ΤΚΕ: τι σημαίνει αυξημένη ταχύτητα καθίζησης και φυσιολογικές τιμές

Η ΤΚΕ (ταχύτητα καθίζησης ερυθρών) είναι μια απλή εξέταση αίματος που δείχνει αν υπάρχει φλεγμονή στον οργανισμό. Μετρά πόσο γρήγορα κατακάθονται τα ερυθρά αιμοσφαίρια σε έναν σωλήνα μέσα σε μία ώρα. Αυξημένη ΤΚΕ σημαίνει συνήθως φλεγμονή, αλλά μπορεί να ανέβει και για άλλους λόγους, όπως η αναιμία, η εγκυμοσύνη ή η ηλικία.

Διεθνώς η εξέταση λέγεται ESR (erythrocyte sedimentation rate). Στο φύλλο αποτελεσμάτων η τιμή γράφεται σε χιλιοστά ανά ώρα (mm/h).

Τι είναι η ΤΚΕ και πώς μετριέται

Το εργαστήριο βάζει το δείγμα αίματος σε έναν ψηλό, λεπτό σωλήνα και μετρά πόσο κατέβηκαν τα ερυθρά αιμοσφαίρια μετά από μία ώρα. Η πιο διαδεδομένη τεχνική λέγεται μέθοδος Westergren.

Κανονικά τα ερυθρά κατακάθονται αργά. Όταν υπάρχει φλεγμονή, στο αίμα αυξάνονται ορισμένες πρωτεΐνες που κάνουν τα ερυθρά να κολλάνε μεταξύ τους σε συσσωματώματα. Τα συσσωματώματα είναι βαρύτερα και πέφτουν γρηγορότερα. Γι' αυτό μια υψηλή ΤΚΕ δείχνει, έμμεσα, περισσότερη φλεγμονή.

Η ΤΚΕ είναι μη ειδική εξέταση. Δεν λέει πού βρίσκεται η φλεγμονή ούτε τι την προκαλεί, και επηρεάζεται και από καταστάσεις που δεν είναι φλεγμονή. Γι' αυτό ο γιατρός τη διαβάζει πάντα μαζί με άλλες εξετάσεις και με τα συμπτώματά σας.

Πότε ζητείται η εξέταση

Ο γιατρός ζητά ΤΚΕ όταν υποψιάζεται κάποια πάθηση με φλεγμονή ή για να παρακολουθήσει μια πάθηση που ήδη γνωρίζετε. Συμπτώματα που μπορεί να οδηγήσουν στην εξέταση:

• πονοκέφαλος, ιδίως σε μεγαλύτερη ηλικία
• πυρετός χωρίς εξήγηση
• απώλεια βάρους ή όρεξης χωρίς εξήγηση
• δυσκαμψία στις αρθρώσεις
• πόνος στον αυχένα, στους ώμους ή στη λεκάνη
• αναιμία

Η ΤΚΕ έχει ιδιαίτερη θέση σε δύο φλεγμονώδεις παθήσεις των μεγαλύτερων ανθρώπων: τη ρευματική πολυμυαλγία (πόνος και δυσκαμψία στους ώμους και στους γοφούς) και τη γιγαντοκυτταρική ή κροταφική αρτηρίτιδα (φλεγμονή των αρτηριών, συνήθως στο κεφάλι). Σε αυτές, μια υψηλή ΤΚΕ είναι ένα από τα βασικά ευρήματα για τη διάγνωση και χρησιμοποιείται και για την παρακολούθηση της θεραπείας.

Συνήθως η ΤΚΕ ζητείται μαζί με την CRP και τη γενική αίματος.

ΤΚΕ: φυσιολογικές τιμές

Η ΤΚΕ αυξάνεται φυσιολογικά με την ηλικία και είναι λίγο υψηλότερη στις γυναίκες. Γι' αυτό τα όρια διαφέρουν ανά ηλικία και φύλο. Ισχύουν τα όρια αναφοράς που γράφει το δικό σας φύλλο αποτελεσμάτων.

Ενδεικτικά, σύμφωνα με την ιατρική εγκυκλοπαίδεια MedlinePlus, τα φυσιολογικά όρια με τη μέθοδο Westergren είναι:

• Άνδρες κάτω των 50 ετών: κάτω από 15 mm/h.
• Άνδρες άνω των 50 ετών: κάτω από 20 mm/h.
• Γυναίκες κάτω των 50 ετών: κάτω από 20 mm/h.
• Γυναίκες άνω των 50 ετών: κάτω από 30 mm/h.
• Νεογνά: 0 έως 2 mm/h.
• Από τη νεογνική ηλικία έως την εφηβεία: 3 έως 13 mm/h.

