SGOT και SGPT: τι δείχνουν τα ηπατικά ένζυμα

Η SGOT και η SGPT είναι δύο ένζυμα που βρίσκονται κυρίως στο ήπαρ και μετριούνται με μια απλή εξέταση αίματος. Όταν τα κύτταρα του ήπατος παθαίνουν βλάβη, τα ένζυμα αυτά περνούν στο αίμα και η τιμή τους ανεβαίνει. Μια αυξημένη τιμή δεν είναι διάγνωση: δείχνει στον γιατρό ότι πρέπει να ψάξει την αιτία.

Λέγονται και τρανσαμινάσες. Στα αποτελέσματα θα δείτε συχνά τις διεθνείς ονομασίες τους: AST (ασπαρτική αμινοτρανσφεράση) για την SGOT και ALT (αλανινική αμινοτρανσφεράση) για την SGPT.

Τι είναι η SGOT και η SGPT

Τα ένζυμα είναι πρωτεΐνες που επιταχύνουν χημικές αντιδράσεις στον οργανισμό. Κανονικά, στο αίμα κυκλοφορούν μικρές ποσότητες SGOT και SGPT. Όταν τα ηπατικά κύτταρα τραυματίζονται ή καταστρέφονται, απελευθερώνουν τα ένζυμα και η μέτρηση ανεβαίνει.

Οι δύο εξετάσεις δεν δείχνουν ακριβώς το ίδιο:

• SGPT (ALT): βρίσκεται κυρίως στο ήπαρ και σε μικρές ποσότητες στους άλλους ιστούς. Γι' αυτό θεωρείται πιο ειδική για το ήπαρ.
• SGOT (AST): βρίσκεται στο ήπαρ, αλλά και σε μεγάλη ποσότητα στους μυς του σώματος και στην καρδιά. Μπορεί λοιπόν να ανέβει και σε προβλήματα των μυών ή της καρδιάς, όχι μόνο του ήπατος.

Γι' αυτό ο γιατρός διαβάζει τις δύο τιμές μαζί και όχι χωριστά.

Πότε ζητείται η εξέταση

Η SGOT και η SGPT είναι μέρος των ηπατικών εξετάσεων, μιας ομάδας εξετάσεων που περιλαμβάνει συνήθως και τη χολερυθρίνη, την αλκαλική φωσφατάση (ALP), τη γ-GT και την αλβουμίνη. Ο γιατρός τις ζητά:

• στον προληπτικό έλεγχο ρουτίνας
• όταν έχετε συμπτώματα από το ήπαρ, όπως κίτρινο χρώμα στο δέρμα ή στα μάτια (ίκτερο), σκούρα ούρα, ανοιχτόχρωμα κόπρανα, φαγούρα, ναυτία, πόνο δεξιά κάτω από τα πλευρά ή πρήξιμο στα πόδια
• όταν έχετε αυξημένο κίνδυνο για ηπατική νόσο, για παράδειγμα λόγω οικογενειακού ιστορικού, αλκοόλ, παχυσαρκίας, διαβήτη ή επαφής με ιό ηπατίτιδας
• για να παρακολουθήσει μια γνωστή ηπατική νόσο ή φάρμακα που μπορεί να επιβαρύνουν το ήπαρ

SGOT και SGPT: φυσιολογικές τιμές

Τα φυσιολογικά όρια διαφέρουν από εργαστήριο σε εργαστήριο, ανάλογα με τη μέθοδο. Ισχύει το εύρος αναφοράς που γράφει το δικό σας φύλλο αποτελεσμάτων. Η μονάδα είναι συνήθως U/L ή IU/L, που για αυτές τις εξετάσεις σημαίνουν το ίδιο.

Ενδεικτικά, η αμερικανική Εθνική Βιβλιοθήκη Ιατρικής (MedlinePlus) αναφέρει:

• SGOT (AST): 8 έως 33 U/L.
• SGPT (ALT): 4 έως 36 U/L.

Η κατευθυντήρια οδηγία της Αμερικανικής Γαστρεντερολογικής Εταιρείας (ACG) του 2017 προτείνει πιο αυστηρά όρια για την SGPT: σε υγιείς ανθρώπους η πραγματικά φυσιολογική τιμή είναι από 29 έως 33 IU/L στους άνδρες και από 19 έως 25 IU/L στις γυναίκες. Κατά την ACG, τιμές πάνω από αυτά τα όρια αξίζει να αξιολογηθούν. Γι' αυτό μια τιμή μπορεί να είναι «εντός ορίων» στο φύλλο σας και ο γιατρός να θέλει να τη δει ξανά, ή το αντίστροφο.

