Νηστεία για εξετάσεις αίματος: πώς να προετοιμαστείτε σωστά

Η νηστεία για εξετάσεις αίματος χρειάζεται μόνο σε ορισμένες εξετάσεις, κυρίως στο σάκχαρο και σε κάποιες μετρήσεις λιπιδίων, και συνήθως διαρκεί 8 έως 12 ώρες. Στη διάρκεια της νηστείας επιτρέπεται μόνο σκέτο νερό. Πολλές συχνές εξετάσεις, όπως η γενική αίματος, δεν χρειάζονται νηστεία.

Η σωστή προετοιμασία κάνει τα αποτελέσματα πιο αξιόπιστα και σας γλιτώνει από μια δεύτερη επίσκεψη στο εργαστήριο. Ο γιατρός που γράφει τις εξετάσεις ή το ίδιο το εργαστήριο σας λέει τι ισχύει για τις δικές σας.

Χρειάζεται νηστεία για όλες τις εξετάσεις αίματος;

Όχι. Η νηστεία χρειάζεται μόνο όταν το φαγητό αλλάζει την τιμή που μετριέται. Όταν τρώτε, το αίμα απορροφά σάκχαρα, λιπαρά και πρωτεΐνες, και κάποιες τιμές ανεβαίνουν για λίγες ώρες.

Εξετάσεις που συχνά γίνονται νηστικοί:

• σάκχαρο αίματος (γλυκόζη), όταν ο γιατρός ζητά τιμή νηστείας
• λιπίδια: χοληστερίνη, τριγλυκερίδια, όταν ο γιατρός ζητήσει δείγμα νηστείας
• βασικός μεταβολικός έλεγχος, μια ομάδα εξετάσεων για το σάκχαρο, τους ηλεκτρολύτες και τη λειτουργία των νεφρών
• ορισμένες ειδικές εξετάσεις, για τις οποίες το εργαστήριο δίνει δικές του οδηγίες

Η γενική αίματος δεν χρειάζεται καμία προετοιμασία. Αν όμως γίνεται μαζί με εξετάσεις που θέλουν νηστεία, έρχεστε νηστικοί για όλες.

Και η χοληστερίνη;

Για τη χοληστερίνη οι οδηγίες έχουν αλλάξει. Η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης και η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Κλινικής Χημείας συστήνουν από το 2016 το λιπιδαιμικό προφίλ να γίνεται κατά κανόνα χωρίς νηστεία. Μετά από ένα συνηθισμένο γεύμα οι αλλαγές στη χοληστερίνη και στα τριγλυκερίδια είναι μικρές και δεν αλλάζουν την εκτίμηση του κινδύνου.

Η νηστεία παραμένει χρήσιμη σε ορισμένες περιπτώσεις, για παράδειγμα όταν τα τριγλυκερίδια βγήκαν πολύ υψηλά σε δείγμα χωρίς νηστεία. Στην πράξη, πολλοί γιατροί και εργαστήρια στην Ελλάδα ζητούν ακόμη νηστεία για τα λιπίδια. Ακολουθήστε τη δική τους οδηγία.

Νηστεία για εξετάσεις αίματος: πόσες ώρες πριν;

Συνήθως 8 έως 12 ώρες. Ο ακριβής χρόνος εξαρτάται από την εξέταση και σας τον λέει ο γιατρός ή το εργαστήριο.

Ο πιο εύκολος τρόπος είναι να κλείσετε ραντεβού νωρίς το πρωί. Έτσι οι περισσότερες ώρες νηστείας περνούν στον ύπνο. Για παράδειγμα, αν τρώτε το βραδινό σας ως τις 9 και η αιμοληψία είναι στις 8 το πρωί, έχετε 11 ώρες νηστεία.

Μη νηστεύετε αν δεν σας το ζήτησαν. Η νηστεία χωρίς λόγο μπορεί κι αυτή να επηρεάσει κάποιες τιμές και να δώσει λάθος εικόνα στον γιατρό. Αν δεν είστε σίγουροι, ρωτήστε το εργαστήριο την προηγούμενη μέρα.

