Καρκίνος παχέος εντέρου: πρώτα σημάδια και προσυμπτωματικός έλεγχος

Ο καρκίνος παχέος εντέρου είναι κακοήθης όγκος που ξεκινά από το παχύ έντερο ή από το ορθό, το τελευταίο τμήμα του εντέρου. Συχνά ξεκινά από πολύποδες, μικρές αναπτύξεις στο εσωτερικό τοίχωμα του εντέρου, που αν βρεθούν και αφαιρεθούν έγκαιρα δεν εξελίσσονται. Στα αρχικά στάδια συχνά δεν έχει κανένα σύμπτωμα, γι' αυτό ο προσυμπτωματικός έλεγχος σε ανθρώπους χωρίς συμπτώματα, με εξέταση κοπράνων και κολονοσκόπηση όταν χρειάζεται, μπορεί να τον βρει νωρίς ή και να τον προλάβει. Όταν εμφανίζονται συμπτώματα, τα πιο συχνά είναι αλλαγή στις κενώσεις, αίμα στα κόπρανα, πόνος στην κοιλιά, απώλεια βάρους και αναιμία.

Τι είναι ο καρκίνος του παχέος εντέρου

Το παχύ έντερο είναι το τελευταίο μέρος του πεπτικού σωλήνα, όπου απορροφάται νερό και σχηματίζονται τα κόπρανα. Ο καρκίνος μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε σημείο του, από την αρχή του (δεξιά στην κοιλιά) μέχρι το ορθό. Σύμφωνα με το Υπουργείο Υγείας, ο έλεγχος στοχεύει στο να βρεθούν έγκαιρα οι αδενωματώδεις πολύποδες, δηλαδή καλοήθεις αναπτύξεις του τοιχώματος που μπορεί να εξελιχθούν σε καρκίνο, ώστε να αφαιρεθούν πριν προλάβουν.

Πόσο συχνός είναι:

• Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), είναι ο τρίτος πιο συχνός καρκίνος στον κόσμο, με περίπου 10% όλων των περιπτώσεων, και η δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο. Το 2022 υπολογίζονται 1,9 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις και πάνω από 900.000 θάνατοι.
• Στην Ευρώπη, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Κώδικα κατά του Καρκίνου (5η έκδοση), ήταν το 2022 ο δεύτερος πιο συχνός καρκίνος στους δύο φύλους μαζί και η δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο μετά τον καρκίνο του πνεύμονα.
• Στην Ελλάδα, το Υπουργείο Υγείας τον αναφέρει ως δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες και τρίτη στις γυναίκες.

Ο ΠΟΥ σημειώνει ότι οι περισσότερες περιπτώσεις αφορούν ανθρώπους άνω των 50, αλλά αρκετές χώρες καταγράφουν αύξηση και σε νεότερους ενήλικες.

Καρκίνος παχέος εντέρου: πρώτα συμπτώματα

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου συχνά δεν έχει συμπτώματα ή έχει ήπια συμπτώματα στα πρώτα στάδια. Όταν εμφανίζονται, ο ΠΟΥ αναφέρει:

• αλλαγή στις κενώσεις, όπως διάρροια, δυσκοιλιότητα ή κόπρανα πιο λεπτά από πριν
• αίμα στα κόπρανα, κόκκινο ή σκούρο σαν πίσσα
• κράμπες, πόνο ή φούσκωμα στην κοιλιά που δεν περνά
• απώλεια βάρους χωρίς εξήγηση
• επίμονη κούραση
• αναιμία από έλλειψη σιδήρου, λόγω μικρής αιμορραγίας που κρατά καιρό

Κανένα από αυτά δεν σημαίνει από μόνο του καρκίνο. Αίμα στα κόπρανα δίνουν και πιο αθώες παθήσεις, όπως οι αιμορροΐδες ή η ραγάδα. Το θέμα είναι να μην αγνοηθούν, ιδίως όταν επιμένουν.

