Υπερδραστήρια κύστη: συμπτώματα και θεραπείες

Υπερδραστήρια κύστη λέγεται η ξαφνική, έντονη ανάγκη για ούρηση που δύσκολα περιμένει, συνήθως μαζί με συχνουρία μέρα και νύχτα, με ή χωρίς διαφυγή ούρων. Η διάγνωση μπαίνει όταν έχουν αποκλειστεί η ουρολοίμωξη και άλλες εμφανείς αιτίες. Είναι συχνή σε άνδρες και γυναίκες και δεν είναι αναπόφευκτο κομμάτι της ηλικίας. Η πρώτη θεραπεία είναι απλή, η εκπαίδευση της κύστης, και αν δεν αρκεί υπάρχουν φάρμακα και άλλες επιλογές.

Τι είναι η υπερδραστήρια κύστη

Κανονικά η κύστη γεμίζει σιγά σιγά και ο μυς της μένει χαλαρός, μέχρι να αποφασίσετε να ουρήσετε. Στην υπερδραστήρια κύστη, ο μυς της κύστης συσπάται πριν εκείνη γεμίσει, και νιώθετε ξαφνική ανάγκη που δύσκολα συγκρατείτε.

Η Διεθνής Εταιρεία Εγκράτειας (ICS), όπως αναφέρουν οι οδηγίες της EAU, ορίζει την υπερδραστήρια κύστη ως επιτακτικότητα (ξαφνική, έντονη ανάγκη για ούρηση), που συνήθως συνοδεύεται από συχνουρία και νυκτουρία, με ή χωρίς επιτακτική ακράτεια, όταν δεν υπάρχει ουρολοίμωξη ή άλλη εμφανής αιτία. Η διάγνωση βασίζεται μόνο στα συμπτώματα.

Χωρίζεται σε δύο μορφές:

• «Στεγνή», όταν υπάρχει επιτακτικότητα χωρίς διαφυγή ούρων.
• «Υγρή», όταν η ανάγκη συνοδεύεται από διαφυγή ούρων πριν φτάσετε στην τουαλέτα.

Πόσο συχνή είναι

Σε μια μεγάλη τηλεφωνική έρευνα σε πέντε χώρες, τη μελέτη EPIC, που αναφέρει η EAU, συμπτώματα υπερδραστήριας κύστης είχε το 11,8% των ενηλίκων: 10,8% των ανδρών και 12,8% των γυναικών.

Υπερδραστήρια κύστη: συμπτώματα

Τα βασικά συμπτώματα είναι:

• επιτακτικότητα: ξαφνική, έντονη ανάγκη για ούρηση που δεν μπορείτε να αναβάλετε
• συχνουρία: ουρείτε πολλές φορές μέσα στη μέρα, συχνά λίγα ούρα κάθε φορά
• νυκτουρία: ξυπνάτε τη νύχτα για να ουρήσετε
• επιτακτική ακράτεια: διαφυγή ούρων μαζί με την ξαφνική ανάγκη

Πολλοί άνθρωποι προσαρμόζουν τη ζωή τους στο σύμπτωμα: ψάχνουν πού υπάρχει τουαλέτα πριν βγουν, πίνουν λιγότερο ή πηγαίνουν «για σιγουριά». Η EAU χαρακτηρίζει την υπερδραστήρια κύστη χρόνια κατάσταση που μπορεί να επηρεάσει πολύ την ποιότητα ζωής.

Τι δεν είναι υπερδραστήρια κύστη

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες, που πρέπει να αποκλειστούν πρώτα:

• ουρολοίμωξη, ειδικά όταν υπάρχει κάψιμο, θολά ούρα ή πόνος (δείτε τον οδηγό για την ουρολοίμωξη)
• διαβήτης, που αυξάνει την ποσότητα των ούρων
• διόγκωση του προστάτη στους άνδρες, που δυσκολεύει το άδειασμα της κύστης
• πέτρα ή άλλη πάθηση της κύστης, ιδίως όταν υπάρχει αίμα στα ούρα
• νευρολογικές παθήσεις, όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας ή η νόσος Πάρκινσον
• φάρμακα, όπως τα διουρητικά

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός θα σας ρωτήσει για τα συμπτώματα, τα υγρά που πίνετε, τα φάρμακα και τις άλλες παθήσεις σας, και θα σας εξετάσει.

