Νυχτερινή ενούρηση στα παιδιά: πότε ανησυχούμε

Νυχτερινή ενούρηση λέγεται όταν ένα παιδί βρέχει το κρεβάτι στον ύπνο του, σε ηλικία που τα περισσότερα παιδιά έχουν πια στεγνώσει τη νύχτα, συνήθως μετά τα 5. Είναι πολύ συχνή, δεν είναι ευθύνη του παιδιού και κάθε χρόνο περίπου 15 στα 100 παιδιά με ενούρηση σταματούν μόνα τους. Συνήθως δεν κρύβει σοβαρή πάθηση, αλλά αξίζει να τη δει ο παιδίατρος, γιατί η θεραπεία βοηθά και μειώνει το άγχος του παιδιού και της οικογένειας.

Τι είναι η νυχτερινή ενούρηση

Τα περισσότερα παιδιά στεγνώνουν τη νύχτα μέχρι την αναπτυξιακή ηλικία των 5 ετών, όπως σημειώνει το NICE. Πριν από αυτή την ηλικία, το βρεγμένο κρεβάτι είναι συχνό: περίπου 1 στα 5 παιδιά 4,5 ετών βρέχει το κρεβάτι τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα.

Οι γιατροί χρησιμοποιούν μερικούς όρους, που βοηθούν στην επιλογή της θεραπείας:

• Πρωτοπαθής ενούρηση: το παιδί δεν έχει μείνει ποτέ στεγνό τη νύχτα για 6 συνεχόμενους μήνες.
• Δευτεροπαθής ενούρηση: το παιδί ξαναρχίζει να βρέχει το κρεβάτι αφού είχε μείνει στεγνό για τουλάχιστον 6 μήνες.
• Μονοσυμπτωματική: το παιδί βρέχει μόνο τη νύχτα και δεν έχει κανένα πρόβλημα με την κύστη τη μέρα.
• Μη μονοσυμπτωματική: υπάρχουν και συμπτώματα τη μέρα, όπως συχνουρία, ξαφνική ανάγκη, διαφυγή ούρων, ουρολοιμώξεις ή δυσκοιλιότητα.

Πόσο συχνή είναι

Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες της EAU για την παιδοουρολογία, η ενούρηση αφορά το 5% έως 10% των παιδιών 7 ετών και το 1% έως 2% των εφήβων. Είναι διπλάσια στα αγόρια σε σχέση με τα κορίτσια. Με αυτόματη υποχώρηση περίπου 15% τον χρόνο, θεωρείται σχετικά καλοήθης κατάσταση. Ωστόσο περίπου 7 στα 100 παιδιά που βρέχουν το κρεβάτι στα 7 τους συνεχίζουν και στην ενήλικη ζωή.

Γιατί ένα παιδί βρέχει το κρεβάτι

Η EAU περιγράφει τρεις βασικούς παράγοντες, που συχνά συνδυάζονται:

• Βαθύς ύπνος. Το παιδί δεν ξυπνά όταν γεμίζει η κύστη. Αυτός θεωρείται ο σημαντικότερος παράγοντας.
• Πολλά ούρα τη νύχτα. Ο οργανισμός του παιδιού παράγει περισσότερα ούρα στον ύπνο από όσα χωρά η κύστη.
• Κύστη που συσπάται τη νύχτα. Η κύστη αδειάζει πριν γεμίσει, όπως στην υπερδραστήρια κύστη.

Κληρονομικότητα

Η ενούρηση τρέχει συχνά στις οικογένειες. Σύμφωνα με την EAU, αν κανένας γονιός ή στενός συγγενής δεν είχε ενούρηση, η πιθανότητα για το παιδί είναι 15%. Αν την είχε ο ένας γονιός, ανεβαίνει στο 44%, και αν την είχαν και οι δύο, στο 77%.

Τι άλλο παίζει ρόλο

• Δυσκοιλιότητα: υπάρχει σε έως 20% των παιδιών με ενούρηση και επηρεάζει την κύστη. Θεραπεύεται παράλληλα.
• Ροχαλητό και άπνοιες στον ύπνο: συνδέονται με την ενούρηση. Αν το παιδί ροχαλίζει έντονα, αναπνέει με το στόμα ή κάνει παύσεις στην αναπνοή, μπορεί να χρειαστεί εκτίμηση από ΩΡΛ, για παράδειγμα για κρεατάκια. Η EAU τονίζει όμως ότι η αφαίρεση αμυγδαλών ή κρεατακίων δεν πρέπει να γίνεται μόνο για να σταματήσει η ενούρηση.
• ΔΕΠΥ, παχυσαρκία και αλλεργίες: συνδέονται με συχνότερη ενούρηση και πιο αργή ανταπόκριση στη θεραπεία.

