Κρεατινίνη: τι δείχνει για τα νεφρά και φυσιολογικές τιμές

Η κρεατινίνη είναι άχρηστο προϊόν που παράγουν οι μύες καθημερινά και αποβάλλεται από τους νεφρούς με τα ούρα. Η μέτρησή της στο αίμα είναι η βασική εξέταση για το πόσο καλά δουλεύουν οι νεφροί. Από την κρεατινίνη το εργαστήριο υπολογίζει το eGFR, που δείχνει πιο αξιόπιστα από την κρεατινίνη μόνη της αν υπάρχει νεφρική νόσος και πόσο σοβαρή είναι.

Στο φύλλο αποτελεσμάτων θα τη δείτε ως «κρεατινίνη», «κρεατινίνη ορού» ή με τη συντομογραφία CREA.

Τι είναι η κρεατινίνη

Η κρεατινίνη σχηματίζεται όταν οι μύες χρησιμοποιούνται και ένα μικρό μέρος του μυϊκού ιστού διασπάται. Οι νεφροί τη φιλτράρουν από το αίμα και την αποβάλλουν με τα ούρα. Όταν οι νεφροί δεν δουλεύουν καλά, η κρεατινίνη μένει στο αίμα και η τιμή της ανεβαίνει.

Η ποσότητα κρεατινίνης που φτιάχνει κάθε άνθρωπος εξαρτάται από τη μυϊκή του μάζα, τη διατροφή, την ηλικία και το πόσο κινείται. Γι' αυτό η κρεατινίνη μόνη της δεν είναι ο καλύτερος δείκτης για τους νεφρούς και ο γιατρός τη διαβάζει μαζί με το eGFR.

Η κρεατινίνη του αίματος δεν είναι το ίδιο με την κρεατίνη, το συμπλήρωμα που παίρνουν ορισμένοι αθλητές, ούτε με την κινάση της κρεατίνης (CK), μια άλλη εξέταση που αφορά κυρίως τους μυς.

Πότε ζητείται η εξέταση

Η κρεατινίνη μετριέται συχνά στις εξετάσεις ρουτίνας, μαζί με την ουρία και το ουρικό οξύ. Ο γιατρός τη ζητά επίσης:

• αν έχετε συμπτώματα που μπορεί να σχετίζονται με τους νεφρούς
• αν έχετε αυξημένο κίνδυνο για νεφρική νόσο, όπως διαβήτη, υπέρταση, καρδιαγγειακή νόσο, προηγούμενη οξεία νεφρική βλάβη, επαναλαμβανόμενες πέτρες στα νεφρά ή διόγκωση του προστάτη
• για να παρακολουθήσει μια γνωστή νεφρική νόσο ή τη θεραπεία της
• αν παίρνετε φάρμακα που μπορεί να επιβαρύνουν τους νεφρούς, όπως τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη για μεγάλο διάστημα ή το λίθιο
• πριν από εξετάσεις ή θεραπείες όπου η νεφρική λειτουργία καθορίζει τι θα γίνει

Το βρετανικό NICE συστήνει έλεγχο με eGFR και λεύκωμα στα ούρα σε ενήλικες με αυτούς τους παράγοντες κινδύνου, γιατί η χρόνια νεφρική νόσος συχνά δεν έχει συμπτώματα στα πρώτα στάδια.

Κρεατινίνη: φυσιολογικές τιμές

Οι φυσιολογικές τιμές διαφέρουν από εργαστήριο σε εργαστήριο. Ισχύουν τα όρια αναφοράς που γράφει το δικό σας φύλλο αποτελεσμάτων. Ενδεικτικά, σύμφωνα με την αμερικανική Εθνική Βιβλιοθήκη Ιατρικής (MedlinePlus), οι συνήθεις τιμές σε ενήλικες είναι:

• Άνδρες: 0,7 έως 1,3 mg/dL (62 έως 115 μmol/L)
• Γυναίκες: 0,5 έως 0,95 mg/dL (44 έως 84 μmol/L)

Οι γυναίκες έχουν συνήθως χαμηλότερη κρεατινίνη, γιατί έχουν κατά μέσο όρο λιγότερη μυϊκή μάζα. Ένας μυώδης άνθρωπος μπορεί να έχει κρεατινίνη λίγο πάνω από τα όρια με υγιείς νεφρούς, και ένας ηλικιωμένος με λίγους μυς μπορεί να έχει «φυσιολογική» κρεατινίνη ενώ οι νεφροί του δουλεύουν λιγότερο. Στα παιδιά τα όρια είναι διαφορετικά και αλλάζουν με την ηλικία, γι' αυτό τα αποτελέσματα ενός παιδιού τα ερμηνεύει ο παιδίατρος.

Η MedlinePlus σημειώνει επίσης ότι η κρεατινίνη μπορεί να μένει φυσιολογική στα πρώτα στάδια της νεφρικής νόσου και να ανεβαίνει αργότερα.