Πότε ο γιατρός ζητά έλεγχο

Οι βρετανικές οδηγίες του NICE για τον ύποπτο καρκίνο δίνουν ένα πρακτικό μέτρο για το πότε τα συμπτώματα χρειάζονται άμεσο έλεγχο. Συστήνουν ποσοτική εξέταση αίματος στα κόπρανα (FIT) και, αν είναι θετική, ταχεία παραπομπή, σε ενήλικες με:

Το NICE τονίζει ότι η εξέταση γίνεται ακόμη κι αν ο ασθενής είχε αρνητικό αποτέλεσμα στον προληπτικό έλεγχο, και ότι αν ο γιατρός έχει έντονη υποψία, η παραπομπή δεν καθυστερεί λόγω ενός αρνητικού τεστ. Με άλλα λόγια: αν έχετε συμπτώματα, μην περιμένετε το πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου, μιλήστε με τον γιατρό σας.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Ο ΠΟΥ κατατάσσει τους παράγοντες κινδύνου σε τέσσερις ομάδες:

• Τρόπος ζωής: διατροφή με πολύ κόκκινο και επεξεργασμένο κρέας και λίγα φρούτα και λαχανικά, έλλειψη άσκησης, υπερβολικό βάρος και παχυσαρκία, κάπνισμα και αλκοόλ.
• Οικογένεια και κληρονομικότητα: συγγενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου ή κληρονομικά σύνδρομα, όπως το σύνδρομο Lynch και η οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση.
• Ατομικό ιστορικό: προηγούμενος καρκίνος του εντέρου ή ορισμένοι τύποι πολυπόδων.
• Ηλικία: ο κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά μετά τα 50.

Αν έχετε έναν από αυτούς τους παράγοντες, αυτό δεν σημαίνει ότι θα νοσήσετε. Σημαίνει ότι αξίζει να συζητήσετε με τον γιατρό σας πότε και πώς να ελέγχεστε.

Προσυμπτωματικός έλεγχος: τι συστήνεται

Ο προσυμπτωματικός έλεγχος γίνεται σε ανθρώπους χωρίς συμπτώματα, για να βρεθούν πολύποδες ή καρκίνος σε πρώιμο στάδιο. Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι, όπου υπάρχουν οργανωμένα προγράμματα, ο τακτικός έλεγχος είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος έγκαιρης διάγνωσης και μειώνει τόσο τις νέες περιπτώσεις όσο και τους θανάτους, γιατί οι προκαρκινικές αλλοιώσεις αφαιρούνται.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση:

• Η Σύσταση του Συμβουλίου της ΕΕ του 2022 θεωρεί την ποσοτική ανοσοχημική εξέταση κοπράνων (FIT) το προτιμώμενο τεστ για ηλικίες 50 έως 74 ετών, και όσοι έχουν θετικό αποτέλεσμα παραπέμπονται για κολονοσκόπηση.
• Ο Ευρωπαϊκός Κώδικας κατά του Καρκίνου (5η έκδοση) συστήνει FIT κάθε δύο χρόνια από τα 50 έως τα 74, με εναλλακτική μία ενδοσκόπηση του εντέρου μία φορά στην ίδια ηλικία.

Το FIT ανιχνεύει μικρές ποσότητες αίματος στα κόπρανα που δεν φαίνονται με το μάτι. Δεν διαγιγνώσκει καρκίνο. Ένα θετικό αποτέλεσμα σημαίνει ότι χρειάζεται κολονοσκόπηση, η εξέταση του εντέρου με λεπτή κάμερα, κατά την οποία οι πολύποδες συνήθως αφαιρούνται επί τόπου. Ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν σας καλύπτει για πάντα: γι' αυτό το τεστ επαναλαμβάνεται ανά διαστήματα.

Στην Ελλάδα: το πρόγραμμα ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ

Το Υπουργείο Υγείας υλοποιεί Εθνικό Πρόγραμμα για την Πρόληψη του Καρκίνου του Παχέος Εντέρου, στο πλαίσιο του προγράμματος «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ». Σύμφωνα με την επίσημη σελίδα του προγράμματος:

• απευθύνεται σε όλους τους πολίτες 50 έως 69 ετών με ΑΜΚΑ, ασφαλισμένους ή ανασφάλιστους
• περιλαμβάνει δωρεάν self-test από συνεργαζόμενο φαρμακείο
• αν το self-test βγει θετικό, ακολουθούν δωρεάν επίσκεψη σε γαστρεντερολόγο, καθαρτικό, κολονοσκόπηση, αφαίρεση των ευρημάτων όπου είναι εφικτό και βιοψία
• όσοι έχουν ενεργοποιήσει την άυλη συνταγογράφηση λαμβάνουν ειδοποίηση με SMS ή email, ενώ οι υπόλοιποι μπορούν να πάνε στο φαρμακείο μόνο με τον ΑΜΚΑ τους

