Διάστρεμμα αστραγάλου: τι κάνουμε τις πρώτες 48 ώρες

Το διάστρεμμα αστραγάλου είναι τραυματισμός των συνδέσμων που κρατούν σταθερό τον αστράγαλο, συνήθως όταν το πόδι «γυρίζει» προς τα μέσα. Τις πρώτες 48 ώρες προστατεύετε το πόδι, το ξεκουράζετε, βάζετε πάγο, το δένετε με ελαστικό επίδεσμο και το κρατάτε ψηλά. Τα περισσότερα διαστρέμματα βελτιώνονται αισθητά σε περίπου 2 εβδομάδες.

Είναι από τους πιο συχνούς τραυματισμούς σε όλες τις ηλικίες και η πρώτη αιτία απουσίας από τον αθλητισμό. Τα περισσότερα αντιμετωπίζονται στο σπίτι, χωρίς χειρουργείο.

Τι είναι το διάστρεμμα αστραγάλου

Οι σύνδεσμοι είναι ισχυρές ταινίες ιστού που ενώνουν τα κόκαλα μεταξύ τους και κρατούν την άρθρωση σταθερή. Στο διάστρεμμα αστραγάλου οι σύνδεσμοι τεντώνονται πέρα από τα όριά τους και σκίζονται, λίγο ή πολύ.

Περίπου 9 στα 10 διαστρέμματα γίνονται όταν το πέλμα γυρίζει προς τα μέσα και τραυματίζονται οι σύνδεσμοι στην έξω πλευρά του αστραγάλου. Λιγότερο συχνά το πόδι γυρίζει προς τα έξω και τραυματίζεται ο σύνδεσμος στην εσωτερική πλευρά.

Συνήθως συμβαίνει όταν περπατάτε ή τρέχετε σε ανώμαλο έδαφος, όταν σκοντάφτετε ή πέφτετε, ή σε αθλήματα με άλματα και απότομες αλλαγές κατεύθυνσης, όπως μπάσκετ, ποδόσφαιρο, τένις και τρέξιμο στο βουνό.

Συμπτώματα και βαθμοί διαστρέμματος

Τα συμπτώματα ενός διαστρέμματος αστραγάλου είναι:

• πόνος, όταν ξεκουράζεστε και όταν πατάτε
• πρήξιμο
• μελανιά
• ευαισθησία όταν πιέζετε το σημείο
• αστάθεια, αίσθηση ότι ο αστράγαλος «φεύγει»

Αν οι σύνδεσμοι σκιστούν πολύ, μπορεί να νιώσετε ή να ακούσετε ένα «τακ» τη στιγμή του τραυματισμού.

Οι γιατροί χωρίζουν τα διαστρέμματα σε τρεις βαθμούς:

• 1ου βαθμού: μικρό τέντωμα και μικροσκοπικές ρήξεις του συνδέσμου. Ήπιος πόνος, πρήξιμο και μελανιά. Συνήθως μπορείτε να πατήσετε χωρίς πόνο και ο αστράγαλος είναι σταθερός.
• 2ου βαθμού: μερική ρήξη του συνδέσμου. Μέτριος πόνος, πρήξιμο και μελανιά, πόνος όταν πατάτε και λίγη χαλαρότητα της άρθρωσης.
• 3ου βαθμού: πλήρης ρήξη του συνδέσμου. Έντονος πόνος, πρήξιμο και μελανιά, έντονος πόνος όταν πατάτε και μεγάλη αστάθεια.

Η βαρύτητα εκτιμάται πιο αξιόπιστα αν ο αστράγαλος ξαναεξεταστεί 4 με 5 ημέρες μετά τον τραυματισμό, όταν έχει υποχωρήσει το πρώτο πρήξιμο.

