Πλατυποδία σε παιδιά και ενήλικες: πότε χρειάζεται θεραπεία

Πλατυποδία λέμε το πέλμα που ακουμπά σχεδόν ολόκληρο στο έδαφος όταν στέκεστε, επειδή η εσωτερική καμάρα του ποδιού είναι χαμηλή ή δεν φαίνεται. Είναι συχνή, ειδικά στα μικρά παιδιά, και τις περισσότερες φορές δεν προκαλεί κανένα πρόβλημα. Θεραπεία χρειάζεται μόνο όταν υπάρχει πόνος, δυσκαμψία ή όταν η πλατυποδία εμφανίζεται καινούργια σε ενήλικα.

Το ερώτημα που απασχολεί τους περισσότερους γονείς είναι αν το παιδί χρειάζεται πάτους ή ειδικά παπούτσια. Τις περισσότερες φορές η απάντηση είναι όχι. Παρακάτω θα δείτε πότε η πλατυποδία είναι απλώς ο τρόπος που είναι φτιαγμένο το πόδι και πότε αξίζει να το δει ορθοπαιδικός.

Τι είναι η πλατυποδία

Η καμάρα του ποδιού σχηματίζεται από τα οστά του πέλματος, που κρατιούνται στη θέση τους από συνδέσμους και τένοντες. Όταν η καμάρα είναι χαμηλή, το πέλμα «πατά» με την εσωτερική του πλευρά.

Ένας απλός έλεγχος γίνεται όρθιοι: κοιτάξτε την εσωτερική πλευρά των ποδιών σας. Αν ακουμπά στο έδαφος, έχετε πλατυποδία. Αν υπάρχει κενό κάτω από την καμάρα, δεν έχετε.

Στην πράξη υπάρχουν δύο βασικές μορφές:

• Εύκαμπτη (χαλαρή) πλατυποδία. Η καμάρα χάνεται όταν στέκεστε και ξαναφαίνεται όταν κάθεστε ή ανεβαίνετε στις μύτες. Είναι η πιο συχνή μορφή και θεωρείται παραλλαγή του φυσιολογικού ποδιού.
• Δύσκαμπτη πλατυποδία. Η καμάρα δεν εμφανίζεται ούτε όταν ανεβαίνετε στις μύτες. Είναι πιο σπάνια και συχνά έχει συγκεκριμένη αιτία που πρέπει να βρεθεί.

Θα ακούσετε και τον όρο βλαισοπλατυποδία. Περιγράφει την πλατυποδία όπου η φτέρνα γέρνει προς τα έξω, κάτι που φαίνεται καλά όταν κοιτάζετε το πόδι από πίσω.

Πλατυποδία στα παιδιά: πότε είναι φυσιολογική

Στα μικρά παιδιά η πλατυποδία είναι ο κανόνας. Τα περισσότερα παιδιά γεννιούνται με ελάχιστη καμάρα, η οποία σχηματίζεται σταδιακά καθώς μεγαλώνουν και περπατούν, επειδή σφίγγουν οι ιστοί στο κάτω μέρος του πέλματος. Η καμάρα αναπτύσσεται συνήθως ανάμεσα στα 3 και στα 10 χρόνια. Σε ορισμένα παιδιά εμφανίζεται μετά τα 5, και κάποια δεν αποκτούν ποτέ ψηλή καμάρα.

Η εύκαμπτη πλατυποδία στα παιδιά έχει μερικά χαρακτηριστικά που καθησυχάζουν:

• αφορά και τα δύο πόδια
• δεν πονά
• δεν εμποδίζει το παιδί να τρέχει, να παίζει ή να κάνει αθλητισμό
• η καμάρα φαίνεται όταν το παιδί κάθεται ή στέκεται στις μύτες

Αν ισχύουν όλα αυτά, δεν χρειάζεται καμία θεραπεία. Η μεγάλη πλειονότητα των παιδιών «ξεπερνά» την εύκαμπτη πλατυποδία ή ζει με αυτήν χωρίς ενοχλήσεις.

Πότε θέλει εξέταση η πλατυποδία στα παιδιά

Η πλατυποδία στα παιδιά θέλει εξέταση από παιδίατρο ή παιδοορθοπαιδικό όταν:

• το παιδί παραπονιέται για πόνο ή κούραση στα πέλματα, τους αστραγάλους ή τις γάμπες, ειδικά αν ο πόνος επιμένει
• η πλατυποδία αφορά μόνο το ένα πόδι
• η καμάρα δεν εμφανίζεται ούτε στις μύτες (δύσκαμπτη πλατυποδία)
• το παιδί σκοντάφτει συχνά, έχει προβλήματα ισορροπίας ή περπατά με ασυνήθιστο τρόπο
• υπάρχει νευρολογική ή μυϊκή πάθηση

Στην εφηβεία, μια εύκαμπτη πλατυποδία που δεν έχει υποχωρήσει μπορεί να αρχίσει να προκαλεί πόνο στο κάτω μέρος του πέλματος. Και αυτό είναι λόγος για επίσκεψη στον γιατρό.

