Ουρικό οξύ: φυσιολογικές τιμές και τι σημαίνει όταν είναι υψηλό

Το ουρικό οξύ είναι φυσιολογικό άχρηστο προϊόν του οργανισμού, που σχηματίζεται όταν διασπώνται ουσίες που λέγονται πουρίνες. Μετριέται με απλή εξέταση αίματος. Όταν είναι υψηλό, μπορεί να σχηματίσει κρυστάλλους στις αρθρώσεις και στους νεφρούς, αλλά πολλοί άνθρωποι με υψηλή τιμή δεν παθαίνουν ποτέ κάποιο πρόβλημα.

Στο φύλλο αποτελεσμάτων θα το δείτε ως «ουρικό οξύ», «ουρικό οξύ ορού» ή με τη συντομογραφία UA (uric acid).

Τι είναι το ουρικό οξύ

Οι πουρίνες βρίσκονται στα κύτταρα του σώματος και σε ορισμένες τροφές και ποτά. Όταν τα κύτταρα πεθαίνουν ή όταν τρώτε τροφές πλούσιες σε πουρίνες, ο οργανισμός τις διασπά και φτιάχνει ουρικό οξύ.

Το περισσότερο ουρικό οξύ διαλύεται στο αίμα, φτάνει στους νεφρούς και αποβάλλεται με τα ούρα. Αν ο οργανισμός φτιάχνει πολύ ουρικό οξύ ή οι νεφροί δεν αποβάλλουν αρκετό, η τιμή του στο αίμα ανεβαίνει. Η κατάσταση αυτή λέγεται υπερουριχαιμία.

Το υψηλό ουρικό οξύ μπορεί να σχηματίσει κρυστάλλους σαν βελόνες μέσα και γύρω από τις αρθρώσεις. Έτσι προκαλείται η ουρική αρθρίτιδα, μια μορφή αρθρίτιδας με έντονο πόνο και πρήξιμο. Μπορεί επίσης να συμβάλει σε πέτρες στα νεφρά και σε νεφρική νόσο.

Πότε ζητείται η εξέταση

Ο γιατρός ζητά ουρικό οξύ στο αίμα κυρίως όταν:

• έχετε συμπτώματα ουρικής αρθρίτιδας, δηλαδή έντονο πόνο, πρήξιμο, κοκκίνισμα ή ζέστη σε μία άρθρωση, συνήθως στο μεγάλο δάχτυλο του ποδιού
• παρακολουθεί τη θεραπεία της ουρικής αρθρίτιδας
• κάνετε χημειοθεραπεία ή άλλη θεραπεία για καρκίνο, γιατί η γρήγορη καταστροφή των καρκινικών κυττάρων απελευθερώνει πολλές πουρίνες
• έχετε μεταβολικό σύνδρομο ή παίρνετε φάρμακα που ανεβάζουν το ουρικό οξύ, όπως ορισμένα διουρητικά
• έχετε ή είχατε πέτρες στα νεφρά

Συχνά το ουρικό οξύ μετριέται μαζί με την κρεατινίνη και την ουρία, στον έλεγχο της νεφρικής λειτουργίας. Για τις πέτρες στα νεφρά μπορεί να ζητηθεί και ουρικό οξύ στα ούρα 24ώρου, δηλαδή σε όλα τα ούρα που μαζεύετε σε ένα εικοσιτετράωρο.

Ουρικό οξύ: φυσιολογικές τιμές

Οι φυσιολογικές τιμές διαφέρουν από εργαστήριο σε εργαστήριο. Ισχύουν τα όρια αναφοράς που γράφει το δικό σας φύλλο αποτελεσμάτων. Ενδεικτικά, σύμφωνα με την αμερικανική Εθνική Βιβλιοθήκη Ιατρικής (MedlinePlus), οι συνήθεις τιμές σε ενήλικες είναι:

• Γυναίκες: 3,0 έως 7,1 mg/dL
• Άνδρες: 4,0 έως 8,6 mg/dL

Τα ελληνικά εργαστήρια δίνουν συνήθως το αποτέλεσμα σε mg/dL. Σε ορισμένες χώρες και στις βρετανικές οδηγίες χρησιμοποιείται η μονάδα μmol/L: τα 6 mg/dL αντιστοιχούν σε 360 μmol/L.

Στα παιδιά τα όρια είναι διαφορετικά, γι' αυτό τα αποτελέσματα ενός παιδιού τα ερμηνεύει ο παιδίατρος.