Το πιο χρήσιμο εργαλείο είναι το ημερολόγιο ούρησης. Οι οδηγίες του NICE για τις γυναίκες συστήνουν να το συμπληρώνετε για τουλάχιστον 3 ημέρες, που να περιλαμβάνουν και εργάσιμες και ημέρες ξεκούρασης. Σημειώνετε τι πίνετε, πότε ουρείτε, πόση ποσότητα και αν είχατε έντονη ανάγκη ή διαφυγή. Το NICE ζητά ανάλογο ημερολόγιο και για τους άνδρες με ενοχλήσεις στην ούρηση.

Επιπλέον, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει:

• εξέταση ούρων με ταινία ή γενική ούρων, για λοίμωξη, αίμα και σάκχαρο
• υπερηχογράφημα για το υπόλειμμα ούρων μετά την ούρηση
• στους άνδρες, εξέταση του προστάτη

Ο ουροδυναμικός έλεγχος, μια εξέταση που μετρά την πίεση μέσα στην κύστη όσο γεμίζει, δεν χρειάζεται στην αρχή. Το NICE τον προτείνει όταν οι πρώτες θεραπείες και τα φάρμακα δεν έχουν βοηθήσει και συζητούνται πιο επεμβατικές επιλογές.

Υπερδραστήρια κύστη: θεραπεία

Η θεραπεία γίνεται σε βήματα. Ξεκινά από τα απλά μέτρα και προχωρά μόνο αν χρειάζεται.

Πρώτο βήμα: αλλαγές στην καθημερινότητα

Σύμφωνα με τις οδηγίες του NICE και της EAU:

• Λιγότερη καφεΐνη. Η μείωση του καφέ, του τσαγιού και των αναψυκτικών με καφεΐνη μπορεί να βελτιώσει την επιτακτικότητα και τη συχνουρία, όχι όμως τη διαφυγή.
• Σωστή ποσότητα υγρών. Αν πίνετε πολύ λίγα ή πάρα πολλά, προσαρμόστε την ποσότητα με τη βοήθεια του γιατρού. Η EAU αναφέρει ότι, σε όσους πίνουν πολλά, μια μείωση των υγρών κατά περίπου 25% μπορεί να βελτιώσει τη συχνουρία και την επιτακτικότητα, όχι όμως τη διαφυγή.
• Απώλεια βάρους, αν έχετε περιττά κιλά. Το NICE το συστήνει για δείκτη μάζας σώματος πάνω από 30.
• Διακοπή του καπνίσματος. Τα στοιχεία είναι λίγα, αλλά η EAU συστήνει να δίνεται βοήθεια για διακοπή.

Εκπαίδευση της κύστης

Η εκπαίδευση της κύστης είναι η πρώτη θεραπεία που συστήνουν και το NICE και η EAU. Το NICE προτείνει πρόγραμμα τουλάχιστον 6 εβδομάδων. Σύμφωνα με την EAU, περιλαμβάνει:

1. Ενημέρωση για το πώς λειτουργεί η κύστη και τι πυροδοτεί την ανάγκη.

2. Ουρήσεις με πρόγραμμα, σε προκαθορισμένες ώρες, με βάση το ημερολόγιό σας.

3. Σταδιακή αύξηση του διαστήματος ανάμεσα στις ουρήσεις, ώστε να ξεσυνηθίσει η κύστη τις συχνές ουρήσεις και να βελτιωθεί ο έλεγχος.

Το πρόγραμμα γίνεται καλύτερα με καθοδήγηση από γιατρό, νοσηλευτή ή φυσικοθεραπευτή.

Οι ασκήσεις πυελικού εδάφους μπορεί επίσης να μειώσουν τη συχνουρία, ιδανικά με καθοδήγηση από εξειδικευμένο φυσικοθεραπευτή. Η EAU συστήνει τα προγράμματα να είναι όσο πιο εντατικά γίνεται. Σε ηλικιωμένους με προβλήματα μνήμης βοηθά η «καθοδηγούμενη ούρηση», όπου ο φροντιστής υπενθυμίζει την τουαλέτα σε τακτά διαστήματα.

