Αίμα στα ούρα: πότε είναι επείγον

Αίμα στα ούρα (αιματουρία) σημαίνει ότι στα ούρα υπάρχουν ερυθρά αιμοσφαίρια, είτε τόσα ώστε τα ούρα να φαίνονται ροζ, κόκκινα ή καφέ, είτε τόσο λίγα που φαίνονται μόνο στην εξέταση. Συχνά οφείλεται σε κάτι απλό, όπως ουρολοίμωξη ή πέτρα, αλλά μπορεί να είναι και το πρώτο σημάδι καρκίνου της κύστης ή του νεφρού. Γι' αυτό το ορατό αίμα στα ούρα, ακόμη και χωρίς πόνο και ακόμη κι αν εμφανίστηκε μία φορά, χρειάζεται πάντα έλεγχο από γιατρό.

Πώς φαίνεται το αίμα στα ούρα

Οι γιατροί χωρίζουν την αιματουρία σε δύο είδη:

• Ορατή ή μακροσκοπική: τα ούρα είναι ροζ, κόκκινα ή καφέ σαν τσάι, μερικές φορές με μικρούς θρόμβους.
• Μικροσκοπική: τα ούρα έχουν κανονικό χρώμα και το αίμα βρίσκεται τυχαία στη γενική ούρων. Η αμερικανική ουρολογική εταιρεία AUA την ορίζει ως 3 ή περισσότερα ερυθρά αιμοσφαίρια ανά οπτικό πεδίο στη μικροσκόπηση των ούρων.

Η ταινία ούρων μπορεί να δείξει «αίμα», αλλά το αποτέλεσμα επιβεβαιώνεται με μικροσκόπηση.

Δεν είναι πάντα αίμα

Κόκκινο ή σκούρο χρώμα στα ούρα δεν σημαίνει πάντα αίμα. Το παντζάρι, τα βατόμουρα, ορισμένα φάρμακα και η έντονη αφυδάτωση αλλάζουν το χρώμα. Στις γυναίκες, το αίμα της περιόδου μπορεί να αναμειχθεί με τα ούρα. Αν δεν είστε σίγουροι, μια απλή εξέταση ούρων το ξεκαθαρίζει.

Αίμα στα ούρα: τι μπορεί να είναι

Οι πιο συχνές αιτίες είναι:

• Ουρολοίμωξη: συνήθως με κάψιμο και συχνουρία. Δείτε τον οδηγό για την ουρολοίμωξη.
• Πέτρες: μια πέτρα στα νεφρά ή στον ουρητήρα δίνει συνήθως αίμα μαζί με κολικό, δηλαδή έντονο πόνο στο πλάι.
• Διόγκωση του προστάτη στους άνδρες μετά τα 50.
• Παθήσεις των νεφρών, όπως η σπειραματονεφρίτιδα (φλεγμονή των φίλτρων του νεφρού), συχνά με λεύκωμα στα ούρα ή αυξημένη πίεση.
• Χτύπημα στη μέση ή στην κοιλιά.
• Πολύ έντονη άσκηση, όπως το τρέξιμο μεγάλων αποστάσεων, που συνήθως δίνει παροδικό αίμα.
• Πρόσφατη ουρολογική πράξη, όπως καθετήρας ή βιοψία.

Λιγότερο συχνά, αλλά σημαντικά, το αίμα στα ούρα οφείλεται σε καρκίνο της ουροδόχου κύστης, του νεφρού ή του προστάτη. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος με την ηλικία και στους καπνιστές. Το κάπνισμα είναι ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για τον καρκίνο της κύστης και ευθύνεται για περίπου τις μισές περιπτώσεις.

Αίμα στα ούρα χωρίς πόνο: γιατί δεν το αγνοούμε

Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες της EAU, το αίμα στα ούρα είναι το πιο συχνό εύρημα στον καρκίνο της ουροδόχου κύστης. Το ότι δεν πονάτε δεν σημαίνει ότι η αιτία είναι αθώα. Το αίμα μπορεί να εμφανιστεί μία φορά και να εξαφανιστεί για εβδομάδες, κάτι που δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα έχει λυθεί.

Οι βρετανικές οδηγίες του NICE συστήνουν επείγουσα παραπομπή για έλεγχο για καρκίνο σε άτομα 45 ετών και άνω με ορατό αίμα στα ούρα που δεν εξηγείται από λοίμωξη ή που επιμένει ή επανέρχεται μετά τη θεραπεία της λοίμωξης. Το ίδιο ισχύει για άτομα 60 ετών και άνω με μικροσκοπική αιματουρία χωρίς εξήγηση, μαζί με πόνο στην ούρηση ή αυξημένα λευκά αιμοσφαίρια στο αίμα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι με αίμα στα ούρα έχουν καρκίνο. Σημαίνει ότι ο έλεγχος πρέπει να γίνει γρήγορα, ώστε ένα πρόβλημα να βρεθεί νωρίς, αν υπάρχει.

Πότε το αίμα στα ούρα είναι επείγον

Πηγαίνετε την ίδια ημέρα σε νοσοκομείο αν το αίμα στα ούρα συνοδεύεται από:

• θρόμβους και δυσκολία ή αδυναμία να ουρήσετε
• πολύ αίμα, ζάλη, ταχυπαλμία ή λιποθυμική τάση
• πυρετό με ρίγη και πόνο στη μέση ή στο πλάι
• έντονο κολικό που δεν περνά με παυσίπονα
• πρόσφατο χτύπημα ή πτώση

Αν το αίμα εμφανίστηκε χωρίς άλλα συμπτώματα και νιώθετε καλά, δεν είναι επείγον με την έννοια του νοσοκομείου. Χρειάζεται όμως ραντεβού με γιατρό τις επόμενες ημέρες, όχι αναμονή για να δείτε αν θα ξαναγίνει.