Η ενούρηση δεν είναι τεμπελιά ούτε κάτι που το παιδί κάνει επίτηδες. Το NICE τονίζει ότι το παιδί δεν φταίει και ότι οι τιμωρίες δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται.

Νυχτερινή ενούρηση: πότε ανησυχούμε

Τις περισσότερες φορές η ενούρηση δεν σημαίνει κάποια πάθηση. Υπάρχουν όμως σημάδια που θέλουν γρήγορη εκτίμηση από τον παιδίατρο. Σύμφωνα με το NICE και την EAU:

• Ξεκίνησε ξαφνικά, τις τελευταίες ημέρες ή εβδομάδες. Μπορεί να είναι σημάδι κάποιας γενικότερης ασθένειας.
• Έντονη δίψα, πολλά ούρα, κούραση ή απώλεια βάρους. Μπορεί να είναι διαβήτης τύπου 1. Το NICE συστήνει αυθημερόν παραπομπή όταν υπάρχει υποψία.
• Πόνος ή κάψιμο στην ούρηση, πυρετός ή δύσοσμα ούρα. Μπορεί να είναι ουρολοίμωξη.
• Συμπτώματα τη μέρα: συχνή ή ξαφνική ανάγκη, διαφυγή ούρων τη μέρα, αδύναμη ροή ή σπρώξιμο για να ουρήσει.
• Δευτεροπαθής ενούρηση, μετά από 6 μήνες στεγνών νυχτών, χωρίς προφανή εξήγηση.
• Ενούρηση κάθε νύχτα, που σύμφωνα με το NICE υποχωρεί πιο δύσκολα μόνη της.

Στη δευτεροπαθή ενούρηση ο γιατρός θα ρωτήσει και για αλλαγές ή πιέσεις στη ζωή του παιδιού, όπως ένα νέο σχολείο, ένα πένθος ή ένας χωρισμός.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται κυρίως με το ιστορικό. Ο παιδίατρος θα ρωτήσει πόσες νύχτες την εβδομάδα βρέχει το παιδί, πόσες φορές τη νύχτα και πόσα ούρα περίπου, αν έχει συμπτώματα τη μέρα, πώς λειτουργεί το έντερό του και πόσα και τι υγρά πίνει. Θα εξετάσει την πλάτη, τα γεννητικά όργανα και την κοιλιά.

Η EAU προτείνει ένα ημερολόγιο δύο ημερών για ούρηση και υγρά τη μέρα, και καταγραφή των ούρων της νύχτας για μια εβδομάδα, ζυγίζοντας την πάνα το πρωί και προσθέτοντας την πρώτη πρωινή ούρηση.

Εξέταση ούρων (γενική ούρων) δεν χρειάζεται σε όλα τα παιδιά. Το NICE τη συστήνει όταν η ενούρηση ξεκίνησε πρόσφατα, όταν υπάρχουν συμπτώματα τη μέρα, σημάδια ουρολοίμωξης ή διαβήτη, ή γενικά σημάδια ασθένειας. Σύμφωνα με τη Διεθνή Εταιρεία Εγκράτειας Παιδιών (ICCS), χωρίς προειδοποιητικά σημάδια δεν χρειάζονται εξετάσεις αίματος, ακτινογραφίες ή ουροδυναμικός έλεγχος.

Τι βοηθά στη νυχτερινή ενούρηση

Η ICCS προτείνει ενεργή θεραπεία από την ηλικία των 6 ετών. Το NICE σημειώνει ότι και τα μικρότερα παιδιά δεν πρέπει να αποκλείονται μόνο λόγω ηλικίας, αν η ενούρηση τα ενοχλεί.

1. Συνήθειες και υγρά

Το NICE και η EAU προτείνουν:

• Αρκετά υγρά μέσα στη μέρα και λιγότερα τις ώρες πριν από τον ύπνο. Μην κόβετε τα υγρά του παιδιού.
• Χωρίς καφεΐνη: όχι αναψυκτικά τύπου κόλα, τσάι ή ενεργειακά ποτά.
• Τουαλέτα τακτικά μέσα στη μέρα και πάντα πριν από τον ύπνο, συνολικά περίπου 4 έως 7 φορές την ημέρα.
• Εύκολη πρόσβαση στην τουαλέτα τη νύχτα.
• Λιγότερες οθόνες πριν από τον ύπνο, για καλύτερη ποιότητα ύπνου.
• Δοκιμή χωρίς πάνα, αν το παιδί είναι στεγνό τη μέρα αλλά φορά ακόμη πάνα τη νύχτα, με αδιάβροχο προστατευτικό στο στρώμα.