Νερό, καφές και τσίχλα: τι επιτρέπεται

Κατά τη νηστεία επιτρέπεται μόνο σκέτο νερό. Οτιδήποτε άλλο περνά στο αίμα και μπορεί να αλλάξει τα αποτελέσματα.

• Νερό: ναι, και μάλιστα βοηθά. Με καλή ενυδάτωση οι φλέβες έχουν περισσότερο υγρό και η αιμοληψία γίνεται πιο εύκολα.
• Καφές και τσάι: όχι, ούτε σκέτα χωρίς ζάχαρη.
• Χυμοί, αναψυκτικά, γάλα: όχι.
• Αρωματισμένο ή ανθρακούχο νερό με γεύση λεμονιού: όχι, γιατί μπορεί να περιέχει σάκχαρα ή γλυκαντικές ουσίες.
• Τσίχλα και καραμέλες: όχι.
• Κάπνισμα: όχι κατά τη νηστεία.

Μπορώ να πάρω τα φάρμακά μου;

Μη σταματάτε κανένα φάρμακο μόνοι σας. Ρωτήστε τον γιατρό σας από πριν αν θα πάρετε τη δόση του πρωινού πριν ή μετά την αιμοληψία.

Πείτε στον γιατρό και στο εργαστήριο όλα όσα παίρνετε: φάρμακα με συνταγή, φάρμακα χωρίς συνταγή, βιταμίνες και συμπληρώματα. Ορισμένα φάρμακα και συμπληρώματα επηρεάζουν συγκεκριμένες εξετάσεις. Για κάποιες εξετάσεις ο γιατρός μπορεί να σας ζητήσει να σταματήσετε ένα φάρμακο για λίγο, για παράδειγμα ένα αντιπηκτικό. Αυτό το αποφασίζει μόνο εκείνος.

Αν έχετε διαβήτη και παίρνετε φάρμακα ή ινσουλίνη που ρίχνουν το σάκχαρο, η νηστεία χρειάζεται σχέδιο. Συζητήστε με τον γιατρό σας τι θα κάνετε με τις δόσεις του πρωινού, ώστε να μη σας πέσει το σάκχαρο.

Αλκοόλ, γυμναστική και το προηγούμενο βράδυ

Το προηγούμενο βράδυ φάτε κανονικά, χωρίς υπερβολές. Ένα πολύ μεγάλο γεύμα πριν από τη νηστεία δεν βοηθά τα αποτελέσματα, και κάποια εργαστήρια το αναφέρουν ρητά στις οδηγίες τους.

• Αλκοόλ: για ορισμένες εξετάσεις το εργαστήριο σας ζητά να μην πιείτε αλκοόλ για μεγαλύτερο διάστημα από τη νηστεία. Αν δεν σας δώσουν άλλη οδηγία, είναι λογικό να το αποφύγετε το προηγούμενο βράδυ.
• Έντονη άσκηση: αποφύγετε την έντονη γυμναστική πριν από την εξέταση. Η κοπιαστική άσκηση μπορεί να επηρεάσει προσωρινά ορισμένες τιμές.
• Ειδικές οδηγίες: για λίγες εξετάσεις υπάρχουν πρόσθετοι περιορισμοί, π.χ. ορισμένες τροφές ή ξεκούραση πριν από τη λήψη. Θα σας τους πει το εργαστήριο.

Το πρωί της εξέτασης

Μια μικρή λίστα για να μην ξεχάσετε κάτι:

• Πιείτε ένα ποτήρι νερό πριν φύγετε από το σπίτι.
• Πάρτε μαζί το παραπεμπτικό ή τον αριθμό της ηλεκτρονικής συνταγής εξετάσεων και την ταυτότητά σας.
• Φορέστε μπλούζα με μανίκι που ανεβαίνει εύκολα.
• Πάρτε ένα μικρό σνακ για μετά. Μετά από αιμοληψία με νηστεία είναι συχνό να νιώσετε μια ελαφριά ζάλη.

