Επιδιδυμίτιδα: πόνος στον όρχι, αιτίες και θεραπεία

Η επιδιδυμίτιδα είναι φλεγμονή της επιδιδυμίδας, του σωληνίσκου που βρίσκεται πίσω από κάθε όρχι και αποθηκεύει τα σπερματοζωάρια. Προκαλεί πόνο, πρήξιμο και ζέστη στη μία πλευρά του οσχέου, που χειροτερεύουν μέσα σε λίγες ημέρες. Συνήθως οφείλεται σε λοίμωξη: στους νεότερους άνδρες συχνά σε σεξουαλικά μεταδιδόμενο μικρόβιο και στους μεγαλύτερους σε ουρολοίμωξη. Αντιμετωπίζεται με αντιβίωση, αλλά ο ξαφνικός, έντονος πόνος στον όρχι μπορεί να είναι συστροφή και θέλει αμέσως νοσοκομείο.

Τι είναι η επιδιδυμίτιδα

Η επιδιδυμίδα είναι ένας μακρύς, περιελιγμένος σωληνίσκος που «κάθεται» στο πίσω μέρος του όρχι. Από εκεί τα σπερματοζωάρια περνούν στον σπερματικό πόρο. Όταν η φλεγμονή απλώνεται και στον ίδιο τον όρχι, μιλάμε για ορχεοεπιδιδυμίτιδα.

Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες της EAU, η επιδιδυμίτιδα είναι συχνή: κάθε χρόνο εμφανίζεται σε 25 έως 65 στους 10.000 ενήλικες άνδρες. Μπορεί να είναι οξεία, χρόνια ή να επανέρχεται.

Επιδιδυμίτιδα: συμπτώματα

Τα τυπικά συμπτώματα είναι:

• πόνος στη μία πλευρά του οσχέου, συνήθως στο πίσω μέρος του όρχι
• πρήξιμο, ευαισθησία και ζέστη στην περιοχή
• κοκκίνισμα του δέρματος του οσχέου
• μερικές φορές υγρό γύρω από τον όρχι (υδροκήλη), που φαίνεται σαν επιπλέον πρήξιμο

Ο πόνος συνήθως ξεκινά σταδιακά και χειροτερεύει μέσα σε μερικές ημέρες. Ανάλογα με την αιτία, μπορεί να υπάρχει και κάψιμο στην ούρηση, συχνουρία, πυρετός ή έκκριμα από την ουρήθρα, λευκό, κίτρινο ή πράσινο.

Επιδιδυμίτιδα ή συστροφή όρχεως;

Το πιο σημαντικό ερώτημα σε κάθε πόνο στον όρχι είναι αν πρόκειται για συστροφή. Στη συστροφή ο όρχις στρίβει γύρω από τον σπερματικό τόνο και κόβεται η αιμάτωσή του. Οι οδηγίες της EAU για τα παιδιά αναφέρουν ότι το κρίσιμο διάστημα για να σωθεί ο όρχις είναι περίπου 4 έως 6 ώρες.

Ο πίνακας βοηθά, αλλά δεν αρκεί για να ξεχωρίσετε μόνοι σας τις δύο καταστάσεις. Η EAU σημειώνει ότι συχνά ούτε ο γιατρός μπορεί να είναι βέβαιος μόνο από το ιστορικό και την εξέταση. Ξαφνικός, έντονος πόνος στον όρχι, ειδικά σε παιδί, έφηβο ή νέο άνδρα, θεωρείται συστροφή μέχρι να αποδειχθεί το αντίθετο.

Αιτίες: γιατί εμφανίζεται

Η EAU αναφέρει ότι με τις κατάλληλες εξετάσεις βρίσκεται μικρόβιο σε έως 90% των ασθενών. Τα μικρόβια ανεβαίνουν από την ουρήθρα ή την κύστη.

Σεξουαλικά μεταδιδόμενα μικρόβια. Σε νέους, σεξουαλικά ενεργούς άνδρες, οι πιο συχνές αιτίες είναι τα χλαμύδια, ο γονόκοκκος και τα μυκοπλάσματα. Το NHS σημειώνει ότι αυτή η αιτία είναι πιο πιθανή κάτω από τα 35. Η EAU τονίζει όμως ότι η ηλικία και το ιστορικό δεν αρκούν για να αποκλειστεί ένα τέτοιο μικρόβιο.