Τι κάνουμε τις πρώτες 48 ώρες

Για τις πρώτες 2 με 3 ημέρες ακολουθήστε τα πέντε βήματα της προστασίας, ξεκούρασης, πάγου, περίδεσης και ανύψωσης:

• Προστασία: προστατέψτε τον αστράγαλο, για παράδειγμα με νάρθηκα ή παπούτσι που τον στηρίζει.
• Ξεκούραση: σταματήστε την άσκηση και προσπαθήστε να μη φορτώνετε το πόδι. Μπορεί να χρειαστούν πατερίτσες για λίγες ημέρες.
• Πάγος: παγοκύστη ή σακούλα κατεψυγμένα λαχανικά τυλιγμένη σε πετσέτα, έως 20 λεπτά κάθε 2 με 3 ώρες. Ποτέ πάγο απευθείας στο δέρμα, και ελέγχετε το δέρμα όσο τον έχετε.
• Περίδεση: ελαστικός επίδεσμος για στήριξη κατά τη διάρκεια της μέρας, σφιχτός αλλά όχι τόσο που να μουδιάζουν τα δάχτυλα.
• Ανύψωση: κρατήστε το πόδι ψηλά σε μαξιλάρι, ιδανικά πιο ψηλά από την καρδιά, όσο συχνά μπορείτε.

Για να μη μεγαλώσει το πρήξιμο, τις πρώτες ημέρες αποφύγετε τη ζέστη, όπως ζεστά μπάνια και θερμοφόρες, το αλκοόλ και τις μαλάξεις.

Παυσίπονα

Ο φαρμακοποιός μπορεί να σας προτείνει παρακεταμόλη για τον πόνο ή γέλη ιβουπροφαίνης για το πρήξιμο, και αν χρειαστεί ιβουπροφαίνη από το στόμα. Μια διεθνής κατευθυντήρια οδηγία για το διάστρεμμα αστραγάλου, που δημοσιεύθηκε στο British Journal of Sports Medicine, σημειώνει ότι τα αντιφλεγμονώδη μειώνουν τον πόνο και το πρήξιμο, αλλά θέλουν προσοχή, γιατί έχουν παρενέργειες και μπορεί να επιβραδύνουν τη φυσική επούλωση. Πάντα με οδηγία γιατρού ή φαρμακοποιού.

Διάστρεμμα ή κάταγμα;

Ένα σοβαρό διάστρεμμα μπορεί να πονά, να πρήζεται και να μελανιάζει όσο ένα κάταγμα, γι' αυτό η διάκριση δεν γίνεται πάντα με το μάτι. Πιθανό κάταγμα και ανάγκη για ακτινογραφία υπάρχουν όταν:

• ακούσατε «κρακ» τη στιγμή του τραυματισμού
• το πόδι άλλαξε σχήμα ή δείχνει σε περίεργη γωνία
• δεν μπορείτε να πατήσετε καθόλου ή να κάνετε πάνω από λίγα βήματα
• πονάτε έντονα όταν πιέζετε τα κόκαλα του αστραγάλου ή του πέλματος
• το πόδι είναι μουδιασμένο, κρύο ή αλλάζει χρώμα

Η διάγνωση του διαστρέμματος γίνεται κυρίως με την εξέταση. Ακτινογραφία ζητείται για να αποκλειστεί κάταγμα. Η μαγνητική τομογραφία δεν χρειάζεται συνήθως, αλλά ζητείται αν τα συμπτώματα συνεχίζονται 6 με 8 εβδομάδες μετά τον τραυματισμό ή αν υπάρχει υποψία βλάβης σε χόνδρο, τένοντες ή στους συνδέσμους ανάμεσα στην κνήμη και την περόνη.

Μετά τις πρώτες ημέρες: κίνηση και ασκήσεις

Μόλις μπορείτε να κινήσετε τον αστράγαλο χωρίς να σας σταματά ο πόνος, ξεκινήστε να τον κινείτε, για να μη «σφίξει». Η παρατεταμένη ακινητοποίηση δεν βοηθά: τα στοιχεία δείχνουν ότι μια σύντομη ακινητοποίηση μπορεί να ανακουφίσει στην αρχή, αλλά το μεγαλύτερο όφελος έρχεται από τη στήριξη με ταινία ή νάρθηκα μαζί με πρόγραμμα ασκήσεων.