Στα παιδιά και στους εφήβους τα όρια είναι διαφορετικά και τα αποτελέσματα τα εξηγεί ο παιδίατρος.

Τι σημαίνει χαμηλή SGOT ή SGPT

Χαμηλές τιμές SGOT και SGPT θεωρούνται συνήθως φυσιολογικές. Δεν χρειάζονται κάποια ενέργεια, εκτός αν ο γιατρός σας πει διαφορετικά.

Αυξημένη SGOT και SGPT: τι μπορεί να σημαίνει

Οι αυξημένες τρανσαμινάσες είναι πολύ συχνό εύρημα. Σε μια μεγάλη βρετανική μελέτη που αναφέρει η Βρετανική Γαστρεντερολογική Εταιρεία (BSG), το 20% όλων των ηπατικών εξετάσεων βγήκε εκτός ορίων. Οι συχνότερες αιτίες ηπατικής νόσου σε ενήλικες είναι:

• Λιπώδες ήπαρ που δεν οφείλεται σε αλκοόλ, που συνδέεται με αυξημένο βάρος, διαβήτη τύπου 2, υψηλή χοληστερίνη ή τριγλυκερίδια και υπέρταση.
• Αλκοόλ. Στη βλάβη από το αλκοόλ η SGOT μπορεί να είναι πιο ευαίσθητος δείκτης από την SGPT.
• Ιογενείς ηπατίτιδες, κυρίως B και C.

Άλλες αιτίες που ψάχνει ο γιατρός:

• φάρμακα, φυτικά σκευάσματα και συμπληρώματα που επιβαρύνουν το ήπαρ
• αυτοάνοση ηπατίτιδα, όταν το ανοσοποιητικό επιτίθεται στο ήπαρ
• αιμοχρωμάτωση, δηλαδή υπερφόρτωση του οργανισμού με σίδηρο
• σπανιότερα κληρονομικά νοσήματα, όπως η νόσος του Wilson και η έλλειψη άλφα-1 αντιθρυψίνης
• λοιμώδη μονοπυρήνωση, παγκρεατίτιδα ή προβλήματα στη ροή του αίματος προς το ήπαρ
• κίρρωση ή όγκοι του ήπατος

Όταν ανεβαίνει κυρίως η SGOT, ο γιατρός σκέφτεται και αιτίες έξω από το ήπαρ: έντονη άσκηση, τραυματισμό ή πάθηση των μυών, έμφραγμα ή άλλο πρόβλημα της καρδιάς, εκτεταμένα εγκαύματα, σπασμούς και πρόσφατο χειρουργείο.

Ο λόγος SGOT προς SGPT

Ορισμένα εργαστήρια και γιατροί κοιτούν και τον λόγο SGOT/SGPT (AST/ALT). Η BSG αναφέρει ότι λόγος μεγαλύτερος από 1 μπορεί να δείχνει προχωρημένη ίνωση ή κίρρωση, γι' αυτό χρησιμοποιείται μέσα σε ειδικούς υπολογισμούς για τη σοβαρότητα της ηπατικής νόσου. Δεν είναι διάγνωση από μόνος του και τον ερμηνεύει ο γιατρός.

Το πόσο αυξημένη είναι η τιμή

Ο βαθμός της αύξησης βοηθά τον γιατρό να αποφασίσει τι θα κάνει, αλλά δεν λέει από μόνος του πόσο σοβαρό είναι το πρόβλημα. Η BSG σημειώνει ότι η SGOT και η SGPT μπορεί να είναι φυσιολογικές ακόμη και σε κίρρωση. Συστήνει επίσης κάθε τιμή εκτός ορίων να διερευνάται, ανεξάρτητα από το πόσο αυξημένη είναι ή πόσο καιρό κρατά, και όχι απλώς να επαναλαμβάνεται.