Από το πρόγραμμα εξαιρούνται όσοι έχουν ήδη διαγνωστεί με αδενωματώδεις πολύποδες, καρκίνο ή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, σύνδρομο Lynch, οικογενή αδενωματώδη πολυποδίαση ή κληρονομικό καρκίνο του εντέρου. Αυτές οι ομάδες χρειάζονται ειδική παρακολούθηση από τον γιατρό τους, όχι απλό self-test.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Υγείας τον Οκτώβριο του 2026, μέσα από τα προγράμματα πρόληψης 1.536 άνθρωποι διαγνώστηκαν με καρκίνο του παχέος εντέρου, 12.635 εντοπίστηκαν με προκαρκινικές αλλοιώσεις και 17.500 έκαναν αφαίρεση πολύποδα. Η ίδια ανακοίνωση αναφέρει ότι το «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» ξεκινά ξανά από τις 13 Οκτωβρίου 2026 ως μόνιμη εθνική πολιτική, αρχικά με τις εξετάσεις για τον μαστό. Για το πότε ανοίγει ο νέος κύκλος για το παχύ έντερο, ελέγξτε τις επίσημες σελίδες colon.gov.gr και proliptikes.gov.gr ή καλέστε το 11401.

Αν έχετε αυξημένο κίνδυνο

Αν έχετε στενό συγγενή με καρκίνο του εντέρου, κληρονομικό σύνδρομο ή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, ο ΠΟΥ σημειώνει ότι μπορεί να ωφεληθείτε από γενετική συμβουλευτική και έλεγχο προσαρμοσμένο σε εσάς. Αυτό συνήθως σημαίνει κολονοσκόπηση νωρίτερα ή συχνότερα, όπως θα σας πει ο γαστρεντερολόγος. Ο γενικός προληπτικός έλεγχος δεν αντικαθιστά αυτή την παρακολούθηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η κολονοσκόπηση με λήψη βιοψίας είναι η βασική εξέταση: ο γιατρός βλέπει το εσωτερικό του εντέρου και παίρνει μικρό δείγμα ιστού για εξέταση στο μικροσκόπιο. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, η διάγνωση συμπληρώνεται με κλινική εξέταση, απεικονιστικές εξετάσεις όπως αξονική ή μαγνητική τομογραφία και, όπου χρειάζεται, μοριακό έλεγχο του όγκου για να επιλεγεί η κατάλληλη θεραπεία. Οι απεικονιστικές εξετάσεις δείχνουν το στάδιο, δηλαδή πόσο έχει προχωρήσει ο καρκίνος.

Θεραπεία: με λίγα λόγια

Η θεραπεία εξαρτάται από το στάδιο, τα χαρακτηριστικά του όγκου και τη γενική υγεία. Ο ΠΟΥ συστήνει να αποφασίζεται από ομάδα ειδικών διαφόρων ειδικοτήτων.

• Πρώιμο στάδιο: κυρίως χειρουργείο, που αφαιρεί τον όγκο μαζί με τους κοντινούς λεμφαδένες. Ανάλογα με τη θέση, γίνεται κολεκτομή ή εκτομή του ορθού, μερικές φορές με προσωρινή ή μόνιμη στομία.
• Μετά το χειρουργείο: σε όσους έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο υποτροπής μπορεί να συστηθεί χημειοθεραπεία. Το NICE τη συστήνει, για παράδειγμα, όταν ο καρκίνος του παχέος εντέρου έχει φτάσει στους λεμφαδένες (στάδιο 3).
• Καρκίνος του ορθού: συχνά προηγείται ακτινοθεραπεία ή χημειοακτινοθεραπεία για να μικρύνει ο όγκος.
• Προχωρημένη νόσος: κυρίως φάρμακα, όπως χημειοθεραπεία, στοχευμένες θεραπείες και ανοσοθεραπεία, ανάλογα με τα μοριακά χαρακτηριστικά του όγκου.

Ο ΠΟΥ τονίζει ότι η πρόγνωση εξαρτάται έντονα από το στάδιο κατά τη διάγνωση, με πολύ καλύτερα αποτελέσματα όταν ο καρκίνος βρίσκεται νωρίς. Για το πώς γίνεται η επέμβαση και πώς είναι η ανάρρωση, δείτε τον οδηγό για την κολεκτομή.

Πρόληψη: τι μπορείτε να κάνετε

Ο ΠΟΥ συστήνει:

• διατροφή πλούσια σε φρούτα και λαχανικά, με λιγότερο κόκκινο και επεξεργασμένο κρέας
• καθόλου κάπνισμα
• τακτική σωματική δραστηριότητα
• φυσιολογικό βάρος
• λίγο ή καθόλου αλκοόλ
• συμμετοχή στον προσυμπτωματικό έλεγχο όταν έρθει η ηλικία σας

Για τις επεμβάσεις στην κοιλιά και στο έντερο, δείτε την ενότητα Γενική χειρουργική.