Πλατυποδία στους ενήλικες

Στους ενήλικες η πλατυποδία έχει δύο εντελώς διαφορετικές εκδοχές. Η πρώτη είναι η πλατυποδία που υπήρχε από πάντα: αν δεν πονά, δεν χρειάζεται τίποτα και δεν σας εμποδίζει σε καμία δραστηριότητα, ούτε στον αθλητισμό.

Η δεύτερη είναι η επίκτητη πλατυποδία του ενήλικα, όταν η καμάρα «πέφτει» σε κάποιον που δεν είχε πλατυποδία πριν. Η πιο συχνή αιτία είναι η δυσλειτουργία του οπίσθιου κνημιαίου τένοντα. Ο τένοντας αυτός περνά πίσω από το εσωτερικό κόκαλο του αστραγάλου και κρατά την καμάρα ψηλά. Όταν ερεθίζεται, φθείρεται ή σκίζεται, η καμάρα σιγά σιγά υποχωρεί. Η σύγχρονη ιατρική ονομασία της κατάστασης είναι «προοδευτική παραμόρφωση κατάρρευσης του ποδιού».

Είναι πιο συχνή στις γυναίκες και μετά τα 40. Άλλοι παράγοντες κινδύνου είναι το αυξημένο βάρος, ο διαβήτης και η υπέρταση. Μπορεί να ξεκινήσει μετά από τραυματισμό, από υπερχρήση σε αθλήματα με άλματα και αλλαγές κατεύθυνσης ή χωρίς προφανή αιτία. Η επιβάρυνση του τένοντα μοιάζει με άλλες μορφές τενοντίτιδας, με τη διαφορά ότι εδώ αλλάζει σταδιακά και το σχήμα του ποδιού.

Τα συμπτώματα της επίκτητης πλατυποδίας είναι:

• πόνος και πρήξιμο στην εσωτερική πλευρά του αστραγάλου και της καμάρας
• πόνος που χειροτερεύει με το περπάτημα ή την ορθοστασία, ειδικά με σανδάλια ή παπούτσια χωρίς στήριξη
• δυσκολία να σταθείτε στις μύτες με το ένα πόδι
• αργότερα, πόνος στην έξω πλευρά του αστραγάλου, όταν η φτέρνα γέρνει πολύ προς τα έξω

Αν η πλατυποδία εμφανίστηκε πρόσφατα ή αφορά μόνο το ένα πόδι, χρειάζεται εξέταση. Όσο πιο νωρίς αντιμετωπιστεί, τόσο πιο πιθανό είναι να αρκέσει θεραπεία χωρίς χειρουργείο.

Αιτίες της πλατυποδίας

Συχνά δεν υπάρχει συγκεκριμένη αιτία. Η πλατυποδία μπορεί απλώς να είναι ο τρόπος που είναι φτιαγμένο το πόδι και να υπάρχει σε πολλά μέλη της ίδιας οικογένειας.

Πιο σπάνια οφείλεται σε:

• οστά του ποδιού που δεν σχηματίστηκαν σωστά πριν από τη γέννηση
• χαλάρωση των ιστών του ποδιού με την ηλικία, μετά από τραυματισμό ή λόγω αυξημένου βάρους
• φθορά ή ρήξη του οπίσθιου κνημιαίου τένοντα
• παθήσεις που επηρεάζουν μυς, νεύρα ή αρθρώσεις σε όλο το σώμα, όπως η εγκεφαλική παράλυση ή η δισχιδής ράχη

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται συνήθως με την κλινική εξέταση. Ο γιατρός κοιτάζει τα πόδια όρθιο και καθιστό, σας ζητά να ανεβείτε στις μύτες και ελέγχει αν ο αχίλλειος τένοντας είναι σφιχτός. Ρωτά για οικογενειακό ιστορικό και για νευρολογικές ή μυϊκές παθήσεις, ενώ κοιτάζει και τη φθορά στα παπούτσια.

Στα παιδιά με εύκαμπτη πλατυποδία χωρίς πόνο δεν χρειάζονται εξετάσεις. Στους ενήλικες με επίκτητη πλατυποδία ο γιατρός μπορεί να ζητήσει ακτινογραφίες με το πόδι να πατά, που δείχνουν τη θέση των οστών και τυχόν αρθρίτιδα. Η μαγνητική τομογραφία δείχνει τον τένοντα και τους συνδέσμους, όταν η διάγνωση δεν είναι σαφής.

Θεραπεία της πλατυποδίας: πότε χρειάζεται

Η πλατυποδία χρειάζεται θεραπεία μόνο όταν προκαλεί συμπτώματα. Η θεραπεία δεν αλλάζει το σχήμα του ποδιού. Στόχος της είναι να μειώσει τον πόνο και την κούραση και να σας κρατήσει δραστήριους.

