Τρίπλεξ: τι δείχνει και πότε χρειάζεται

Το τρίπλεξ είναι υπερηχογράφημα των αγγείων που δείχνει ταυτόχρονα την εικόνα μιας αρτηρίας ή φλέβας και το πώς κυλά το αίμα μέσα της. Είναι ανώδυνο, δεν χρησιμοποιεί ακτινοβολία και συνήθως δεν χρειάζεται προετοιμασία. Ο γιατρός το ζητά για να ελέγξει στενώσεις, θρόμβους ή προβλήματα στις φλέβες.

Στη διεθνή βιβλιογραφία η εξέταση λέγεται συνήθως duplex ή υπερηχογράφημα Doppler. Στην Ελλάδα επικράτησε η λέξη «τρίπλεξ».

Τι είναι το τρίπλεξ και γιατί λέγεται έτσι

Το τρίπλεξ συνδυάζει το κλασικό υπερηχογράφημα με την τεχνική Doppler. Το κλασικό υπερηχογράφημα στέλνει ηχητικά κύματα που ανακλώνται στα αγγεία και φτιάχνουν εικόνα. Το Doppler καταγράφει τα κύματα που ανακλώνται στο αίμα που κινείται και μετρά την ταχύτητα και την κατεύθυνση της ροής.

Η ονομασία «τρίπλεξ» αναφέρεται στους τρεις τρόπους με τους οποίους εμφανίζονται τα ευρήματα στην οθόνη: η ασπρόμαυρη εικόνα του αγγείου, η ροή σε χρώμα και η καμπύλη της ταχύτητας του αίματος. Για εσάς ως εξεταζόμενους δεν υπάρχει διαφορά: πρόκειται για την ίδια εξέταση με υπερήχους.

Επειδή χρησιμοποιεί ήχο και όχι ακτίνες Χ, το τρίπλεξ είναι ασφαλές και μπορεί να επαναληφθεί όσες φορές χρειάζεται. Δεν χρειάζεται ένεση ή σκιαγραφικό, όπως συμβαίνει σε άλλες εξετάσεις των αγγείων.

Τι δείχνει το τρίπλεξ

Το τρίπλεξ δείχνει πόσο ανοιχτό είναι ένα αγγείο και πώς κυλά το αίμα μέσα του. Μπορεί να εντοπίσει:

• στένωση ή απόφραξη μιας αρτηρίας, συνήθως από αθηρωμάτωση (πλάκες λίπους στο τοίχωμα)
• θρόμβο μέσα σε φλέβα
• κιρσούς και φλεβική ανεπάρκεια, δηλαδή φλέβες όπου το αίμα γυρίζει προς τα πίσω
• ανεύρυσμα, δηλαδή διάταση μιας αρτηρίας, για παράδειγμα της κοιλιακής αορτής
• προβλήματα στα αγγεία των νεφρών

Το αποτέλεσμα το ερμηνεύει ο γιατρός μαζί με τα συμπτώματα και το ιστορικό σας. Ένα εύρημα στο χαρτί δεν σημαίνει από μόνο του ότι χρειάζεται θεραπεία.

Τα είδη του τρίπλεξ

Η εξέταση ονομάζεται ανάλογα με την περιοχή που ελέγχεται. Τα πιο συχνά είναι τα παρακάτω.

Τρίπλεξ καρωτίδων

Το τρίπλεξ καρωτίδων ελέγχει τις αρτηρίες του λαιμού που φέρνουν αίμα στον εγκέφαλο. Δείχνει αν υπάρχει στένωση ή θρόμβος και πόσο στενή είναι η αρτηρία, συνήθως ως ποσοστό.

Ο γιατρός το ζητά συνήθως μετά από εγκεφαλικό ή παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο (σύντομα συμπτώματα εγκεφαλικού που υποχωρούν), όταν ακούει με το στηθοσκόπιο έναν ήχο στον λαιμό που δείχνει πιθανή στένωση, ή για παρακολούθηση μιας στένωσης που είναι ήδη γνωστή. Όσο πιο στενή είναι η αρτηρία, τόσο μεγαλύτερος είναι γενικά ο κίνδυνος εγκεφαλικού.