Φάρμακα

Αν τα παραπάνω δεν αρκούν, υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες φαρμάκων, που δίνονται μόνο με συνταγή και οδηγία γιατρού:

• Αντιχολινεργικά (αντιμουσκαρινικά). Χαλαρώνουν τον μυ της κύστης. Συχνές παρενέργειες είναι η ξηροστομία και η δυσκοιλιότητα. Το NICE επισημαίνει ότι οι μακροχρόνιες επιδράσεις τους στη μνήμη και στη σκέψη δεν είναι βέβαιες, γι' αυτό ο γιατρός λαμβάνει υπόψη την ηλικία σας, τις άλλες παθήσεις και τα άλλα φάρμακα που παίρνετε. Υπάρχουν και σε μορφή επιθέματος στο δέρμα.
• Β3-αγωνιστές. Σύμφωνα με την EAU, είναι το ίδιο αποτελεσματικοί με τα αντιχολινεργικά, με λιγότερη ξηροστομία. Το NICE τους προτείνει όταν τα αντιχολινεργικά δεν ταιριάζουν, δεν αρκούν ή έχουν παρενέργειες.

Το NICE συστήνει επανεκτίμηση 4 εβδομάδες μετά την έναρξη ενός νέου φαρμάκου. Η EAU σημειώνει ότι οι περισσότεροι ασθενείς σταματούν τα αντιχολινεργικά μέσα στους πρώτους τρεις μήνες, κυρίως επειδή δεν βλέπουν αποτέλεσμα ή έχουν παρενέργειες. Αν σας συμβαίνει αυτό, μιλήστε με τον γιατρό: υπάρχουν εναλλακτικές.

Στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση με συμπτώματα και από τον κόλπο, το NICE προτείνει τοπικά κολπικά οιστρογόνα.

Όταν τα φάρμακα δεν βοηθούν

Για όσους δεν βελτιώνονται, ο ουρολόγος μπορεί να προτείνει:

• Ενέσεις βοτουλινικής τοξίνης (botox) στο τοίχωμα της κύστης. Γίνονται με κυστεοσκόπηση. Η EAU αναφέρει ότι βελτιώνουν τα συμπτώματα και την ποιότητα ζωής, αλλά η επίδραση έχει περιορισμένη διάρκεια, αυξάνεται ο κίνδυνος ουρολοίμωξης και μερικοί άνθρωποι δυσκολεύονται να αδειάσουν την κύστη. Γι' αυτό το NICE συστήνει να ξεκινά μόνο αν είστε διατεθειμένοι να κάνετε αυτοκαθετηριασμό, αν χρειαστεί.
• Διέγερση του κνημιαίου νεύρου. Ήπια ηλεκτρική διέγερση ενός νεύρου στον αστράγαλο, με λεπτή βελόνα, σε τακτικές συνεδρίες. Η EAU τη συστήνει ως επιλογή, ενώ το NICE μόνο όταν τα φάρμακα δεν βοήθησαν και δεν θέλετε ενέσεις βοτουλινικής τοξίνης ή ιερή νευροδιέγερση.
• Ιερή νευροδιέγερση. Ένας μικρός νευροδιεγέρτης εμφυτεύεται κάτω από το δέρμα και διεγείρει τα νεύρα της κύστης. Προηγείται δοκιμαστική περίοδος. Η EAU αναφέρει ότι σε 5 χρόνια περίπου οι μισοί διατηρούν σημαντική βελτίωση, αλλά συχνά χρειάζεται νέα επέμβαση.

Μεγάλες επεμβάσεις στην κύστη γίνονται σπάνια, μόνο όταν όλα τα άλλα έχουν αποτύχει. Η EAU δεν συστήνει τη θεραπεία με laser του κόλπου για την υπερδραστήρια κύστη εκτός μελετών, γιατί δεν υπάρχουν στοιχεία για μακροχρόνια αποτελεσματικότητα και ασφάλεια.

Υπερδραστήρια κύστη στα παιδιά

Στα παιδιά ο έλεγχος της κύστης κατά τη διάρκεια της ημέρας επιτυγχάνεται συνήθως μέχρι τα 3 με 4 χρόνια. Σύμφωνα με τις οδηγίες της EAU για τα παιδιά, παράγοντες που συνδέονται με την υπερδραστήρια κύστη είναι η παχυσαρκία, οι ουρολοιμώξεις, η νυχτερινή ενούρηση, το οικογενειακό ιστορικό και η δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αντιμετωπίζεται παράλληλα. Βασική θεραπεία είναι η «ουροθεραπεία», δηλαδή εκπαίδευση του παιδιού σε σωστές συνήθειες ούρησης και υγρών. Για τη νυχτερινή μόνο διαβροχή, δείτε τον οδηγό για τη νυχτερινή ενούρηση.