Στα παιδιά

Αν η εύκαμπτη πλατυποδία δεν πονά, δεν χρειάζονται πάτοι, ειδικά παπούτσια ή ασκήσεις. Μια ανασκόπηση Cochrane του 2022 συγκέντρωσε 16 μελέτες με 1.058 παιδιά με εύκαμπτη πλατυποδία. Στα παιδιά χωρίς συμπτώματα, οι πάτοι, έτοιμοι ή κατά παραγγελία, δεν έκαναν διαφορά στον πόνο μετά από έναν χρόνο σε σύγκριση με απλά παπούτσια. Τα στοιχεία είναι χαμηλής βεβαιότητας, γιατί οι μελέτες ήταν λίγες και μικρές.

Αν το παιδί έχει πόνο ή κουράζεται εύκολα, ο γιατρός μπορεί να προτείνει:

• Διατάσεις του αχίλλειου τένοντα, ειδικά όταν είναι σφιχτός.
• Πάτους που στηρίζουν την καμάρα. Στις περισσότερες περιπτώσεις οι έτοιμοι πάτοι είναι εξίσου αποτελεσματικοί με τους κατά παραγγελία και κοστίζουν λιγότερο, κάτι που μετρά επειδή τα παιδιά μεγαλώνουν γρήγορα.
• Φυσικοθεραπεία ή γύψο για λίγο διάστημα, όταν η πλατυποδία συνοδεύεται από σφιχτό αχίλλειο.

Τα παιδιά σχεδόν ποτέ δεν χρειάζονται χειρουργείο για εύκαμπτη πλατυποδία. Επέμβαση μπορεί να συζητηθεί σε έφηβο με επίμονο πόνο ή όταν το πόδι γίνεται δύσκαμπτο.

Στους ενήλικες

Η θεραπεία της επίκτητης πλατυποδίας ξεκινά πάντα χωρίς χειρουργείο. Οι περισσότεροι ασθενείς βελτιώνονται, αλλά ο πόνος μπορεί να κρατήσει πάνω από 3 μήνες ακόμη και με έγκαιρη θεραπεία. Οι βασικές επιλογές είναι:

• Λιγότερη επιβάρυνση: μειώνετε ό,τι προκαλεί πόνο και αλλάζετε σε ασκήσεις χαμηλής καταπόνησης, όπως ποδήλατο, ελλειπτικό ή κολύμπι.
• Απώλεια βάρους, αν είναι αυξημένο, για να μειωθεί το φορτίο στην καμάρα.
• Πάγος στο σημείο που πονά, τυλιγμένος σε πετσέτα, έως 20 λεπτά τη φορά.
• Πάτοι (ορθωτικά): είναι η πιο συχνή θεραπεία. Στις ήπιες μορφές μπορεί να αρκεί ένας έτοιμος πάτος, ενώ στις πιο έντονες χρειάζεται κατά παραγγελία.
• Νάρθηκας αστραγάλου ή, σε πιο έντονο πόνο, μπότα ή γύψος για 6 έως 8 εβδομάδες, ώστε να ξεκουραστεί ο τένοντας.
• Φυσικοθεραπεία με ασκήσεις ενδυνάμωσης του τένοντα και διάτασης της γάμπας.
• Αντιφλεγμονώδη, πάντα με οδηγία γιατρού ή φαρμακοποιού. Ανακουφίζουν, αλλά δεν αλλάζουν το σχήμα του ποδιού.

Η ένεση κορτιζόνης στον οπίσθιο κνημιαίο τένοντα συνήθως αποφεύγεται, γιατί αυξάνει τον κίνδυνο ρήξης του.

Χειρουργείο συζητείται όταν ο πόνος δεν βελτιώνεται μετά από αρκετούς μήνες σωστής θεραπείας. Το είδος της επέμβασης εξαρτάται από το πόσο έχει αλλάξει το πόδι, από το αν υπάρχει αρθρίτιδα και από το πόσο εύκαμπτο είναι. Μπορεί να είναι απλός καθαρισμός του τένοντα ή σύνθετη ανακατασκευή με μεταφορά τένοντα και διόρθωση των οστών. Μετά από τις σύνθετες επεμβάσεις οι περισσότεροι έχουν κάποιο περιορισμό στη δραστηριότητα.

Παπούτσια και καθημερινότητα

Τα πιο κατάλληλα παπούτσια για πόδια με πλατυποδία που ενοχλεί είναι φαρδιά, άνετα και με χαμηλό τακούνι. Τα σανδάλια χωρίς στήριξη συχνά χειροτερεύουν τον πόνο στην επίκτητη πλατυποδία.

Η πλατυποδία δεν πρέπει να σας σταματά από τον αθλητισμό. Αν όμως παρατηρείτε πόνο στη φτέρνα, δείτε αν πρόκειται για πελματιαία απονευρωσίτιδα, που έχει δική της αντιμετώπιση. Αντίστοιχα, το εξόγκωμα στη βάση του μεγάλου δακτύλου είναι συνήθως κότσι και όχι πλατυποδία.