Υδροκήλη: πρήξιμο στο όσχεο και πότε χειρουργείται

Η υδροκήλη είναι συλλογή υγρού γύρω από τον όρχι, μέσα στο όσχεο, που κάνει τη μία ή και τις δύο πλευρές να φαίνονται πρησμένες. Συνήθως δεν πονά και δεν βλάπτει τον όρχι. Στα βρέφη είναι συχνή και στις περισσότερες περιπτώσεις υποχωρεί μόνη της μέσα στον πρώτο χρόνο, ενώ στους ενήλικες, όταν ενοχλεί, αντιμετωπίζεται με μια μικρή επέμβαση. Κάθε καινούριο πρήξιμο στο όσχεο πρέπει να το δει γιατρός, για να αποκλειστούν άλλες αιτίες.

Τι είναι η υδροκήλη

Κάθε όρχις περιβάλλεται από μια λεπτή μεμβράνη με δύο φύλλα. Στην υδροκήλη μαζεύεται υγρό ανάμεσα σε αυτά τα φύλλα. Το υγρό είναι διαυγές, γι' αυτό η υδροκήλη συχνά «φωτίζεται» όταν ο γιατρός ακουμπήσει έναν φακό στο όσχεο.

Στη διάρκεια της κύησης οι όρχεις κατεβαίνουν από την κοιλιά στο όσχεο μέσα από ένα κανάλι στη βουβωνική χώρα. Μαζί τους κατεβαίνει και ένας μικρός σάκος του περιτοναίου, της μεμβράνης που καλύπτει τα όργανα της κοιλιάς. Κανονικά ο σάκος αυτός κλείνει. Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες της EAU, παραμένει ανοιχτός σε περίπου 80% έως 94% των νεογέννητων και σε 20% των ενηλίκων.

Τα είδη της υδροκήλης

• Επικοινωνούσα υδροκήλη. Ο σάκος δεν έχει κλείσει, και υγρό από την κοιλιά περνά στο όσχεο. Το πρήξιμο αλλάζει μέγεθος: μεγαλώνει με το περπάτημα και την κίνηση και μικραίνει στην ξεκούραση. Αν το άνοιγμα είναι αρκετά μεγάλο ώστε να περνά και έντερο, πρόκειται για βουβωνοκήλη.
• Μη επικοινωνούσα υδροκήλη. Το υγρό μαζεύεται γύρω από τον όρχι χωρίς σύνδεση με την κοιλιά, επειδή διαταράσσεται η ισορροπία ανάμεσα στην παραγωγή και την απορρόφησή του.
• Υδροκήλη του σπερματικού τόνου. Ο σάκος κλείνει στα άκρα αλλά μένει ανοιχτός στη μέση, και σχηματίζεται μια μικρή κύστη υγρού πάνω από τον όρχι.

Αιτίες: γιατί μαζεύεται υγρό στο όσχεο

Στα βρέφη η υδροκήλη είναι συνήθως συγγενής, δηλαδή οφείλεται στο ότι δεν έχει κλείσει ακόμη ο σάκος.

Στα μεγαλύτερα παιδιά και στους ενήλικες η υδροκήλη είναι συνήθως επίκτητη. Σύμφωνα με την EAU, μπορεί να εμφανιστεί:

• μετά από μικρό τραυματισμό του οσχέου
• μετά από φλεγμονή, όπως η επιδιδυμίτιδα
• μετά από συστροφή του όρχι
• μετά από επέμβαση για κιρσοκήλη, όταν έχουν δεθεί λεμφαγγεία
• ως υποτροπή μετά από προηγούμενη επέμβαση για υδροκήλη

Σε πολλούς ενήλικες δεν βρίσκεται συγκεκριμένη αιτία. Επειδή όμως υγρό γύρω από τον όρχι μπορεί να συνοδεύει και άλλες παθήσεις του όρχι, ο γιατρός θα θέλει να βεβαιωθεί ότι ο ίδιος ο όρχις είναι υγιής.