Τι είναι το eGFR και πώς διαβάζεται

Το eGFR (εκτιμώμενος ρυθμός σπειραματικής διήθησης) δείχνει πόσο αίμα φιλτράρουν οι νεφροί σε ένα λεπτό. Δεν μετριέται χωριστά: το εργαστήριο το υπολογίζει από την κρεατινίνη, την ηλικία και το φύλο σας, με μια εξίσωση όπως η CKD-EPI. Το NICE συστήνει τα εργαστήρια να δίνουν το eGFR κάθε φορά που μετρούν κρεατινίνη.

Η μονάδα του eGFR είναι ml/min/1,73 m². Όσο μεγαλύτερος ο αριθμός, τόσο καλύτερα φιλτράρουν οι νεφροί. Οι κατηγορίες που χρησιμοποιούν το NICE και ο διεθνής οργανισμός KDIGO είναι:

• G1: 90 και πάνω, φυσιολογικό ή υψηλό
• G2: 60 έως 89, ήπια μείωση
• G3a: 45 έως 59, ήπια έως μέτρια μείωση
• G3b: 30 έως 44, μέτρια έως σοβαρή μείωση
• G4: 15 έως 29, σοβαρή μείωση
• G5: κάτω από 15, νεφρική ανεπάρκεια

Ένα eGFR στις κατηγορίες G1 ή G2 δεν σημαίνει νεφρική νόσο αν δεν υπάρχουν άλλα σημάδια βλάβης των νεφρών, όπως λεύκωμα στα ούρα.

Πότε μιλάμε για χρόνια νεφρική νόσο

Σύμφωνα με τον KDIGO, χρόνια νεφρική νόσος υπάρχει όταν η λειτουργία ή η δομή των νεφρών είναι διαταραγμένη για τουλάχιστον 3 μήνες. Ένα από τα κριτήρια είναι eGFR κάτω από 60 για τουλάχιστον 3 μήνες. Ένα μόνο χαμηλό αποτέλεσμα δεν αρκεί: το NICE συστήνει, όταν ένας ενήλικας βγάζει για πρώτη φορά eGFR κάτω από 60, η εξέταση να επαναλαμβάνεται μέσα σε 2 εβδομάδες.

Το λεύκωμα στα ούρα

Μαζί με την κρεατινίνη ο γιατρός συχνά ζητά τον λόγο λευκωματίνης προς κρεατινίνη στα ούρα (ACR ή UACR), σε ένα απλό δείγμα ούρων. Δείχνει αν περνά λεύκωμα στα ούρα, ένα πρώιμο σημάδι βλάβης των νεφρών. Το NICE θεωρεί σημαντικό ένα επιβεβαιωμένο ACR από 3 mg/mmol και πάνω. Ο συνδυασμός eGFR και ACR δείχνει τον κίνδυνο να επιδεινωθεί η νεφρική λειτουργία. Η απλή γενική ούρων δίνει επίσης ενδείξεις, αλλά δεν αντικαθιστά το ACR.

Υψηλή κρεατινίνη: τι σημαίνει

Υψηλή κρεατινίνη μπορεί να σημαίνει ότι οι νεφροί δεν φιλτράρουν αρκετά, αλλά όχι πάντα. Μία μόνο τιμή δεν βάζει διάγνωση. Συνήθως ο γιατρός επαναλαμβάνει την εξέταση και ζητά και άλλες.

Αιτίες που σχετίζονται με τους νεφρούς:

• χρόνια νεφρική νόσος ή οξεία νεφρική βλάβη
• λοίμωξη των νεφρών
• μειωμένη ροή αίματος στους νεφρούς, π.χ. σε καρδιακή ανεπάρκεια
• απόφραξη στο ουροποιητικό, για παράδειγμα από πέτρα στα νεφρά ή από διογκωμένο προστάτη
• παθήσεις που επιβαρύνουν τους νεφρούς, όπως ο διαβήτης

Αιτίες που δεν σημαίνουν απαραίτητα πρόβλημα στους νεφρούς:

• αφυδάτωση
• πολύ έντονη άσκηση, μεγάλη μυϊκή μάζα ή κάκωση των μυών
• γεύμα με μαγειρεμένο κρέας ή ψάρι τις προηγούμενες ώρες
• δίαιτα με πολλή πρωτεΐνη και συμπληρώματα κρεατίνης

Στην εγκυμοσύνη, η αύξηση της κρεατινίνης μπορεί να συνδέεται με επιπλοκές όπως η προεκλαμψία και θέλει άμεση εκτίμηση από τον γιατρό που παρακολουθεί την κύηση.

Χαμηλή κρεατινίνη: τι σημαίνει

Η χαμηλή κρεατινίνη είναι ασυνήθιστη. Συνήθως αντανακλά λίγη μυϊκή μάζα, για παράδειγμα σε κακή θρέψη, σε μακρά ασθένεια, σε παθήσεις των νεύρων και των μυών ή στη μείωση των μυών με την ηλικία. Σπανιότερα σχετίζεται με σοβαρή πάθηση του ήπατος. Σε ανθρώπους με λίγους μυς το eGFR μπορεί να δείχνει καλύτερη νεφρική λειτουργία από την πραγματική.