Το NICE εξηγεί ότι το να ξυπνάτε ή να σηκώνετε το παιδί τη νύχτα για τουαλέτα, σε σταθερές ώρες ή τυχαία, δεν το βοηθά να στεγνώσει μακροπρόθεσμα.

2. Επιβράβευση

Το NICE προτείνει επιβράβευση για συμπεριφορές που μπορεί να ελέγξει το παιδί, όπως το να πίνει αρκετά νερό τη μέρα και να πηγαίνει στην τουαλέτα πριν τον ύπνο, και όχι για τις στεγνές νύχτες, που δεν εξαρτώνται από τη θέλησή του. Δεν αφαιρείτε ποτέ ανταμοιβές που έχει ήδη κερδίσει. Σε μικρότερα παιδιά που έχουν ήδη κάποιες στεγνές νύχτες, η επιβράβευση μπορεί να δοκιμαστεί μόνη της.

3. Συναγερμός ενούρησης

Ο συναγερμός είναι ένας μικρός αισθητήρας στο εσώρουχο ή στο σεντόνι, που χτυπά ή δονείται μόλις βραχεί, ώστε το παιδί να ξυπνήσει και να πάει στην τουαλέτα. Με τον καιρό το παιδί μαθαίνει να ξυπνά ή να συγκρατεί τα ούρα. Το NICE τον προτείνει ως πρώτη θεραπεία όταν οι συμβουλές για υγρά, τουαλέτα και επιβράβευση δεν βοήθησαν. Σύμφωνα με το NICE:

• η ανταπόκριση εκτιμάται στις 4 εβδομάδες
• ο συναγερμός συνεχίζεται μέχρι να υπάρξουν τουλάχιστον 2 εβδομάδες συνεχόμενες στεγνές νύχτες
• αν μετά από 3 μήνες δεν έχει στεγνώσει πλήρως, συνεχίζεται μόνο αν υπάρχει βελτίωση και η οικογένεια θέλει

Ο συναγερμός έχει υψηλή μακροχρόνια επιτυχία, αλλά διαταράσσει τον ύπνο και θέλει υπομονή και συμμετοχή από όλη την οικογένεια. Δεν ταιριάζει όταν η οικογένεια περνά δύσκολη περίοδο ή υπάρχει θυμός προς το παιδί.

4. Φάρμακο

Η δεσμοπρεσσίνη είναι συνθετική μορφή μιας ορμόνης που μειώνει τα ούρα της νύχτας. Η ICCS την αναφέρει, μαζί με τον συναγερμό, ως θεραπεία πρώτης γραμμής. Το NICE την προτείνει σε παιδιά πάνω από 7 ετών όταν χρειάζεται γρήγορο αποτέλεσμα, π.χ. για μια κατασκήνωση ή μια εκδρομή με διανυκτέρευση, ή όταν ο συναγερμός δεν ταιριάζει. Η ανταπόκριση εκτιμάται στις 4 εβδομάδες. Με τη δεσμοπρεσσίνη το παιδί πρέπει να περιορίζει τα υγρά το βράδυ, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού.

Αν οι θεραπείες αυτές δεν βοηθούν, μόνες ή μαζί, ο παιδίατρος ή ο παιδοουρολόγος μπορεί να προτείνει άλλα φάρμακα. Όλα δίνονται μόνο με συνταγή και οδηγίες γιατρού.

Η ψυχολογική πλευρά

Η ενούρηση φέρνει συχνά ντροπή στο παιδί και κούραση στους γονείς. Η EAU αναφέρει ότι τα παιδιά με ενούρηση έχουν χαμηλότερη ποιότητα ζωής και ότι η στάση των γονιών επηρεάζει πολύ το πώς το βιώνει το παιδί. Μιλήστε στο παιδί ήρεμα, εξηγήστε του ότι δεν φταίει και ότι συμβαίνει και σε άλλα παιδιά, και ζητήστε βοήθεια αν νιώθετε ότι δεν αντέχετε. Υποστήριξη από ψυχολόγο βοηθά όταν υπάρχουν δυσκολίες στην οικογένεια ή στη συμπεριφορά.