Υδροκήλη στις γυναίκες

Σπάνια, κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και σε κορίτσια ή γυναίκες, όταν μένει ανοιχτό ένα παρόμοιο κανάλι στη βουβωνική χώρα, που λέγεται σωλήνας του Nuck. Εμφανίζεται ως πρήξιμο στη βουβωνική χώρα ή στο χείλος του αιδοίου και χρειάζεται εκτίμηση από χειρουργό.

Υδροκήλη: συμπτώματα

Το κύριο σύμπτωμα είναι ένα μαλακό, λείο πρήξιμο στη μία ή και στις δύο πλευρές του οσχέου. Συνήθως:

• δεν πονά και δεν είναι ευαίσθητο στην αφή
• αν είναι επικοινωνούσα, αλλάζει μέγεθος μέσα στη μέρα, ανάλογα με την κίνηση

Μια μεγάλη υδροκήλη μπορεί να προκαλεί βάρος ή ενόχληση στο περπάτημα, στο κάθισμα ή στο σεξ, και να φαίνεται μέσα από τα ρούχα.

Ο πόνος δεν είναι τυπικό σύμπτωμα της απλής υδροκήλης. Αν το όσχεο πονά, κοκκινίζει ή ζεσταίνεται, ή αν υπάρχει πυρετός, η αιτία μπορεί να είναι φλεγμονή ή συστροφή, που θέλουν γρήγορη εκτίμηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός εξετάζει το όσχεο και τη βουβωνική χώρα, ψάχνει αν το πρήξιμο αλλάζει με την πίεση και ελέγχει και την άλλη πλευρά. Ρίχνει επίσης φως με φακό στο όσχεο: η υδροκήλη αφήνει το φως να περάσει, ενώ ένας συμπαγής όγκος όχι. Η EAU σημειώνει όμως ότι και έντερο με υγρό ή ορισμένοι όγκοι μπορεί να φωτίζονται, γι' αυτό η δοκιμασία δεν αρκεί πάντα.

Το υπερηχογράφημα οσχέου γίνεται όταν υπάρχει αμφιβολία για το τι είναι το πρήξιμο ή όταν ο όρχις δεν ψηλαφάται μέσα στο υγρό. Σύμφωνα με την EAU, εντοπίζει σχεδόν όλες τις βλάβες μέσα στο όσχεο. Το υπερηχογράφημα Doppler, που στην Ελλάδα λέγεται συχνά τρίπλεξ, βοηθά να ξεχωρίσει η υδροκήλη από την κιρσοκήλη και τη συστροφή.

Ένα άρθρο ανασκόπησης για τους γενικούς γιατρούς τονίζει ότι, αν το υπερηχογράφημα δείξει όγκο μέσα στον όρχι, χρειάζεται έγκαιρη παραπομπή σε ουρολόγο.

Υδροκήλη ή βουβωνοκήλη;

Η υδροκήλη και η βουβωνοκήλη συνδέονται, γιατί και οι δύο οφείλονται σε ανοιχτό σάκο στη βουβωνική χώρα. Στην υδροκήλη περνά μόνο υγρό. Στη βουβωνοκήλη το άνοιγμα είναι αρκετά μεγάλο ώστε να περνά και τμήμα εντέρου. Η βουβωνοκήλη ψηλαφάται συνήθως χωριστά από τον όρχι, πάνω από αυτόν, και μπορεί να πονά. Σύμφωνα με το άρθρο ανασκόπησης για τους γενικούς γιατρούς, μια περισφιγμένη κήλη, όπου το έντερο εγκλωβίζεται, θέλει επείγον χειρουργείο.

Γιατί ο πόνος δεν είναι αξιόπιστο σημάδι

Το ίδιο άρθρο θυμίζει ότι κάθε επώδυνο πρήξιμο στο όσχεο χρειάζεται γρήγορη εκτίμηση και ότι οι όγκοι του όρχι προκαλούν πόνο μόνο σε περίπου 15% των περιπτώσεων. Δηλαδή ένας όγκος συνήθως δεν πονά, και το ότι ένα πρήξιμο δεν πονά δεν αποκλείει μια σοβαρή αιτία. Γι' αυτό ο γιατρός ζητά εύκολα υπερηχογράφημα όταν ο όρχις δεν ψηλαφάται καθαρά.

