Πόνος στην επιγονατίδα: επιγονατιδομηριαίο σύνδρομο και χονδροπάθεια επιγονατίδας

Ο πόνος στην επιγονατίδα είναι θαμπός πόνος μπροστά στο γόνατο, γύρω από ή πίσω από την επιγονατίδα, που χειροτερεύει στις σκάλες, στα καθίσματα και όταν μένετε ώρα καθιστοί με λυγισμένα γόνατα. Οι γιατροί τον λένε επιγονατιδομηριαίο σύνδρομο. Η χονδροπάθεια επιγονατίδας είναι κάτι πιο συγκεκριμένο: μαλάκυνση ή φθορά του χόνδρου στην πίσω επιφάνεια της επιγονατίδας. Τα δύο συχνά συνυπάρχουν, αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα, και στις περισσότερες περιπτώσεις βελτιώνονται με ασκήσεις.

Αν η μαγνητική σας γράφει «χονδροπάθεια επιγονατίδας 2ου βαθμού» και ανησυχείτε, ή αν το γόνατο πονά κάθε φορά που κατεβαίνετε σκάλες, εδώ θα βρείτε τι σημαίνουν οι όροι, τι δείχνουν οι μελέτες για τη θεραπεία και πότε χρειάζεται να δείτε ορθοπαιδικό.

Τι είναι η επιγονατίδα και γιατί πονά

Η επιγονατίδα είναι το μικρό οστό μπροστά στο γόνατο. Η πίσω επιφάνειά της είναι ντυμένη με χόνδρο και γλιστρά μέσα σε ένα αυλάκι του μηριαίου οστού όταν λυγίζετε και τεντώνετε το πόδι. Η άρθρωση αυτή λέγεται επιγονατιδομηριαία.

Όταν το γόνατο λυγίζει και ταυτόχρονα σηκώνει το βάρος του σώματος, όπως στις σκάλες ή στο κάθισμα, η πίεση στην άρθρωση αυτή αυξάνεται. Αν η επιγονατίδα κινείται λίγο στραβά μέσα στο αυλάκι, ή αν οι μύες γύρω από το γόνατο και το ισχίο δεν τη στηρίζουν αρκετά, η άρθρωση ερεθίζεται και πονά.

Επιγονατιδομηριαίο σύνδρομο και χονδροπάθεια επιγονατίδας: η διαφορά

Το επιγονατιδομηριαίο σύνδρομο είναι διάγνωση από τα συμπτώματα και την εξέταση: πόνος μπροστά στο γόνατο που σχετίζεται με τη δραστηριότητα. Συχνά ο χόνδρος είναι φυσιολογικός. Είναι από τα πιο συχνά προβλήματα στο γόνατο: σε μια μεγάλη ανασκόπηση, περίπου 7 στους 100 εφήβους είχαν τέτοιο πόνο σε κάθε δεδομένη στιγμή, και οι γυναίκες φαίνεται να το εμφανίζουν περίπου δύο φορές συχνότερα από τους άνδρες.

Η χονδροπάθεια επιγονατίδας, που λέγεται και χονδρομαλακία επιγονατίδας, είναι εύρημα του ίδιου του χόνδρου: ο χόνδρος κάτω από την επιγονατίδα μαλακώνει και σταδιακά φθείρεται. Φαίνεται στη μαγνητική τομογραφία ή στην αρθροσκόπηση.

Η διαφορά έχει σημασία για εσάς για δύο λόγους:

• Ο χόνδρος δεν έχει νεύρα. Ο πόνος προέρχεται από τον ερεθισμό του υμένα της άρθρωσης και από το οστό κάτω από τον χόνδρο. Γι’ αυτό ο βαθμός της χονδροπάθειας δεν αντιστοιχεί πάντα στον πόνο που νιώθετε.
• Χονδροπάθεια βρίσκεται και σε ανθρώπους που δεν πονούν. Ο χειρουργός που περιέγραψε πρώτος τους βαθμούς της, τη δεκαετία του 1960, τη βρήκε περίπου στους μισούς ασθενείς που χειρουργούσε για άλλο λόγο, ακόμη και χωρίς συμπτώματα από την επιγονατίδα.

