Κότσι (hallux valgus): αιτίες και πότε χειρουργείται

Το κότσι στο πόδι είναι ένα σκληρό, κοκάλινο εξόγκωμα στην εσωτερική πλευρά του ποδιού, στη βάση του μεγάλου δαχτύλου. Σχηματίζεται όταν το μεγάλο δάχτυλο γέρνει σταδιακά προς τα άλλα δάχτυλα, μια παραμόρφωση που οι γιατροί λένε hallux valgus. Ο πόνος συνήθως ανακουφίζεται με φαρδιά παπούτσια και απλά μέτρα, αλλά το ίδιο το κότσι φεύγει μόνο με χειρουργείο.

Είναι πιο συχνό στις γυναίκες από ό,τι στους άνδρες και εμφανίζεται συνήθως στην ενήλικη ζωή. Μπορεί να υπάρχει και στα δύο πόδια.

Τι είναι το κότσι στο πόδι

Το μεγάλο δάχτυλο ενώνεται με το πόδι σε μια άρθρωση, τη μεταταρσοφαλαγγική. Στο κότσι, τα κόκαλα αυτής της άρθρωσης φεύγουν από τη σωστή τους θέση:

• το μακρύ κόκαλο του ποδιού, το πρώτο μετατάρσιο, στρίβει προς τα μέσα
• το μεγάλο δάχτυλο γέρνει προς το δεύτερο
• η άρθρωση μεγαλώνει, προεξέχει στην εσωτερική πλευρά του ποδιού και συχνά ερεθίζεται

Το κότσι ξεκινά μικρό, αλλά συνήθως μεγαλώνει με τα χρόνια. Σε προχωρημένες περιπτώσεις το μεγάλο δάχτυλο περνά κάτω ή πάνω από το δεύτερο, που με τη σειρά του σπρώχνεται προς το τρίτο. Έτσι μπορεί να εμφανιστούν και σφυροδακτυλίες, δηλαδή λυγισμένα μικρά δάχτυλα, και κάλοι εκεί όπου τρίβονται τα δάχτυλα.

Παρόμοιο εξόγκωμα μπορεί να εμφανιστεί και στην εξωτερική πλευρά του ποδιού, στη βάση του μικρού δαχτύλου. Λέγεται «κότσι του ράφτη» και αντιμετωπίζεται με παρόμοιο τρόπο.

Πώς δημιουργείται το κότσι

Η ακριβής αιτία δεν είναι πάντα γνωστή. Παίζουν ρόλο:

• Κληρονομικότητα: κάποιοι άνθρωποι κληρονομούν σχήμα ποδιού που ευνοεί το κότσι. Έως και 70% όσων έχουν κότσι έχουν οικογενειακό ιστορικό.
• Στενά παπούτσια: κυρίως με στενή, μυτερή μύτη, που σπρώχνουν τα δάχτυλα σε αφύσικη θέση, και τα ψηλά τακούνια.
• Ορισμένες παθήσεις, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα και κάποιες νευρομυϊκές παθήσεις.

Τα παπούτσια δεν είναι η μόνη αιτία, αλλά τα στενά παπούτσια μπορεί να κάνουν το κότσι να πονά περισσότερο και να χειροτερεύει.

Συμπτώματα

Εκτός από το εμφανές εξόγκωμα, το κότσι μπορεί να προκαλέσει:

• πόνο και ευαισθησία στο εξόγκωμα, που χειροτερεύει με τα παπούτσια και το περπάτημα
• κοκκίνισμα και πρήξιμο
• σκληρό δέρμα στο κάτω μέρος του ποδιού
• κάλο πάνω στο εξόγκωμα
• δυσκαμψία και περιορισμένη κίνηση του μεγάλου δαχτύλου
• πόνο στα άλλα δάχτυλα, από το στρίμωγμα

Πόνος, κοκκίνισμα και ζέστη στην άρθρωση του μεγάλου δαχτύλου που έρχονται και φεύγουν μπορεί να είναι ουρική αρθρίτιδα και όχι κότσι. Δυσκαμψία που είναι χειρότερη το πρωί μπορεί να είναι αρθρίτιδα. Αν δεν είστε σίγουροι, δείτε γιατρό.