Τι εξετάσεις ακολουθούν

Ο γιατρός θα δει πρώτα τις παλιές σας εξετάσεις, το ιστορικό σας και τα φάρμακα και συμπληρώματα που παίρνετε. Η BSG συστήνει για τους ενήλικες με ηπατικές εξετάσεις εκτός ορίων έναν βασικό έλεγχο που περιλαμβάνει:

• υπερηχογράφημα κοιλίας
• εξετάσεις για ηπατίτιδα B και C
• αντισώματα για αυτοάνοσα νοσήματα του ήπατος
• ανοσοσφαιρίνες
• φερριτίνη και κορεσμό τρανσφερρίνης, για τον σίδηρο

Αν η αιτία είναι το λιπώδες ήπαρ, ο γιατρός μπορεί να υπολογίσει έναν δείκτη ίνωσης από απλές εξετάσεις αίματος ή να ζητήσει ελαστογραφία, μια ειδική εξέταση με υπέρηχο. Συχνά ζητά και γενική αίματος, αν δεν έχει γίνει πρόσφατα.

Πώς πέφτουν η SGOT και η SGPT

Οι τρανσαμινάσες πέφτουν όταν αντιμετωπιστεί η αιτία που τις ανέβασε. Γι' αυτό το πρώτο βήμα είναι να βρεθεί η αιτία και όχι να δοκιμάσετε μόνοι σας σκευάσματα για το ήπαρ, που μπορεί και να το επιβαρύνουν.

• Στο λιπώδες ήπαρ, η σταδιακή και μόνιμη απώλεια βάρους είναι η βάση της αντιμετώπισης, μαζί με τη ρύθμιση του σακχάρου, της χοληστερίνης και της πίεσης.
• Στη βλάβη από αλκοόλ, ο περιορισμός ή η διακοπή του αλκοόλ.
• Στις ιογενείς ηπατίτιδες και στα αυτοάνοσα νοσήματα, η θεραπεία που θα ορίσει ο ηπατολόγος ή ο γαστρεντερολόγος.
• Αν φταίει κάποιο φάρμακο ή συμπλήρωμα, ο γιατρός θα αποφασίσει αν πρέπει να σταματήσει ή να αλλάξει.

Μη σταματήσετε μόνοι σας φάρμακα που σας έχουν γραφτεί, όπως τις στατίνες για τη χοληστερίνη, επειδή είδατε αυξημένη τιμή. Συζητήστε το πρώτα με τον γιατρό σας.

Πώς γίνεται η εξέταση και τι την επηρεάζει

Η εξέταση γίνεται με αιμοληψία από φλέβα του χεριού και κρατά λίγα λεπτά. Συνήθως γίνεται μαζί με άλλες εξετάσεις που θέλουν νηστεία για μερικές ώρες. Ακολουθήστε την οδηγία του γιατρού ή του εργαστηρίου και δείτε τον οδηγό μας για το πώς να προετοιμαστείτε για τις εξετάσεις αίματος.

Τα αποτελέσματα μπορεί να επηρεαστούν από την ηλικία, το φύλο, το βάρος, ορισμένα φάρμακα και συμπληρώματα, την έντονη άσκηση και τη φάση του εμμηνορρυσιακού κύκλου. Πείτε στον γιατρό τι παίρνετε και αν γυμναστήκατε έντονα τις προηγούμενες ημέρες.

Στην εγκυμοσύνη

Στην εγκυμοσύνη ορισμένες ηπατικές εξετάσεις αλλάζουν φυσιολογικά, όπως η αλκαλική φωσφατάση που ανεβαίνει και η αλβουμίνη που πέφτει. Μια αύξηση της SGOT ή της SGPT όμως μπορεί να δείχνει πάθηση της εγκυμοσύνης ή επιδείνωση προϋπάρχουσας νόσου, γι' αυτό τη βλέπει πάντα ο γιατρός που παρακολουθεί την κύηση.

Κόστος και ΕΟΠΥΥ

Με παραπεμπτικό από γιατρό, η SGOT και η SGPT γίνονται σε δημόσιες δομές ή σε εργαστήρια συμβεβλημένα με τον ΕΟΠΥΥ, όπου πληρώνετε ποσοστό συμμετοχής. Χωρίς παραπεμπτικό η τιμή διαφέρει από εργαστήριο σε εργαστήριο. Είναι συνηθισμένο μέρος του προληπτικού ελέγχου, που περιγράφουμε στον οδηγό για το check up. Για τις υπόλοιπες εξετάσεις αίματος και απεικόνισης δείτε τη σελίδα των διαγνωστικών εξετάσεων.