Η αμερικανική επιτροπή προληπτικών υπηρεσιών (USPSTF) συστήνει να μη γίνεται τρίπλεξ καρωτίδων ως εξέταση ρουτίνας σε ενήλικες χωρίς συμπτώματα ή ιστορικό εγκεφαλικού. Γι' αυτό δεν είναι μέρος ενός συνηθισμένου check up.

Τρίπλεξ φλεβών κάτω άκρων

Το τρίπλεξ φλεβών στα πόδια γίνεται κυρίως για δύο λόγους. Ο πρώτος είναι η υποψία εν τω βάθει φλεβικής θρόμβωσης, δηλαδή θρόμβου σε βαθιά φλέβα του ποδιού. Ο δεύτερος είναι οι κιρσοί και η φλεβική ανεπάρκεια, όπου η εξέταση δείχνει ποιες φλέβες δεν λειτουργούν σωστά.

Η υποψία θρόμβωσης δεν περιμένει προγραμματισμένο ραντεβού. Αν η μία γάμπα πρηστεί ξαφνικά, πονά και είναι ζεστή, πηγαίνετε την ίδια μέρα σε γιατρό ή σε νοσοκομείο, που θα κρίνει αν χρειάζεται τρίπλεξ αμέσως.

Τρίπλεξ αρτηριών κάτω άκρων

Το τρίπλεξ αρτηριών ελέγχει αν οι αρτηρίες των ποδιών έχουν στενώσεις από αθηρωμάτωση. Ο γιατρός το ζητά, για παράδειγμα, όταν πονούν οι γάμπες στο περπάτημα και ο πόνος περνά με την ξεκούραση.

Μερικές φορές μαζί με το τρίπλεξ μετριέται και ο σφυροβραχιόνιος δείκτης. Μπαίνουν περιχειρίδες πίεσης σε χέρια και πόδια και συγκρίνεται η πίεση στον αστράγαλο με την πίεση στο χέρι. Τιμή 0,9 ή μεγαλύτερη θεωρείται φυσιολογική.

Τρίπλεξ καρδιάς

Το «τρίπλεξ καρδιάς» είναι το υπερηχοκαρδιογράφημα. Δείχνει την καρδιά ενώ χτυπά: τους θαλάμους, τις βαλβίδες, τον σάκο γύρω από την καρδιά και πόσο καλά αντλεί αίμα. Με το Doppler φαίνεται και η ροή του αίματος μέσα στην καρδιά.

Το ζητά ο καρδιολόγος, για παράδειγμα όταν ακούει φύσημα, σε καρδιακή ανεπάρκεια, μετά από έμφραγμα ή για έλεγχο των βαλβίδων. Στη συνηθισμένη μορφή του γίνεται από το στήθος και δεν θέλει προετοιμασία. Υπάρχει και το διοισοφάγειο υπερηχοκαρδιογράφημα, όπου ο αισθητήρας περνά από τον οισοφάγο: σε αυτό χρειάζεται νηστεία για μερικές ώρες και δίνεται ηρεμιστικό.

Τρίπλεξ όσχεου

Το τρίπλεξ όσχεου ελέγχει τη ροή του αίματος στους όρχεις και στις φλέβες γύρω τους. Ζητείται, για παράδειγμα, όταν υπάρχει πόνος ή πρήξιμο στο όσχεο ή υποψία κιρσοκήλης. Ο ξαφνικός, έντονος πόνος στον όρχι είναι επείγον και δεν περιμένει ραντεβού για εξέταση: πηγαίνετε αμέσως σε νοσοκομείο.

Πώς γίνεται το τρίπλεξ

Το τρίπλεξ γίνεται σε διαγνωστικό κέντρο, σε ακτινολογικό τμήμα ή στο ιατρείο του γιατρού που το κάνει (συνήθως αγγειοχειρουργός, ακτινολόγος ή καρδιολόγος). Τα βήματα είναι απλά:

• Βγάζετε τα ρούχα από την περιοχή που θα ελεγχθεί και ίσως σας δοθεί ρόμπα.
• Ξαπλώνετε σε κρεβάτι εξέτασης.
• Ο γιατρός ή ο τεχνικός απλώνει ένα διάφανο τζελ στο δέρμα. Το τζελ βοηθά τα ηχητικά κύματα να περάσουν.
• Μετακινεί πάνω στο δέρμα τον μορφοτροπέα, μια μικρή συσκευή που στέλνει και δέχεται τους υπερήχους.
• Μπορεί να σας ζητήσει να αλλάξετε θέση, να πάρετε βαθιά ανάσα και να την κρατήσετε ή να μείνετε ακίνητοι.

