγμονή: κάτω από 70 μg/L, γιατί η φλεγμονή ανεβάζει τη φερριτίνη και μπορεί να κρύψει την έλλειψη.
• Πιθανός κίνδυνος υπερφόρτωσης σιδήρου σε υγιή άτομα: πάνω από 150 μg/L στις γυναίκες και πάνω από 200 μg/L στους άνδρες.
• Σε άτομα με κάποια νόσο: τιμή πάνω από 500 μg/L χρειάζεται περαιτέρω έλεγχο για να βρεθεί η αιτία.

Τα όρια αυτά δείχνουν πότε χρειάζεται διερεύνηση. Δεν αποτελούν από μόνα τους διάγνωση. Ο ΠΟΥ συστήνει επίσης να ελέγχονται μαζί και δείκτες φλεγμονής, ώστε η φερριτίνη να ερμηνεύεται σωστά.

Χαμηλή φερριτίνη: τι μπορεί να σημαίνει

Χαμηλή φερριτίνη σημαίνει συνήθως ότι ο οργανισμός έχει χάσει περισσότερο σίδηρο από όσο παίρνει. Αν η έλλειψη κρατήσει, μπορεί να οδηγήσει σε σιδηροπενική αναιμία, δηλαδή αναιμία από έλλειψη σιδήρου. Οι συχνότερες αιτίες είναι:

• Απώλεια αίματος: βαριά ή συχνή περίοδος, αιμορραγία από το στομάχι ή το έντερο, για παράδειγμα από έλκος, ή συχνή αιμοδοσία.
• Κακή απορρόφηση: κοιλιοκάκη, νόσος του Crohn ή επέμβαση στο στομάχι, όπως η γαστρική παράκαμψη.
• Λίγος σίδηρος στη διατροφή: για παράδειγμα σε αυστηρά χορτοφαγική διατροφή χωρίς σωστό σχεδιασμό.
• Αυξημένες ανάγκες: εγκυμοσύνη, θηλασμός, γρήγορη ανάπτυξη στα παιδιά, αθλητές αντοχής.

Στους άνδρες και στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, ο γιατρός αναζητά πάντα από πού χάνεται ο σίδηρος. Μια αιτία μπορεί να είναι αιμορραγία από το πεπτικό, που δεν φαίνεται με το μάτι, και μερικές φορές χρειάζεται ενδοσκοπικός έλεγχος.

Υψηλή φερριτίνη: τι μπορεί να σημαίνει

Η φερριτίνη ανεβαίνει όταν υπάρχει πολύς σίδηρος στον οργανισμό, αλλά και σε πολλές καταστάσεις που δεν έχουν σχέση με τον σίδηρο. Ο γιατρός θα εξετάσει πιθανές αιτίες όπως:

• φλεγμονή, για παράδειγμα από λοίμωξη ή μετά από χειρουργείο
• αυτοάνοσα νοσήματα
• παθήσεις του ήπατος
• καρκίνο
• αιμοχρωμάτωση, μια κληρονομική πάθηση όπου ο οργανισμός απορροφά και συσσωρεύει πολύ σίδηρο
• σπανιότερα νοσήματα, όπως η νόσος Still των ενηλίκων

Μια ελαφρά αυξημένη τιμή κατά τη διάρκεια ή λίγο μετά από μια λοίμωξη δεν σημαίνει απαραίτητα περίσσεια σιδήρου. Συνήθως ο γιατρός ζητά επανάληψη και άλλες εξετάσεις σιδήρου πριν βγάλει συμπέρασμα. Μην παίρνετε συμπληρώματα σιδήρου αν η φερριτίνη σας είναι υψηλή.

Πώς ανεβαίνει η φερριτίνη

Η φερριτίνη ανεβαίνει όταν ο οργανισμός αναπληρώνει τις αποθήκες του, με σίδηρο από τη διατροφή και, όταν το κρίνει ο γιατρός, με συμπλήρωμα. Πρώτα όμως πρέπει να βρεθεί και να αντιμετωπιστεί η αιτία της έλλειψης.