Αίμα στα ούρα σε άνδρα, σε γυναίκα και σε ηλικιωμένο

Άνδρες. Στους άνδρες, το αίμα στα ούρα δεν εξηγείται εύκολα με κάτι αθώο, γιατί οι ουρολοιμώξεις είναι πιο σπάνιες. Συχνές αιτίες είναι η διόγκωση του προστάτη, οι πέτρες και η ουρολοίμωξη στους άνδρες, αλλά ο ουρολόγος θα αποκλείσει και τον καρκίνο.

Γυναίκες. Στις γυναίκες η πιο συχνή αιτία είναι η ουρολοίμωξη. Αν το αίμα συνεχίζει μετά τη θεραπεία της λοίμωξης ή εμφανίζεται χωρίς συμπτώματα λοίμωξης, χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος. Το αίμα της περιόδου μπορεί να μπερδέψει την εξέταση, γι' αυτό καλό είναι το δείγμα να δίνεται εκτός περιόδου.

Ηλικιωμένοι. Με την ηλικία αυξάνεται η πιθανότητα να υπάρχει σοβαρή αιτία. Ηλικιωμένοι με αίμα στα ούρα ή με συχνές ουρολοιμώξεις χωρίς εξήγηση χρειάζονται έλεγχο από ουρολόγο.

Παιδιά. Στα παιδιά το αίμα στα ούρα οφείλεται συχνότερα σε ουρολοίμωξη ή σε παθήσεις των νεφρών. Η εκτίμηση γίνεται από παιδίατρο.

Τι θα σας ρωτήσει ο γιατρός

Οι απαντήσεις σας βοηθούν τον γιατρό να καταλάβει από πού έρχεται το αίμα και πόσο γρήγορα χρειάζεται έλεγχος. Καλό είναι να έχετε σημειώσει:

• πότε είδατε το αίμα, πόσες φορές και τι χρώμα είχαν τα ούρα
• αν υπήρχαν θρόμβοι και αν το αίμα φαινόταν στην αρχή, στο τέλος ή σε όλη την ούρηση
• αν είχατε κάψιμο, συχνουρία, πυρετό ή πόνο στο πλάι
• αν καπνίζετε ή καπνίζατε στο παρελθόν
• αν δουλεύετε ή δουλέψατε με βαφές, χρώματα, μέταλλα, πετρελαιοειδή ή άλλα χημικά, γιατί η επαγγελματική έκθεση σε ορισμένες χημικές ουσίες αυξάνει τον κίνδυνο για καρκίνο της κύστης
• ποια φάρμακα παίρνετε, ιδίως αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά
• αν προηγήθηκε έντονη άσκηση, χτύπημα ή ουρολογική πράξη
• αν υπάρχουν παθήσεις των νεφρών στην οικογένεια

Φέρτε μαζί σας και παλιότερες εξετάσεις ούρων, αν έχετε. Μια αιματουρία που υπήρχε και πριν από χρόνια αλλάζει την εκτίμηση.

Ποιες εξετάσεις θα χρειαστείτε

Ο έλεγχος ξεκινά με ιστορικό και απλές εξετάσεις:

• γενική ούρων με μικροσκόπηση και καλλιέργεια ούρων
• εξέταση αίματος για τη λειτουργία των νεφρών
• μέτρηση της αρτηριακής πίεσης

Όταν η αιτία είναι λοίμωξη, η εξέταση ούρων επαναλαμβάνεται αφού θεραπευτεί, για να φανεί αν το αίμα εξαφανίστηκε.

Αν δεν βρεθεί απλή εξήγηση, ο ουρολόγος συνήθως ζητά:

• απεικόνιση των νεφρών και των ουρητήρων, με υπερηχογράφημα ή αξονική τομογραφία
• κυστεοσκόπηση, δηλαδή εξέταση του εσωτερικού της κύστης με λεπτή κάμερα που περνά από την ουρήθρα, συνήθως με τοπική αναισθησία

Στη μικροσκοπική αιματουρία, η AUA προτείνει να αποφασίζεται η έκταση του ελέγχου ανάλογα με τον κίνδυνο του καθενός: ηλικία, φύλο, κάπνισμα, πόσο αίμα βρέθηκε και αν επιμένει. Η απόφαση παίρνεται μαζί με τον γιατρό.

Αν ο έλεγχος δεν βρει αιτία, ο γιατρός θα σας πει αν και πότε χρειάζεται να επαναληφθεί η εξέταση ούρων. Αν ξαναδείτε ορατό αίμα στα ούρα, ενημερώστε τον αμέσως, ακόμη κι αν ο προηγούμενος έλεγχος ήταν καθαρός.

Μπορώ να κάνω κάτι μόνος μου;

Δεν υπάρχει θεραπεία για «το αίμα στα ούρα» γενικά. Η θεραπεία είναι αυτή της αιτίας: αντιβίωση για τη λοίμωξη, αντιμετώπιση της πέτρας, θεραπεία της πάθησης του νεφρού ή του όγκου.

Μέχρι να δείτε γιατρό, πίνετε κανονικά υγρά, σημειώστε πότε εμφανίστηκε το αίμα και αν είχατε άλλα συμπτώματα, και μη σταματήσετε μόνοι σας φάρμακα, όπως τα αντιπηκτικά, χωρίς να ρωτήσετε τον γιατρό που τα έδωσε. Αν καπνίζετε, η διακοπή μειώνει τον κίνδυνο για καρκίνο της κύστης στο μέλλον.