Διάγνωση

Ο γιατρός μπορεί συνήθως να διαγνώσει το κότσι από την όψη του ποδιού και τα συμπτώματα. Ζητά όμως συνήθως ακτινογραφία του ποδιού σε όρθια θέση, γιατί η ευθυγράμμιση των κοκάλων αλλάζει όταν πατάτε. Η ακτινογραφία δείχνει πόσο έχουν μετακινηθεί τα κόκαλα, αν υπάρχει αρθρίτιδα στην άρθρωση και ποια επέμβαση θα ταίριαζε, αν χρειαστεί.

Πώς θεραπεύεται το κότσι χωρίς χειρουργείο

Η συντηρητική θεραπεία δεν διορθώνει το κότσι. Μπορεί όμως να μειώσει τον πόνο και να το εμποδίσει να χειροτερέψει. Ένα κότσι που δεν πονά μπορεί απλώς να παρακολουθείται.

Παπούτσια

Είναι το πιο σημαντικό μέτρο. Επιλέξτε:

• φαρδιά παπούτσια με ευρύχωρη μύτη, που δεν σφίγγει τα δάχτυλα
• χαμηλό τακούνι και μαλακή σόλα
• καλή σταθερότητα

Αποφύγετε τα ψηλά τακούνια και τα στενά, μυτερά παπούτσια. Μετρήστε και τα δύο πόδια, γιατί συνήθως το ένα είναι μεγαλύτερο, και διαλέξτε μέγεθος για το μεγαλύτερο. Δοκιμάζετε παπούτσια στο τέλος της μέρας, όταν τα πόδια είναι πιο πρησμένα, και όρθιοι. Μην αγοράζετε παπούτσια που σφίγγουν με την ελπίδα ότι θα ανοίξουν.

Επιθέματα, πάτοι και διαχωριστικά

• Επιθέματα σιλικόνης για το κότσι: μπαίνουν μέσα στο παπούτσι και προστατεύουν το εξόγκωμα από το τρίψιμο. Δοκιμάστε τα για λίγο στην αρχή, γιατί αν είναι μεγάλα μπορεί να αυξήσουν την πίεση.
• Πάτοι: έτοιμοι ή κατά παραγγελία, μειώνουν την πίεση στην άρθρωση.
• Διαχωριστικά δαχτύλων και νάρθηκες νυκτός: μπορεί να ανακουφίσουν τον πόνο, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ότι διορθώνουν μόνιμα το κότσι.

Πάγος και παυσίπονα

Παγοκύστη τυλιγμένη σε πετσέτα, έως 5 λεπτά κάθε φορά, μπορεί να ανακουφίσει. Η παρακεταμόλη ή η ιβουπροφαίνη βοηθούν στον πόνο, πάντα με οδηγία γιατρού ή φαρμακοποιού. Αν το βάρος σας είναι αυξημένο, η απώλεια βάρους μειώνει την πίεση στο πόδι.

Φεύγει το κότσι;

Όχι από μόνο του. Τα μέτρα που μπορείτε να κάνετε στο σπίτι ανακουφίζουν τον πόνο, αλλά δεν εξαφανίζουν το κότσι και δεν το εμποδίζουν με βεβαιότητα να χειροτερέψει. Ο μόνος τρόπος να διορθωθεί η παραμόρφωση είναι το χειρουργείο.