Η ίδια η αιμοληψία κρατά λίγα λεπτά. Αμέσως μετά μπορείτε να φάτε και να πιείτε κανονικά.

Αν αγχώνεστε ή ζαλίζεστε στις αιμοληψίες

Το άγχος πριν από μια αιμοληψία είναι πολύ συχνό και δεν είναι λόγος να αναβάλετε την εξέταση. Πείτε στο προσωπικό ότι αγχώνεστε ή ότι έχετε ζαλιστεί στο παρελθόν. Μπορούν να σας πάρουν αίμα ξαπλωμένους, να σας μιλούν κατά τη διάρκεια και να σας αφήσουν να καθίσετε λίγα λεπτά μετά. Βοηθά να μην κοιτάτε το χέρι σας και να αναπνέετε αργά. Μην οδηγήσετε αμέσως αν νιώθετε ζάλη.

Αν φάγατε ή ήπιατε κάτι κατά λάθος

Πείτε το στο εργαστήριο πριν από την αιμοληψία. Για κάποιες εξετάσεις δεν αλλάζει κάτι, για άλλες θα χρειαστεί να έρθετε άλλη μέρα. Είναι καλύτερο από ένα αποτέλεσμα που δεν μπορεί να ερμηνευτεί σωστά.

Εξετάσεις αίματος στα παιδιά

Στα παιδιά η νηστεία γίνεται μόνο αν τη ζητήσει ο παιδίατρος, και για όσες ώρες ορίσει εκείνος. Τα μικρά παιδιά δεν αντέχουν πολλές ώρες χωρίς φαγητό, γι' αυτό προτιμήστε το πρώτο ραντεβού της ημέρας.

Η ψυχολογική προετοιμασία βοηθά όσο και η νηστεία:

• Εξηγήστε στο παιδί με απλά λόγια γιατί γίνεται η εξέταση και τι θα συμβεί.
• Πείτε την αλήθεια. Μην πείτε ότι δεν θα πονέσει. Πείτε ότι μπορεί να τσιμπήσει λίγο και ότι ο πόνος περνά γρήγορα.
• Τα μικρά παιδιά μπορούν να «κάνουν την εξέταση» στο σπίτι σε ένα κουκλάκι.
• Μείνετε δίπλα του και κάνετε μαζί του βαθιές αναπνοές.
• Φέρτε το αγαπημένο του παιχνίδι και ένα σνακ για μετά.

Εγκυμοσύνη και ειδικές περιπτώσεις

Στην εγκυμοσύνη ορισμένες εξετάσεις, όπως η καμπύλη σακχάρου, έχουν δικό τους πρωτόκολλο προετοιμασίας. Ακολουθήστε τις οδηγίες του γυναικολόγου σας και του εργαστηρίου, όχι τις γενικές οδηγίες για τη νηστεία.

Το ίδιο ισχύει για ορμονικές εξετάσεις. Κάποιες ορμόνες μετριούνται σε συγκεκριμένη ώρα της ημέρας ή σε συγκεκριμένη ημέρα του κύκλου. Ο γιατρός που τις ζητά θα σας πει πότε να τις κάνετε.

Πόσο συχνά να κάνετε εξετάσεις αίματος

Δεν υπάρχει ένας κανόνας για όλους. Η συχνότητα εξαρτάται από την ηλικία σας, τα προβλήματα υγείας που έχετε και τα φάρμακα που παίρνετε. Ποιες εξετάσεις ρουτίνας προτείνονται ανά ηλικία θα βρείτε στον οδηγό μας για το check up.

Αν τα αποτελέσματα δείξουν κάτι, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει πιο στοχευμένες εξετάσεις, όπως τη φερριτίνη για τα αποθέματα σιδήρου. Περισσότερους οδηγούς θα βρείτε στις διαγνωστικές εξετάσεις.