Τα αποτελέσματα ενός παιδιού τα ερμηνεύει ο παιδίατρος.

Τι σημαίνει ΤΚΕ 30

Η ίδια τιμή διαβάζεται διαφορετικά ανάλογα με το ποιος είναι ο εξεταζόμενος. ΤΚΕ 30 mm/h είναι στο όριο για μια γυναίκα άνω των 50 ετών, ενώ για έναν άνδρα κάτω των 50 είναι πάνω από το φυσιολογικό. Μια μέτρια αύξηση χωρίς συμπτώματα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχετε κάποια πάθηση. Συζητήστε την με τον γιατρό, που μπορεί να προτείνει επανάληψη.

Τι σημαίνει αυξημένη ΤΚΕ

Αυξημένη ΤΚΕ σημαίνει ότι τα ερυθρά κατακάθονται γρηγορότερα από το αναμενόμενο. Η πιο συχνή εξήγηση είναι κάποια φλεγμονή, αλλά οι πιθανές αιτίες είναι πολλές:

• Λοιμώξεις: από απλές έως σοβαρές, όπως λοιμώξεις των οστών, του δέρματος ή των βαλβίδων της καρδιάς, και η φυματίωση.
• Αυτοάνοσα και ρευματολογικά νοσήματα: ρευματοειδής αρθρίτιδα, λύκος, ρευματική πολυμυαλγία, αγγειίτιδες.
• Φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου: νόσος του Crohn και ελκώδης κολίτιδα.
• Νεφρική νόσος και παθήσεις του θυρεοειδούς.
• Ορισμένοι καρκίνοι, κυρίως του αίματος, όπως το λέμφωμα και το πολλαπλό μυέλωμα.

Η ΤΚΕ ανεβαίνει επίσης χωρίς να υπάρχει νόσος: στην αναιμία, στην εγκυμοσύνη, κατά την περίοδο και με την ηλικία. Ορισμένα φάρμακα, όπως τα αντισυλληπτικά χάπια, μπορεί να την αυξήσουν, ενώ άλλα, όπως η κορτιζόνη και η ασπιρίνη, μπορεί να τη μειώσουν. Πείτε στον γιατρό τι φάρμακα και συμπληρώματα παίρνετε, αλλά μη σταματήσετε κανένα χωρίς να τον ρωτήσετε.

Πολύ υψηλή ΤΚΕ

Μια πολύ υψηλή ΤΚΕ έχει συνήθως εμφανή αιτία, όπως μια λοίμωξη, και ο γιατρός θα ζητήσει εξετάσεις για να την επιβεβαιώσει. Πολύ υψηλές τιμές βλέπουμε επίσης στη γιγαντοκυτταρική αρτηρίτιδα, στις αγγειίτιδες και σε νοσήματα όπως το πολλαπλό μυέλωμα, όπου το αίμα έχει μεγάλες ποσότητες ορισμένων πρωτεϊνών ακόμη και χωρίς φλεγμονή.

ΤΚΕ και καρκίνος

Η ΤΚΕ δεν είναι εξέταση για καρκίνο. Ορισμένοι καρκίνοι ανεβάζουν την ΤΚΕ, όμως οι περισσότερες αυξήσεις οφείλονται σε άλλες αιτίες, και μια φυσιολογική ΤΚΕ δεν αποκλείει μια σοβαρή πάθηση. Αν η αύξηση δεν εξηγείται, ο γιατρός θα κρίνει αν χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος.

Χαμηλή ΤΚΕ: έχει σημασία;

Μια χαμηλή ΤΚΕ συνήθως δεν έχει σημασία. Σπανιότερα εμφανίζεται σε παθήσεις όπως η πολυκυτταραιμία (πάρα πολλά ερυθρά αιμοσφαίρια), η δρεπανοκυτταρική αναιμία, η πολύ μεγάλη αύξηση των λευκών, η καρδιακή ανεπάρκεια ή η χαμηλή ποσότητα πρωτεϊνών στο αίμα από νόσο του ήπατος ή των νεφρών.