Πότε χειρουργείται το κότσι

Το χειρουργείο εξετάζεται όταν, παρά την αλλαγή παπουτσιών και τις άλλες θεραπείες:

• το κότσι πονά πολύ και δυσκολεύεστε να περπατήσετε ή να φορέσετε λογικά παπούτσια
• το πόδι πρήζεται και φλεγμαίνει χρόνια, χωρίς να βελτιώνεται με ξεκούραση ή φάρμακα
• το μεγάλο δάχτυλο γέρνει τόσο που αρχίζει να περνά πάνω ή κάτω από τα άλλα
• το κότσι επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητά σας

Το χειρουργείο δεν γίνεται μόνο για να φαίνεται καλύτερα το πόδι. Μετά την επέμβαση μπορεί να εμφανιστεί πόνος στο δάχτυλο ακόμη και σε κάποιον που δεν πονούσε πριν, γι' αυτό η επέμβαση για αισθητικούς λόγους δεν συστήνεται.

Πώς γίνεται το χειρουργείο και πόσο διαρκεί η ανάρρωση

Η πιο συχνή επέμβαση είναι η οστεοτομία:

• γίνεται μία ή περισσότερες μικρές τομές στο δέρμα πάνω από το μεγάλο δάχτυλο
• αφαιρείται το εξόγκωμα
• το κόκαλο κόβεται και ισιώνει
• σταθεροποιείται με μεταλλικές βίδες ή συνδετήρες κάτω από το δέρμα, που συνήθως μένουν μόνιμα

Γίνεται συνήθως με γενική αναισθησία, μερικές φορές με τοπική. Οι περισσότεροι επιστρέφουν σπίτι την ίδια μέρα.

Η ανάρρωση θέλει χρόνο. Συνήθως χρειάζεται:

• ξεκούραση με το πόδι ψηλά όσο γίνεται, για τουλάχιστον 2 εβδομάδες
• να μην οδηγείτε για 6 με 8 εβδομάδες
• να λείψετε από τη δουλειά 2 έως 12 εβδομάδες, ανάλογα με το είδος της
• να μην αθληθείτε για 3 με 6 μήνες

Φεύγετε από το νοσοκομείο με επίδεσμο που κρατά το δάχτυλο στη σωστή θέση. Μην τον πειράζετε ή τον αλλάζετε χωρίς να ρωτήσετε τον γιατρό, γιατί η σωστή θέση είναι απαραίτητη για την επούλωση. Οι επανεξετάσεις συνεχίζονται για αρκετούς μήνες, μερικές φορές έως έναν χρόνο.

Οι περισσότεροι ασθενείς έχουν λιγότερο πόνο και καλύτερη ευθυγράμμιση του δαχτύλου μετά το χειρουργείο. Αν όμως ξαναφορέσετε στενά παπούτσια, το κότσι μπορεί να ξαναγυρίσει.

Μετά την επέμβαση τα δάχτυλα μπορεί να είναι πιο αδύναμα ή πιο δύσκαμπτα από πριν, να μην είναι τελείως ίσια, ή το πόδι να συνεχίζει να πονά. Το κότσι μερικές φορές ξαναεμφανίζεται. Συζητήστε με τον ορθοπαιδικό τι μπορείτε ρεαλιστικά να περιμένετε στη δική σας περίπτωση.

Κότσι στα παιδιά και στους εφήβους

Το κότσι μπορεί να εμφανιστεί και σε νεαρή ηλικία, πιο συχνά σε κορίτσια 10 με 15 ετών, και σχετίζεται έντονα με την κληρονομικότητα. Σε αντίθεση με τους ενήλικες, οι έφηβοι συνήθως κινούν κανονικά το μεγάλο δάχτυλο, αλλά μπορεί να πονούν και να δυσκολεύονται με τα παπούτσια. Σε αυτή την ηλικία τα παπούτσια που χωρούν άνετα τα δάχτυλα είναι το πρώτο βήμα.

Δεν είναι κάθε πόνος στο πόδι κότσι. Ο πόνος κάτω από τη φτέρνα οφείλεται συνήθως σε πελματιαία απονευρωσίτιδα, ενώ ο πόνος μετά από στραβοπάτημα σε διάστρεμμα.