Η τιμή-στόχος στην ουρική αρθρίτιδα

Το «φυσιολογικό» εύρος του εργαστηρίου δεν είναι το ίδιο με τον στόχο της θεραπείας. Σε όσους έχουν ουρική αρθρίτιδα και παίρνουν φάρμακα για να μειώσουν το ουρικό οξύ, το βρετανικό NICE και το Αμερικανικό Κολέγιο Ρευματολογίας (ACR) συστήνουν στόχο κάτω από 6 mg/dL. Για ορισμένους ασθενείς, όπως όσοι έχουν τόφους (συσσωρεύσεις κρυστάλλων κάτω από το δέρμα) ή συχνές κρίσεις, το NICE προτείνει χαμηλότερο στόχο, κάτω από 5 mg/dL.

Ο στόχος σας ορίζεται από τον γιατρό που σας παρακολουθεί. Τη θεραπεία της πάθησης θα τη βρείτε στον οδηγό για την ουρική αρθρίτιδα.

Τι σημαίνει όταν το ουρικό οξύ είναι υψηλό

Υψηλό ουρικό οξύ σημαίνει ότι ο οργανισμός φτιάχνει περισσότερο από όσο αποβάλλει ή ότι οι νεφροί δεν το αποβάλλουν αρκετά. Δεν είναι από μόνο του διάγνωση: ο γιατρός ψάχνει την αιτία και κρίνει αν χρειάζεται κάτι να γίνει.

Συχνές αιτίες και παράγοντες που ανεβάζουν το ουρικό οξύ είναι:

• διατροφή πλούσια σε πουρίνες, όπως εντόσθια, κόκκινο κρέας και ορισμένα θαλασσινά
• αλκοόλ, ιδίως η μπίρα
• ποτά και γλυκά με σιρόπι γλυκόζης-φρουκτόζης (high fructose corn syrup)
• παχυσαρκία
• αφυδάτωση και πολύ έντονη άσκηση
• νεφρική νόσος
• ορισμένα φάρμακα, όπως κάποια διουρητικά, το ακετυλοσαλικυλικό οξύ σε χαμηλή δόση, η κυκλοσπορίνη και η νιασίνη
• υποθυρεοειδισμός και υπερπαραθυρεοειδισμός
• ψωρίαση
• ορισμένοι καρκίνοι του αίματος, όπως οι λευχαιμίες και το πολλαπλό μυέλωμα, καθώς και οι θεραπείες τους
• η προεκλαμψία στην εγκυμοσύνη

Αν παίρνετε κάποιο από αυτά τα φάρμακα, μην το σταματήσετε μόνοι σας. Συζητήστε το με τον γιατρό που σας το έχει γράψει.

Υψηλό ουρικό οξύ χωρίς συμπτώματα

Πολλοί άνθρωποι έχουν υψηλό ουρικό οξύ χωρίς να έχουν ποτέ κρίση ουρικής αρθρίτιδας. Αυτό λέγεται ασυμπτωματική υπερουριχαιμία. Το ACR την ορίζει ως ουρικό οξύ 6,8 mg/dL ή περισσότερο, χωρίς προηγούμενη κρίση και χωρίς τόφους.

Για αυτούς τους ανθρώπους, το ACR συστήνει να μην ξεκινά φάρμακο για τη μείωση του ουρικού οξέος. Ο λόγος είναι ότι στις μελέτες λίγοι από όσους δεν πήραν φάρμακο εμφάνισαν ουρική αρθρίτιδα μέσα σε 3 χρόνια. Ο γιατρός όμως θα δει αν υπάρχει αιτία που χρειάζεται διερεύνηση και θα σας πει πότε να ξαναμετρήσετε.

Υψηλό ουρικό οξύ: συμπτώματα

Το υψηλό ουρικό οξύ από μόνο του δεν προκαλεί συμπτώματα. Συμπτώματα εμφανίζονται όταν σχηματίζει κρυστάλλους:

• Στις αρθρώσεις (ουρική αρθρίτιδα): ξαφνικός, έντονος πόνος, πρήξιμο, κοκκίνισμα και ζέστη, συνήθως σε μία άρθρωση. Πιο συχνά πονά το μεγάλο δάχτυλο του ποδιού, αλλά μπορεί να πονέσουν και άλλα δάχτυλα, ο αστράγαλος ή το γόνατο.
• Στους νεφρούς (πέτρες): δυνατός πόνος στο πλάι, στη μέση, στην κοιλιά ή στη βουβωνική χώρα, αίμα στα ούρα, συχνή ανάγκη για ούρηση, πόνος όταν ουρείτε, ναυτία και εμετός. Περισσότερα στον οδηγό για τον κολικό νεφρού.

Γιατί μπορεί να είναι φυσιολογικό στην κρίση

Στη διάρκεια μιας κρίσης ουρικής αρθρίτιδας το ουρικό οξύ μπορεί να βγει φυσιολογικό. Γι' αυτό το NICE συστήνει, αν η τιμή είναι κάτω από 6 mg/dL ενώ ο γιατρός υποψιάζεται έντονα ουρική αρθρίτιδα, να επαναληφθεί η εξέταση τουλάχιστον 2 εβδομάδες αφού περάσει η κρίση.