ΤΚΕ ή CRP: ποια είναι η διαφορά

Και οι δύο εξετάσεις δείχνουν φλεγμονή, αλλά συμπεριφέρονται διαφορετικά. Η ΤΚΕ αλλάζει πιο αργά από την CRP, τόσο όταν ξεκινά η φλεγμονή όσο και όταν υποχωρεί. Επηρεάζεται επίσης από περισσότερους παράγοντες, όπως η αναιμία και η ηλικία.

Γι' αυτό συχνά οι δύο τιμές δεν συμφωνούν. Μια ανασκόπηση του 2016 σημειώνει ότι διαφορές ανάμεσα σε ΤΚΕ και CRP αναφέρονται συχνά, ιδίως στις χρόνιες φλεγμονώδεις νόσους:

• Υψηλή ΤΚΕ και υψηλή CRP: συνήθως υπάρχει ενεργή φλεγμονή.
• Υψηλή ΤΚΕ και φυσιολογική CRP: μπορεί να οφείλεται σε παράγοντες που επηρεάζουν μόνο την ΤΚΕ, όπως η αναιμία ή η ηλικία, ή σε φλεγμονή που ήδη υποχωρεί. Μετά από θεραπεία, για παράδειγμα σε έξαρση αρθρίτιδας, η CRP μπορεί να έχει γυρίσει στο φυσιολογικό ενώ η ΤΚΕ παραμένει αυξημένη για λίγο ακόμα.
• Φυσιολογική ΤΚΕ και υψηλή CRP: μπορεί να είναι μια φλεγμονή που μόλις ξεκίνησε, γιατί η CRP ανεβαίνει πρώτη.

Την ερμηνεία κάθε συνδυασμού την κάνει ο γιατρός. Για την άλλη εξέταση, δείτε τον οδηγό μας για την CRP.

Πώς γίνεται η εξέταση και χρειάζεται νηστεία;

Η ΤΚΕ γίνεται με απλή αιμοληψία από φλέβα του χεριού, που κρατά λιγότερο από πέντε λεπτά. Δεν χρειάζεται ειδική προετοιμασία. Αν όμως στο ίδιο δείγμα γίνονται εξετάσεις που θέλουν νηστεία, ο γιατρός ή το εργαστήριο θα σας ενημερώσει. Μετά την αιμοληψία μπορεί να μείνει μια μικρή μελανιά.

Με παραπεμπτικό γιατρού η ΤΚΕ γίνεται σε δημόσιες δομές και σε εργαστήρια συμβεβλημένα με τον ΕΟΠΥΥ, όπου πληρώνετε ποσοστό συμμετοχής. Χωρίς παραπεμπτικό η τιμή διαφέρει ανά εργαστήριο.

Τι γίνεται μετά από αυξημένη ΤΚΕ

Μια μεμονωμένη αυξημένη ΤΚΕ, χωρίς συμπτώματα συγκεκριμένης νόσου, συνήθως δεν αρκεί για να πάρει ο γιατρός κάποια απόφαση. Πριν από εκτεταμένο έλεγχο μπορεί να προτείνει επανάληψη της εξέτασης μετά από μερικές εβδομάδες ή μήνες.

Αν έχετε συμπτώματα, ο γιατρός θα ζητήσει εξετάσεις ανάλογα με αυτά: CRP, γενική αίματος, βιοχημικές εξετάσεις, ρευματολογικές εξετάσεις όπως τα αντιπυρηνικά αντισώματα και ο ρευματοειδής παράγοντας, καλλιέργειες ή ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών. Αν πονούν οι αρθρώσεις, οι εξετάσεις φλεγμονής είναι ένα από τα στοιχεία που βοηθούν τον γιατρό να ξεχωρίσει μια φλεγμονώδη αρθρίτιδα, όπως η ρευματοειδής, από τη φθορά της άρθρωσης, όπως η οστεοαρθρίτιδα του γονάτου. Σε ξαφνικό πόνο και πρήξιμο σε μία άρθρωση, όπως στο μεγάλο δάχτυλο, ο γιατρός σκέφτεται και την ουρική αρθρίτιδα.

Όταν η ΤΚΕ χρησιμοποιείται για παρακολούθηση, η πτώση της δείχνει συνήθως ότι η φλεγμονή υποχωρεί. Σε χρόνιες παθήσεις η τιμή ανεβοκατεβαίνει ανάλογα με τη δραστηριότητα της νόσου.

Για τις εξετάσεις ρουτίνας ανά ηλικία δείτε τον οδηγό για το check up, και για όλες τις εξετάσεις τη σελίδα των διαγνωστικών εξετάσεων.