Ουρολοίμωξη. Σε μεγαλύτερους άνδρες, η επιδιδυμίτιδα οφείλεται συνήθως σε εντερικά βακτήρια, όπως το E. coli, που προκαλούν και την ουρολοίμωξη στους άνδρες. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος με:

• διόγκωση του προστάτη
• ουροκαθετήρα
• πρόσφατη επέμβαση ή εξέταση με όργανο στο ουροποιητικό
• πρωκτική επαφή χωρίς προφυλακτικό

Λιγότερο συχνές αιτίες. Η παρωτίτιδα, όταν προσβάλλονται και οι δύο όρχεις και υπάρχει πρήξιμο στους σιελογόνους αδένες, η φυματίωση, ένα φάρμακο για τον ρυθμό της καρδιάς (η αμιωδαρόνη), ένας τραυματισμός στη βουβωνική χώρα και η νόσος Behçet.

Στα παιδιά

Στα παιδιά η επιδιδυμίτιδα εμφανίζεται κυρίως κάτω από τον ένα χρόνο και στις ηλικίες 12 έως 15 ετών. Σύμφωνα με την EAU, στα αγόρια πριν από την εφηβεία η αιτία συχνά δεν βρίσκεται, η καλλιέργεια ούρων είναι συνήθως αρνητική και η αντιβίωση δεν χρειάζεται στις περισσότερες περιπτώσεις, εκτός αν οι εξετάσεις δείξουν μικρόβιο. Επειδή περίπου ένα στα τέσσερα έχει κάποια υποκείμενη ανωμαλία, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει περαιτέρω έλεγχο.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός εξετάζει το όσχεο, τη βουβωνική χώρα και, όπου χρειάζεται, τον προστάτη. Οι οδηγίες της EAU συστήνουν:

• καλλιέργεια ούρων από τα μέσα ούρα, για να βρεθεί το μικρόβιο (γενική ούρων και καλλιέργεια)
• δείγμα από τα πρώτα ούρα ή επίχρισμα από την ουρήθρα, με μοριακή εξέταση για χλαμύδια και γονόκοκκο
• έλεγχο και για άλλα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα, όταν υπάρχει τέτοια πιθανότητα
• υπερηχογράφημα οσχέου, που είναι πιο αξιόπιστο από την εξέταση ούρων και βοηθά να αποκλειστούν άλλες παθήσεις

Τα πρώτα ούρα δίνονται, όσο είναι δυνατόν, πριν ξεκινήσει η αντιβίωση. Ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα ούρων δεν αποκλείει την επιδιδυμίτιδα.

Επιδιδυμίτιδα: θεραπεία

Η θεραπεία είναι αντιβίωση με συνταγή γιατρού, συνήθως σε χάπια, μερικές φορές μαζί με μία ένεση. Η EAU προτείνει αρχικά σχήματα που καλύπτουν και τα χλαμύδια και τα εντερικά βακτήρια, για 10 έως 14 ημέρες. Όταν είναι πιθανός ο γονόκοκκος, η θεραπεία περιλαμβάνει και ένεση. Το σχήμα αλλάζει όταν βγουν οι καλλιέργειες. Ολοκληρώστε όλη τη θεραπεία, ακόμη κι αν νιώσετε καλά νωρίτερα.

Για τον πόνο και το πρήξιμο βοηθούν, σύμφωνα με την EAU και το NHS:

• παυσίπονα, όπως παρακεταμόλη ή αντιφλεγμονώδη, πάντα με οδηγία γιατρού ή φαρμακοποιού
• κρύα κομπρέσα, τυλιγμένη σε πετσέτα, στο όσχεο
• εσώρουχο που στηρίζει το όσχεο
• ξεκούραση τις πρώτες ημέρες

Το NHS σημειώνει ότι ορισμένα αντιφλεγμονώδη δεν πρέπει να παίρνονται μαζί με κάποια από τα αντιβιοτικά της επιδιδυμίτιδας από ανθρώπους με ιστορικό επιληπτικών κρίσεων. Ρωτήστε τον φαρμακοποιό.