Ένα εύρημα στη μαγνητική, λοιπόν, δεν είναι από μόνο του διάγνωση. Ο γιατρός το συνδυάζει με το πού πονάτε, πότε πονάτε και τι βρίσκει στην εξέταση.

Συμπτώματα

Το βασικό σύμπτωμα είναι ένας θαμπός πόνος μπροστά στο γόνατο, που ξεκινά σταδιακά. Μπορεί να αφορά το ένα ή και τα δύο γόνατα. Πονάτε συνήθως:

• όταν ανεβαίνετε ή κατεβαίνετε σκάλες
• όταν κάνετε κάθισμα, γονατίζετε ή πηδάτε
• όταν σηκώνεστε μετά από πολλή ώρα καθιστοί με λυγισμένα γόνατα, για παράδειγμα στο αυτοκίνητο, στο αεροπλάνο ή στον κινηματογράφο
• μετά από απότομη αύξηση της άσκησης ή αλλαγή σε παπούτσια ή επιφάνεια

Συχνά ακούτε τρίξιμο ή «κροτάλισμα» στο γόνατο όταν ανεβαίνετε σκάλες ή σηκώνεστε. Ο ήχος χωρίς πόνο είναι συνήθως αθώος.

Πού πονά: άλλες αιτίες πόνου μπροστά στο γόνατο

Ο πίνακας δίνει μόνο προσανατολισμό. Για την τενοντίτιδα δείτε τον οδηγό για την τενοντίτιδα και για τον μηνίσκο τον οδηγό για τη ρήξη μηνίσκου.

Αιτίες και παράγοντες κινδύνου

Συνήθως δεν υπάρχει μία μόνο αιτία. Οι πιο συχνοί παράγοντες είναι:

• Υπερφόρτωση: επαναλαμβανόμενο φορτίο στο λυγισμένο γόνατο, όπως τρέξιμο, καθίσματα και σκάλες, ή απότομη αύξηση στη συχνότητα, στη διάρκεια ή στην ένταση της άσκησης.
• Αδυναμία μυών: κυρίως του τετρακέφαλου του μηρού και των μυών του ισχίου. Όταν οι μύες αυτοί δεν κρατούν σωστά το πόδι, η επιγονατίδα φορτίζεται περισσότερο.
• Κακή πορεία της επιγονατίδας: η επιγονατίδα κινείται έξω από τη φυσιολογική της θέση μέσα στο αυλάκι, λόγω της ευθυγράμμισης του ποδιού ή επειδή κάθεται ψηλότερα από το συνηθισμένο.
• Εξοπλισμός και τεχνική: ακατάλληλα παπούτσια, αλλαγή επιφάνειας, λάθος τεχνική στην προπόνηση.

Αν ο πόνος ξεκίνησε με το τρέξιμο, θα βρείτε περισσότερα στον οδηγό για το τρέξιμο και τα γόνατα.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται κυρίως με το ιστορικό και την κλινική εξέταση. Ο ορθοπαιδικός ελέγχει πού ακριβώς πονάτε, πώς κινείται η επιγονατίδα, την ευθυγράμμιση του ποδιού, τη δύναμη και την ευλυγισία των μυών και τον τρόπο που περπατάτε. Μπορεί να σας ζητήσει να κάνετε ένα κάθισμα, ένα άλμα ή έναν διασκελισμό.

• Ακτινογραφία: γίνεται συνήθως για να αποκλειστεί πρόβλημα στο οστό.
• Μαγνητική τομογραφία: δεν χρειάζεται σε όλους. Ζητείται συνήθως αν τα συμπτώματα δεν βελτιώνονται μετά από ένα διάστημα φυσικοθεραπείας και ασκήσεων στο σπίτι. Δείχνει τον χόνδρο και άλλους ιστούς του γονάτου.