Κατά την εξέταση μπορεί να ακούσετε έναν ήχο σαν «φουσκοθαλασσιά». Είναι ο ήχος του αίματος που κυλά στα αγγεία και είναι φυσιολογικός.

Τις περισσότερες φορές το τρίπλεξ δεν πονά. Θα νιώσετε μόνο την πίεση του μορφοτροπέα, που μπορεί να ενοχλήσει σε περιοχή που ήδη πονά.

Πόσο διαρκεί το τρίπλεξ

Ένα υπερηχογράφημα διαρκεί συνήθως από 10 έως 45 λεπτά, μερικές φορές και περισσότερο. Ο χρόνος εξαρτάται από την περιοχή: ο έλεγχος και των δύο ποδιών, για παράδειγμα, θέλει περισσότερο χρόνο από τον έλεγχο των καρωτίδων.

Το αποτέλεσμα συνήθως το εξηγεί ο γιατρός που κάνει την εξέταση αμέσως μετά, και η γραπτή γνωμάτευση δίνεται την ίδια μέρα ή λίγο αργότερα, ανάλογα με το κέντρο.

Χρειάζεται προετοιμασία;

Για τα περισσότερα τρίπλεξ δεν χρειάζεται καμία προετοιμασία. Μπορείτε να φάτε, να πιείτε και να πάρετε τα φάρμακά σας κανονικά.

Οι εξαιρέσεις είναι λίγες:

• Τρίπλεξ κοιλιάς (κοιλιακή αορτή, αγγεία νεφρών): μπορεί να σας ζητηθεί να μην τρώτε και να μην πίνετε από τα μεσάνυχτα, γιατί τα αέρια του εντέρου εμποδίζουν την εικόνα.
• Διοισοφάγειο υπερηχοκαρδιογράφημα: νηστεία για μερικές ώρες, σύμφωνα με τις οδηγίες του κέντρου.

Πείτε στον γιατρό ποια φάρμακα παίρνετε, ειδικά αντιπηκτικά, γιατί μπορεί να επηρεάσουν την ερμηνεία. Φορέστε άνετα ρούχα που βγαίνουν εύκολα.

Τρίπλεξ, αξονική ή μαγνητική;

Το τρίπλεξ είναι συνήθως η πρώτη εξέταση για τα αγγεία, γιατί είναι απλό και δεν έχει ακτινοβολία ή σκιαγραφικό. Αν χρειάζεται πιο λεπτομερής εικόνα, για παράδειγμα πριν από επέμβαση, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει αξονική ή μαγνητική αγγειογραφία ή κλασική αγγειογραφία με καθετήρα.

Αυτές οι εξετάσεις δεν αντικαθιστούν η μία την άλλη. Ο γιατρός επιλέγει με βάση το τι θέλει να δει. Περισσότερα για τις απεικονιστικές εξετάσεις θα βρείτε στις διαγνωστικές εξετάσεις.

Σε ποιους ζητείται συχνότερα τρίπλεξ αρτηριών

Το τρίπλεξ αρτηριών ζητείται πιο συχνά σε ανθρώπους με παράγοντες κινδύνου για αθηρωμάτωση: κάπνισμα, υψηλή πίεση, διαβήτη, υψηλή χοληστερίνη ή αυξημένα τριγλυκερίδια, μεγαλύτερη ηλικία. Οι ίδιοι παράγοντες αφορούν καρδιά, εγκέφαλο και πόδια μαζί, γι' αυτό ένα εύρημα σε μία περιοχή μπορεί να οδηγήσει τον γιατρό να ελέγξει και τις άλλες.

Η αντιμετώπιση αυτών των παραγόντων, με διακοπή του καπνίσματος, κίνηση, διατροφή και θεραπεία όπου χρειάζεται, είναι αυτό που προστατεύει τα αγγεία. Το τρίπλεξ μόνο δείχνει την κατάσταση.