Χαμηλό ουρικό οξύ: τι σημαίνει

Το χαμηλό ουρικό οξύ στο αίμα είναι ασυνήθιστο και συνήθως δεν προκαλεί προβλήματα υγείας. Μπορεί να οφείλεται σε διατροφή με πολύ λίγες πουρίνες, σε ορισμένα φάρμακα, σε σπάνιες κληρονομικές διαταραχές του μεταβολισμού ή σε παθήσεις των νεφρών ή των ορμονών. Αν η τιμή σας είναι χαμηλή, ο γιατρός θα την ερμηνεύσει μαζί με τις υπόλοιπες εξετάσεις σας.

Διατροφή και ουρικό οξύ

Η διατροφή επηρεάζει το ουρικό οξύ, αλλά δεν είναι η μόνη αιτία. Για τα άτομα με ουρική αρθρίτιδα, το ACR προτείνει:

• περιορισμό του αλκοόλ
• περιορισμό των τροφών με πολλές πουρίνες, όπως τα εντόσθια (συκώτι, νεφρά), το κόκκινο κρέας και ορισμένα ψάρια και θαλασσινά, π.χ. γαύρος, σαρδέλα, οστρακοειδή
• περιορισμό των ποτών και των γλυκών με σιρόπι γλυκόζης-φρουκτόζης
• απώλεια βάρους, αν είναι αυξημένο

Το ACR δεν προτείνει συμπληρώματα βιταμίνης C για την ουρική αρθρίτιδα. Το NICE σημειώνει ότι δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία ότι κάποια συγκεκριμένη δίαιτα προλαμβάνει τις κρίσεις ή ρίχνει το ουρικό οξύ, και συστήνει ισορροπημένη διατροφή. Γι' αυτό μη βασίζεστε σε λίστες «απαγορευμένων τροφών» για να διορθώσετε ένα υψηλό αποτέλεσμα. Αν το ουρικό σας είναι υψηλό, συζητήστε με τον γιατρό σας τι χρειάζεται να αλλάξει.

Πώς γίνεται η εξέταση και χρειάζεται νηστεία;

Η εξέταση γίνεται με αιμοληψία από φλέβα του χεριού και κρατά λίγα λεπτά. Η MedlinePlus αναφέρει νηστεία 4 ωρών πριν από την αιμοληψία, εκτός αν ο γιατρός σας πει διαφορετικά. Αν το ουρικό οξύ γίνεται μαζί με άλλες εξετάσεις που θέλουν νηστεία, όπως το σάκχαρο, ακολουθήστε την οδηγία για όλες. Δείτε πώς να προετοιμαστείτε για τις εξετάσεις αίματος.

Πολλά φάρμακα επηρεάζουν το αποτέλεσμα, όπως το ακετυλοσαλικυλικό οξύ και η νιασίνη (βιταμίνη B3). Πείτε στον γιατρό όλα τα φάρμακα και τα συμπληρώματα που παίρνετε, αλλά μη σταματήσετε κανένα χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του.

Για το ουρικό οξύ στα ούρα 24ώρου, το εργαστήριο σάς δίνει ειδικό δοχείο και οδηγίες για τη συλλογή και τη φύλαξη των ούρων στο ψυγείο.

Ουρικό οξύ στην εγκυμοσύνη

Στην εγκυμοσύνη, το υψηλό ουρικό οξύ μπορεί να σχετίζεται με προεκλαμψία, μια επιπλοκή με επικίνδυνα υψηλή αρτηριακή πίεση. Μια μέτρηση σε αυτή την περίοδο την ερμηνεύει μόνο ο γιατρός που παρακολουθεί την κύηση, μαζί με την πίεση και τις υπόλοιπες εξετάσεις σας.

Κόστος και ΕΟΠΥΥ

Με παραπεμπτικό από γιατρό, το ουρικό οξύ γίνεται στα δημόσια νοσοκομεία και κέντρα υγείας ή σε ιδιωτικά εργαστήρια συμβεβλημένα με τον ΕΟΠΥΥ, όπου πληρώνετε μόνο ποσοστό συμμετοχής. Χωρίς παραπεμπτικό η τιμή διαφέρει από εργαστήριο σε εργαστήριο, γι' αυτό ρωτήστε πριν. Ποιες εξετάσεις ρουτίνας χρειάζεστε ανά ηλικία θα βρείτε στον οδηγό για το check up και στις υπόλοιπες διαγνωστικές εξετάσεις.