Οι βαθμοί της χονδροπάθειας επιγονατίδας

Η χονδροπάθεια επιγονατίδας περιγράφεται συνήθως σε τέσσερις βαθμούς, με την ταξινόμηση Outerbridge. Η ταξινόμηση φτιάχτηκε για ό,τι βλέπει ο χειρουργός στην αρθροσκόπηση, αλλά οι ίδιοι βαθμοί χρησιμοποιούνται συχνά και στις γνωματεύσεις της μαγνητικής.

Ο βαθμός βοηθά τον γιατρό να καταλάβει την κατάσταση του χόνδρου, αλλά δεν αρκεί για να αποφασιστεί η θεραπεία. Ένα γόνατο με 2ου βαθμού χονδροπάθεια μπορεί να πονά πολύ, και ένα με 3ου βαθμού να πονά ελάχιστα. Η θεραπεία ξεκινά σχεδόν πάντα συντηρητικά, ανεξάρτητα από τον βαθμό. Όταν η φθορά του χόνδρου απλώνεται σε όλη την άρθρωση, ιδίως σε μεγαλύτερες ηλικίες, μιλάμε πλέον για οστεοαρθρίτιδα του γονάτου.

Πώς θεραπεύεται ο πόνος στην επιγονατίδα

Η βασική θεραπεία είναι η άσκηση. Ο στόχος είναι να μειωθεί το φορτίο που ερεθίζει την άρθρωση και να δυναμώσουν οι μύες που στηρίζουν το γόνατο.

Προσαρμογή της δραστηριότητας

Σταματήστε προσωρινά ό,τι προκαλεί τον πόνο, χωρίς να μείνετε ακίνητοι. Αντικαταστήστε το με δραστηριότητες που φορτίζουν λιγότερο το γόνατο, όπως στατικό ποδήλατο, ελλειπτικό ή κολύμπι. Αν χρειάζεται, η απώλεια βάρους μειώνει το φορτίο στο γόνατο. Για τον πόνο βοηθά ο πάγος, τυλιγμένος σε πανί, για έως 20 λεπτά τη φορά.

Ασκήσεις και φυσικοθεραπεία

Μια διεθνής ομάδα ειδικών για τον πόνο μπροστά στο γόνατο δημοσίευσε το 2018 συστάσεις με βάση τις μελέτες:

• η θεραπευτική άσκηση συστήνεται για να μειωθεί ο πόνος και να βελτιωθεί η λειτουργία
• ο συνδυασμός ασκήσεων για το ισχίο και για το γόνατο είναι καλύτερος από τις ασκήσεις μόνο για το γόνατο
• συστήνονται και οι συνδυασμένες θεραπείες, δηλαδή άσκηση μαζί με ταινίες (ταπινγκ), πάτους ή κινητοποιήσεις
• οι πάτοι παπουτσιών μπορούν να μειώσουν τον πόνο βραχυπρόθεσμα

Μια ανασκόπηση Cochrane με 31 μελέτες και 1.690 συμμετέχοντες κατέληξε στο ίδιο: η άσκηση μειώνει τον πόνο και βελτιώνει τη λειτουργία. Η ποιότητα των μελετών ήταν χαμηλή και δεν έχει βρεθεί ποιο ακριβώς πρόγραμμα είναι το καλύτερο. Γι’ αυτό το πρόγραμμα το προσαρμόζει ο φυσικοθεραπευτής σε εσάς.

Ένα πρόγραμμα περιλαμβάνει συνήθως ενδυνάμωση του τετρακέφαλου, των μυών του ισχίου και του κορμού, και ασκήσεις για την ευλυγισία. Τα αποτελέσματα δεν έρχονται σε λίγες μέρες. Χρειάζονται εβδομάδες σταθερής δουλειάς.

Τι δεν συστήνεται μόνο του

Οι ίδιοι ειδικοί δεν συστήνουν ως κύρια θεραπεία τα μηχανήματα ηλεκτροθεραπείας και υπερήχων, ούτε τις κινητοποιήσεις του γονάτου ή της μέσης χωρίς άσκηση. Για τις επιγονατίδες στήριξης, το ταπινγκ μόνο του, τον βελονισμό και το dry needling τα στοιχεία είναι αβέβαια.