Τροφές με σίδηρο

Ο σίδηρος από τα ζωικά τρόφιμα απορροφάται πιο εύκολα από αυτόν των φυτικών. Καλές πηγές είναι:

• κόκκινο άπαχο κρέας, συκώτι, πουλερικά
• ψάρια, όπως σολομός και τόνος, και οστρακοειδή
• αυγά, ιδίως ο κρόκος
• όσπρια, όπως φακές, φασόλια και ρεβίθια
• λαχανικά με σκούρα πράσινα φύλλα, όπως σπανάκι και μπρόκολο
• αποξηραμένα φρούτα, όπως δαμάσκηνα, σταφίδες και βερίκοκα
• δημητριακά ολικής άλεσης και δημητριακά εμπλουτισμένα με σίδηρο

Τα τρόφιμα με βιταμίνη C, όπως τα εσπεριδοειδή, οι φράουλες και οι ντομάτες, βοηθούν την απορρόφηση του σιδήρου. Ο συνδυασμός οσπρίων με λίγο κρέας ή ψάρι βοηθά επίσης. Αντίθετα, το μαύρο τσάι μειώνει την απορρόφηση, γι' αυτό καλό είναι να μην το πίνετε μαζί με το φαγητό.

Συμπληρώματα σιδήρου

Τα συμπληρώματα σιδήρου παίρνονται μόνο με οδηγία γιατρού, που αποφασίζει τη μορφή, την ποσότητα και τη διάρκεια. Συνήθως η θεραπεία συνεχίζεται για αρκετούς μήνες και μετά τη διόρθωση της αναιμίας, για να γεμίσουν ξανά οι αποθήκες. Όταν ο σίδηρος από το στόμα δεν απορροφάται ή δεν γίνεται ανεκτός, ο γιατρός μπορεί να προτείνει ενδοφλέβια χορήγηση.

Ο σίδηρος δεν είναι αθώο συμπλήρωμα. Η λήψη του χωρίς λόγο μπορεί να βλάψει, ιδίως σε όσους έχουν αιμοχρωμάτωση. Φυλάξτε τα σκευάσματα σιδήρου μακριά από παιδιά, γιατί η κατάποση πολλών χαπιών μπορεί να προκαλέσει δηλητηρίαση.

Πώς μειώνεται η υψηλή φερριτίνη

Η υψηλή φερριτίνη αντιμετωπίζεται με τη θεραπεία της αιτίας της. Αν οφείλεται σε φλεγμονή ή λοίμωξη, συνήθως επανέρχεται όταν αυτή υποχωρήσει. Αν οφείλεται σε πάθηση του ήπατος, η αντιμετώπιση αφορά το ήπαρ.

Στην αιμοχρωμάτωση, η θεραπεία περιλαμβάνει τακτικές αφαιμάξεις, δηλαδή αφαίρεση αίματος με τρόπο παρόμοιο με την αιμοδοσία, διατροφή με λιγότερο σίδηρο και καθόλου συμπληρώματα σιδήρου. Τη θεραπεία την καθορίζει και την παρακολουθεί ο γιατρός.

Φερριτίνη στην εγκυμοσύνη και στα παιδιά

Στην εγκυμοσύνη οι ανάγκες σε σίδηρο αυξάνονται και πολλές γυναίκες δεν καλύπτουν αρκετό σίδηρο μόνο από τη διατροφή. Ο ΠΟΥ θεωρεί έλλειψη σιδήρου στο πρώτο τρίμηνο φερριτίνη κάτω από 15 μg/L. Αργότερα στην κύηση οι φυσιολογικές αλλαγές στον όγκο του αίματος και στη φλεγμονή επηρεάζουν την τιμή, γι' αυτό την ερμηνεία και την ανάγκη για σίδηρο τα κρίνει ο γιατρός που σας παρακολουθεί.

Στα παιδιά κάτω των 5 ετών ο ΠΟΥ ορίζει ως έλλειψη σιδήρου φερριτίνη κάτω από 12 μg/L, ή κάτω από 30 μg/L όταν υπάρχει λοίμωξη. Τα βρέφη γεννιούνται με αποθέματα σιδήρου για περίπου έξι μήνες. Όταν ξεκινούν στερεές τροφές, χρειάζονται τρόφιμα πλούσια σε σίδηρο, και τα βρέφη που δεν θηλάζουν χρειάζονται γάλα εμπλουτισμένο με σίδηρο ή συμπλήρωμα, πάντα με οδηγία του παιδιάτρου.

Η φερριτίνη δεν περιλαμβάνεται πάντα στις εξετάσεις ρουτίνας. Το πότε έχει νόημα να μπει σε ένα προληπτικό check up το κρίνει ο γιατρός, ανάλογα με την ηλικία, το φύλο και τα συμπτώματα. Για άλλες συχνές εξετάσεις αίματος, δείτε τη σελίδα των διαγνωστικών εξετάσεων.