Σπάνια η επιδιδυμίτιδα είναι βαριά, με υψηλό πυρετό, απόστημα ή σημάδια γενικευμένης λοίμωξης. Τότε χρειάζεται νοσηλεία και αντιβίωση στη φλέβα, και μερικές φορές χειρουργείο για να παροχετευτεί το απόστημα.

Αν η αιτία είναι σεξουαλικά μεταδιδόμενο μικρόβιο

• Μην έχετε σεξουαλική επαφή μέχρι να ολοκληρωθεί η θεραπεία. Για χλαμύδια ή γονόρροια, το NHS συστήνει αποχή μέχρι να ολοκληρωθεί η θεραπεία ή για 7 ημέρες μετά, όπως θα σας εξηγήσει ο γιατρός.
• Οι σύντροφοι των τελευταίων 6 μηνών πρέπει να ενημερωθούν και να εξεταστούν.
• Η EAU συστήνει επανέλεγχο 14 ημέρες μετά το τέλος της θεραπείας, για να επιβεβαιωθεί ότι η λοίμωξη πέρασε.

Όταν η επιδιδυμίτιδα δεν περνά ή επανέρχεται

Η EAU σημειώνει ότι η επιδιδυμίτιδα μπορεί να γίνει χρόνια ή να επανέρχεται. Σε αυτή την περίπτωση ο γιατρός ψάχνει την αιτία πιο προσεκτικά:

• Πρόβλημα στο κατώτερο ουροποιητικό. Όταν το μικρόβιο είναι εντερικό βακτήριο, μπορεί να χρειαστεί έλεγχος για ανωμαλίες στο κατώτερο ουροποιητικό, όπως εμπόδιο στη ροή των ούρων.
• Φυματίωση. Είναι σπάνια, αλλά δίνει συνήθως χρόνια επιδιδυμίτιδα, κυρίως σε άνδρες με εξασθενημένο ανοσοποιητικό ή από χώρες με πολλά κρούσματα. Συχνά ανοίγει ένα συρίγγιο στο δέρμα του οσχέου. Για τη διάγνωση η EAU συστήνει καλλιέργεια σε τρία διαδοχικά δείγματα πρωινών ούρων.
• Απόστημα. Σύμφωνα με μελέτη που αναφέρει η EAU, όταν η επιδιδυμίδα και ο όρχις δεν ξεχωρίζουν στην ψηλάφηση ή το υπερηχογράφημα δείχνει απόστημα, είναι πιο πιθανό να χρειαστεί χειρουργείο.

Το NHS συστήνει να δείτε γιατρό για κάθε όγκο, πρήξιμο ή αλλαγή στο σχήμα του όρχι, γιατί μπορεί να είναι σημάδι καρκίνου του όρχι, που αντιμετωπίζεται πιο εύκολα όταν βρεθεί νωρίς. Ένα πρήξιμο που δεν υποχωρεί με τη θεραπεία πρέπει να ελεγχθεί ξανά.

Πόσο κρατάει η επιδιδυμίτιδα

Σύμφωνα με το NHS, οι περισσότεροι αρχίζουν να νιώθουν καλύτερα μέσα σε λίγες ημέρες από την έναρξη της αντιβίωσης, αλλά η πλήρης ανάρρωση μπορεί να πάρει έως και 3 μήνες. Αν τα συμπτώματα δεν υποχωρούν ή επανέρχονται, χρειάζεται νέα εκτίμηση από ουρολόγο.

Επηρεάζει τη γονιμότητα;

Μια μελέτη που αναφέρει η EAU βρήκε ότι οι παράμετροι του σπέρματος μπορεί να επιβαρυνθούν όσο διαρκεί η επιδιδυμίτιδα, αλλά επανήλθαν μετά από επιτυχημένη θεραπεία. Αν υπάρχει ανησυχία για τη γονιμότητα, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει σπερμοδιάγραμμα αφού περάσει η φλεγμονή.

Για τις υπόλοιπες παθήσεις των όρχεων και του ουροποιητικού, δείτε την ενότητα Ουρολογία.