Υδροκήλη στα βρέφη και στα παιδιά

Στα περισσότερα βρέφη η υδροκήλη απλώς παρακολουθείται τουλάχιστον μέχρι τον πρώτο χρόνο, γιατί συχνά υποχωρεί μόνη της. Σύμφωνα με την EAU, η αυτόματη υποχώρηση είναι 92% κάτω από τον ένα χρόνο, αλλά πέφτει στο 43% μετά τα τρία χρόνια.

Η αναμονή είναι ασφαλής. Η εξέλιξη σε βουβωνοκήλη είναι σπάνια και δεν υπάρχει ένδειξη ότι η υδροκήλη βλάπτει τον όρχι. Σε επίκτητη υδροκήλη σε παιδί, η πιθανότητα να υποχωρήσει μόνη της είναι περίπου 75%, και η EAU προτείνει αναμονή 6 έως 9 μηνών.

Η επέμβαση γίνεται νωρίτερα αν ο γιατρός υποψιάζεται ότι υπάρχει και βουβωνοκήλη ή πρόβλημα στον ίδιο τον όρχι. Αλλιώς, όταν η υδροκήλη επιμένει, χειρουργείται.

Ο γιατρός ελέγχει πάντα και την άλλη πλευρά. Σύμφωνα με την EAU, ανοιχτό σάκο και στην άλλη πλευρά έχουν πολύ περισσότερα παιδιά (63%) από όσα τελικά κάνουν εκεί κήλη (8%). Για την «προληπτική» επέμβαση και στην άλλη πλευρά δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία: θα έπρεπε να χειρουργηθούν περίπου 18 παιδιά για να αποφευχθεί μία κήλη.

Στα παιδιά η επέμβαση γίνεται συνήθως με μια μικρή τομή στη βουβωνική χώρα, από όπου ο χειρουργός κλείνει τον ανοιχτό σάκο. Σε έμπειρα χέρια ο κίνδυνος βλάβης του όρχι είναι πολύ μικρός. Σπάνια η υδροκήλη έχει και τμήμα μέσα στην κοιλιά, σε σχήμα κλεψύδρας (κοιλιοοσχεϊκή υδροκήλη). Η EAU σημειώνει ότι σε αυτή τη μορφή η αυτόματη υποχώρηση είναι λιγότερο συχνή και η επέμβαση έχει περισσότερες επιπλοκές, γι' αυτό η απόφαση παίρνεται με ιδιαίτερη προσοχή.

Οι ενέσεις σκληρυντικών ουσιών δεν χρησιμοποιούνται στα παιδιά, γιατί το υγρό μπορεί να περάσει στην κοιλιά και να προκαλέσει περιτονίτιδα.

Υδροκήλη στους ενήλικες: πότε χειρουργείται

Μια υδροκήλη που δεν πονά και δεν ενοχλεί δεν είναι επείγουσα και μπορεί να εκτιμηθεί με την ησυχία της από τον ουρολόγο. Η απόφαση για θεραπεία παίρνεται μαζί του, ανάλογα με το μέγεθος, την ενόχληση και την υγεία σας.

Υπάρχουν δύο βασικές επιλογές:

Μια μετα-ανάλυση πέντε τυχαιοποιημένων μελετών με 335 ασθενείς δεν βρήκε σημαντική διαφορά στην ίαση ανάμεσα στις δύο μεθόδους, ούτε στον πυρετό, τη λοίμωξη και το αιμάτωμα. Η υδροκήλη όμως ξαναγέμιζε πιο συχνά μετά τη σκληροθεραπεία. Οι συγγραφείς την προτείνουν κυρίως σε όσους έχουν αυξημένο κίνδυνο από ένα χειρουργείο ή θέλουν να το αποφύγουν.

Συζητήστε με τον ουρολόγο ποια μέθοδος ταιριάζει σε εσάς, ποιοι είναι οι κίνδυνοι και πώς είναι η ανάρρωση. Για τις υπόλοιπες παθήσεις των όρχεων και του ουροποιητικού, δείτε την ενότητα Ουρολογία.