Φάρμακα

Τα αντιφλεγμονώδη μπορεί να βοηθήσουν στον πόνο για λίγο, πάντα με οδηγία γιατρού ή φαρμακοποιού. Δεν αντικαθιστούν τις ασκήσεις.

Χρειάζεται χειρουργείο;

Η αρθροσκόπηση δεν αποτελεί θεραπεία πρώτης γραμμής για τη χονδροπάθεια και δεν ενδείκνυται μόνο επειδή η μαγνητική τομογραφία δείχνει αλλοιώσεις του χόνδρου.

Σε επίμονα συμπτώματα, παρά την επαρκή συντηρητική αγωγή, εξετάζονται:

• Αρθροσκοπική αντιμετώπιση: Σε επιλεγμένες περιπτώσεις με ασταθή χόνδρινα τεμάχια ή ελεύθερα σώματα που προκαλούν μηχανικά συμπτώματα. Με μικρές τομές και κάμερα, ο χειρουργός καθαρίζει τον κατεστραμμένο χόνδρο της επιγονατίδας. Αν ένας σφιχτός ιστός στην εξωτερική πλευρά τραβά την επιγονατίδα εκτός θέσης, μπορεί να τον χαλαρώσει.
• Διόρθωση της επιγονατιδικής τροχιάς: Όταν τεκμηριώνεται σημαντική κακή ευθυγράμμιση ή υπερφόρτιση, ενδέχεται να ενδείκνυται επέμβαση όπως η πρόσθια ή/και έσω μεταφορά του κνημιαίου κυρτώματος (tibial tubercle osteotomy), ανάλογα με την παθομηχανική.
• Τεχνικές αποκατάστασης χόνδρου: Σε επιλεγμένες εστιακές βλάβες, ανάλογα με το μέγεθος, τη θέση και τα χαρακτηριστικά του ασθενούς.

Η επιλογή της επέμβασης πρέπει να αντιμετωπίζει την αιτία της υπερφόρτισης και όχι απλώς την απεικονιστική αλλοίωση.

Το αν ταιριάζει κάποια επέμβαση στο δικό σας γόνατο το συζητάτε με τον ορθοπαιδικό, αφού έχετε δοκιμάσει σωστά τις ασκήσεις.

Πόσο κρατά και ξαναγυρίζει;

Ο πόνος στην επιγονατίδα συχνά κρατά πολύ και μπορεί να ξαναγυρίσει. Σε μια ολλανδική μελέτη που παρακολούθησε ασθενείς 5 έως 8 χρόνια μετά τη διάγνωση, περισσότεροι από τους μισούς (57%) δεν είχαν αναρρώσει ικανοποιητικά. Χειρότερη πορεία είχαν όσοι πονούσαν ήδη πάνω από 12 μήνες όταν ξεκίνησε η παρακολούθηση. Στην ίδια μελέτη, σχεδόν κανείς δεν είχε σημάδια οστεοαρθρίτιδας στην ακτινογραφία.

Αυτό σημαίνει δύο πράγματα για εσάς: αξίζει να ξεκινήσετε νωρίς τις ασκήσεις, και αξίζει να τις συνεχίσετε και αφού περάσει ο πόνος. Αν επιστρέψετε απότομα στο ίδιο φορτίο, τα συμπτώματα μπορεί να επανέλθουν.

Τι μπορείτε να κάνετε στο σπίτι

• Μειώστε για λίγο τις σκάλες, τα βαθιά καθίσματα και το γονάτισμα, όχι όμως την κίνηση γενικά.
• Αν κάθεστε πολλές ώρες, σηκωθείτε συχνά ή τεντώστε το πόδι για λίγο.
• Κάνετε καθημερινά τις ασκήσεις που σας έδωσε ο φυσικοθεραπευτής.
• Αυξάνετε σταδιακά την άσκηση και φοράτε κατάλληλα παπούτσια.
• Ζεσταθείτε πριν από την άσκηση και κάνετε διατάσεις στους μυς του μηρού.

Για πόνο που δεν περνά, το επόμενο βήμα είναι η εκτίμηση από ορθοπαιδικό.