Συμπτώματα όταν οι νεφροί δεν δουλεύουν καλά

Στα πρώτα στάδια η χρόνια νεφρική νόσος συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα. Όταν προχωρήσει, μπορεί να εμφανιστούν:

• πρήξιμο στα πόδια, στα χέρια ή γύρω από τα μάτια
• κούραση, δύσπνοια και διαταραχές ύπνου
• κνησμός και ξηρό δέρμα
• περισσότερα ή λιγότερα ούρα από ό,τι συνήθως, ούρα με αίμα ή με αφρό
• ανορεξία, απώλεια βάρους, ναυτία και εμετός
• κράμπες στους μυς και δυσκολία συγκέντρωσης

Τα συμπτώματα αυτά έχουν πολλές άλλες αιτίες. Αν τα έχετε, ο γιατρός θα αποφασίσει ποιες εξετάσεις χρειάζεστε.

Πώς γίνεται η εξέταση και τι να προσέξετε πριν

Η κρεατινίνη μετριέται με αιμοληψία από φλέβα του χεριού. Το NICE συστήνει να μην τρώτε κρέας τις 12 ώρες πριν από την εξέταση, γιατί το μαγειρεμένο κρέας ανεβάζει προσωρινά την κρεατινίνη. Ο KDIGO αναφέρει μελέτη όπου ένα γεύμα με κρέας ανέβασε την κρεατινίνη τόσο, ώστε το eGFR να φαίνεται χαμηλότερο κατά περίπου 20 μονάδες.

Αν η κρεατινίνη γίνεται μαζί με εξετάσεις που θέλουν νηστεία, όπως το σάκχαρο ή τα λιπίδια, ακολουθήστε την οδηγία του εργαστηρίου. Δείτε πώς να προετοιμαστείτε για τις εξετάσεις αίματος. Πείτε στον γιατρό όλα τα φάρμακα και τα συμπληρώματα που παίρνετε, μαζί και την κρεατίνη, αλλά μη σταματήσετε κανένα φάρμακο χωρίς να τον ρωτήσετε.

Κρεατινίνη ούρων και κάθαρση κρεατινίνης

Η κρεατινίνη μετριέται και στα ούρα, συχνά σε όλα τα ούρα ενός εικοσιτετραώρου. Συγκρίνοντας την κρεατινίνη του αίματος με των ούρων υπολογίζεται η κάθαρση κρεατινίνης, ένας άλλος τρόπος να εκτιμηθεί πόσο φιλτράρουν οι νεφροί. Το eGFR είναι συνήθως πιο ακριβές, αλλά η κάθαρση βοηθά σε ανθρώπους με πολύ μεγάλη ή πολύ μικρή μυϊκή μάζα. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο γιατρός μπορεί να ζητήσει και κυστατίνη C, μια άλλη ουσία του αίματος που επηρεάζεται λιγότερο από τη μυϊκή μάζα.

Με πόση κρεατινίνη γίνεται αιμοκάθαρση;

Δεν υπάρχει μία τιμή κρεατινίνης πάνω από την οποία ξεκινά η αιμοκάθαρση. Ο KDIGO συστήνει η απόφαση να βασίζεται σε συνολική εκτίμηση: συμπτώματα, κλινικά σημεία, ποιότητα ζωής, προτιμήσεις του ασθενούς, το eGFR και άλλες εργαστηριακές εξετάσεις. Συχνά αυτό συμβαίνει όταν το eGFR είναι μεταξύ 5 και 10, όχι όμως πάντα. Την απόφαση την παίρνει ο νεφρολόγος μαζί σας.

Πώς πέφτει η υψηλή κρεατινίνη

Η κρεατινίνη είναι δείκτης, όχι η ίδια η βλάβη. Αν ανέβηκε από αφυδάτωση, από ένα γεύμα με κρέας ή από έντονη άσκηση, συνήθως επανέρχεται και η επανάληψη της εξέτασης το δείχνει. Αν οφείλεται σε νεφρική νόσο, ο στόχος είναι να αντιμετωπιστεί η αιτία και να προστατευτούν οι νεφροί, για παράδειγμα με καλή ρύθμιση του σακχάρου και της πίεσης. Το σχέδιο το κάνει ο γιατρός σας. Μην ξεκινάτε δίαιτες με αυστηρό περιορισμό πρωτεΐνης ή συμπληρώματα χωρίς να τον ρωτήσετε.

Κόστος και ΕΟΠΥΥ

Με παραπεμπτικό από γιατρό, η κρεατινίνη γίνεται στα δημόσια νοσοκομεία και κέντρα υγείας ή σε ιδιωτικά εργαστήρια συμβεβλημένα με τον ΕΟΠΥΥ, όπου πληρώνετε μόνο ποσοστό συμμετοχής. Χωρίς παραπεμπτικό η τιμή διαφέρει από εργαστήριο σε εργαστήριο, γι' αυτό ρωτήστε πριν. Ποιες εξετάσεις ρουτίνας χρειάζεστε ανά ηλικία θα βρείτε στον οδηγό για το check up και στις υπόλοιπες διαγνωστικές εξετάσεις.