Η αποκατάσταση γίνεται συνήθως σε τρεις φάσεις:

• Φάση 1: σύντομη ξεκούραση, πάγος και φόρτιση του ποδιού όσο αντέχετε. Στα διαστρέμματα 2ου βαθμού μπορεί να χρειαστεί αφαιρούμενος νάρθηκας ή μπότα. Στα 3ου βαθμού μπορεί να χρειαστεί νάρθηκας ή γύψος για 10 με 14 ημέρες.
• Φάση 2: ασκήσεις κινητικότητας, ενδυνάμωσης και ισορροπίας. Μια απλή άσκηση ισορροπίας είναι να στέκεστε στο τραυματισμένο πόδι, και όταν γίνει εύκολο, με κλειστά μάτια.
• Φάση 3: πιο απαιτητικές ασκήσεις και σταδιακή επιστροφή στις δραστηριότητες, πρώτα σε όσες δεν έχουν στροφές και μετά σε αθλήματα με απότομες αλλαγές κατεύθυνσης.

Τα επιβλεπόμενα προγράμματα άσκησης προτιμώνται από τις παθητικές θεραπείες, γιατί αποκαθιστούν τη σταθερότητα της άρθρωσης. Ο φυσικοθεραπευτής βοηθά ιδιαίτερα όταν η ανάρρωση αργεί.

Πόσο κρατάει το διάστρεμμα αστραγάλου

Τα περισσότερα διαστρέμματα αισθάνονται καλύτερα μετά από 2 εβδομάδες. Το πρόγραμμα αποκατάστασης μπορεί να ολοκληρωθεί σε 2 εβδομάδες στα ελαφριά διαστρέμματα και να χρειαστεί 6 έως 12 εβδομάδες στα σοβαρότερα. Τα πολύ σοβαρά διαστρέμματα μπορεί να θέλουν μήνες μέχρι να επανέλθουν πλήρως.

Αποφύγετε τις έντονες δραστηριότητες, όπως το τρέξιμο, για έως 8 εβδομάδες, γιατί υπάρχει κίνδυνος νέου τραυματισμού. Κατά την επιστροφή στον αθλητισμό ή στη δουλειά μπορεί να χρειαστεί ταινία ή νάρθηκας.

Πότε φεύγει το πρήξιμο

Στα περισσότερα διαστρέμματα ο πόνος και το πρήξιμο είναι πιο έντονα τις πρώτες 2 με 3 ημέρες και μετά υποχωρούν σταδιακά. Η ανύψωση του ποδιού και η περίδεση βοηθούν να υποχωρήσει πιο γρήγορα. Αν το πρήξιμο ή η μελανιά μεγαλώνουν αντί να μικραίνουν, ή αν ο αστράγαλος μένει πρησμένος και πονά για αρκετές εβδομάδες παρά τη φροντίδα, χρειάζεται εξέταση.

Γιατροσόφια: τι βοηθά και τι όχι

Ο πάγος, η ανύψωση και ο επίδεσμος είναι τα «γιατροσόφια» που πραγματικά βοηθούν. Αντίθετα, η ζέστη, οι ζεστές κομπρέσες, το τρίψιμο και η μάλαξη τις πρώτες ημέρες μπορεί να αυξήσουν το πρήξιμο. Για όποια αλοιφή ή σπρέι σκέφτεστε να χρησιμοποιήσετε, ρωτήστε πρώτα τον φαρμακοποιό.

Πώς προλαμβάνεται νέο διάστρεμμα

Ένα προηγούμενο διάστρεμμα αυξάνει τον κίνδυνο για νέο. Χωρίς σωστή αποκατάσταση, τα επαναλαμβανόμενα διαστρέμματα μπορεί να οδηγήσουν σε χρόνιο πόνο, αστάθεια του αστραγάλου και αρθρίτιδα. Βοηθούν:

• να ολοκληρώνετε το πρόγραμμα ασκήσεων ισορροπίας και ενδυνάμωσης, ακόμη κι όταν δεν πονάτε πια
• νάρθηκας αστραγάλου στο άθλημα, ειδικά μετά από διάστρεμμα
• ζέσταμα πριν από την άσκηση
• παπούτσια με καλή στήριξη και σόλα που δεν γλιστρά

Αν ο αστράγαλος μένει ασταθής ή πονά μήνες μετά, παρά τις ασκήσεις, ο ορθοπαιδικός μπορεί να συζητήσει χειρουργική αποκατάσταση των συνδέσμων. Αυτό χρειάζεται σπάνια. Ο πόνος στη φτέρνα χωρίς στραβοπάτημα είναι συνήθως άλλο πρόβλημα, όπως η πελματιαία απονευρωσίτιδα ή μια τενοντίτιδα.