Φαρυγγίτιδα: πονόλαιμος από ιό ή μικρόβιο;

Η φαρυγγίτιδα είναι φλεγμονή του φάρυγγα, του πίσω τοιχώματος του λαιμού, και είναι η πιο συχνή αιτία πονόλαιμου. Τις περισσότερες φορές την προκαλεί ένας ιός, όπως αυτοί του κρυολογήματος, και περνά μόνη της μέσα σε περίπου μία εβδομάδα, χωρίς αντιβίωση.

Μικρότερο ποσοστό οφείλεται σε μικρόβιο, κυρίως στον στρεπτόκοκκο της ομάδας Α. Παρακάτω θα βρείτε πώς ξεχωρίζουν οι δύο μορφές, τι βοηθά στο σπίτι και πότε χρειάζεται γιατρός.

Τι είναι η φαρυγγίτιδα

Ο φάρυγγας είναι ο σωλήνας πίσω από το στόμα και τη μύτη, από τον οποίο περνούν η τροφή και ο αέρας. Όταν ερεθιστεί ή μολυνθεί, κοκκινίζει, πρήζεται και πονά, κυρίως όταν καταπίνετε.

Η φαρυγγίτιδα συχνά συνυπάρχει με φλεγμονή των αμυγδαλών. Οι γιατροί τότε μιλούν για φαρυγγοαμυγδαλίτιδα. Αν οι αμυγδαλές είναι πολύ πρησμένες ή έχουν άσπρα στίγματα, δείτε και τον οδηγό μας για την αμυγδαλίτιδα. Αν ο πόνος συνοδεύεται κυρίως από βραχνάδα και χαμένη φωνή, η φλεγμονή αφορά τον λάρυγγα και πρόκειται για λαρυγγίτιδα.

Ανάλογα με τη διάρκεια, η φαρυγγίτιδα είναι:

• Οξεία: ξεκινά απότομα, συνήθως με ένα κρυολόγημα, και κρατά λίγες ημέρες.
• Χρόνια ή επαναλαμβανόμενη: ο λαιμός ενοχλεί για εβδομάδες ή ξανά και ξανά, συνήθως από ερεθισμό και όχι από λοίμωξη.

Συμπτώματα φαρυγγίτιδας

Τα πιο συχνά συμπτώματα της φαρυγγίτιδας είναι:

• πόνος στον λαιμό, που χειροτερεύει όταν καταπίνετε
• ξηρότητα ή αίσθηση ότι ο λαιμός «γρατζουνάει»
• κοκκίνισμα στο πίσω μέρος του στόματος
• κακοσμία του στόματος
• ήπιος βήχας
• πρησμένοι αδένες στο πλάι του λαιμού

Τα παιδιά έχουν παρόμοια συμπτώματα, αλλά συχνά έχουν και πυρετό και είναι πιο κουρασμένα ή λιγότερο δραστήρια από ό,τι συνήθως.

Πολλοί ψάχνουν αν γίνεται φαρυγγίτιδα χωρίς πυρετό. Γίνεται, και είναι συχνό στις ιογενείς μορφές. Ο πυρετός από μόνος του δεν λέει αν η αιτία είναι ιός ή μικρόβιο.

Ιογενής ή μικροβιακή φαρυγγίτιδα;

Στους ενήλικες, ο στρεπτόκοκκος της ομάδας Α ευθύνεται μόνο για το 5% έως 15% των φαρυγγίτιδων. Στα παιδιά το ποσοστό είναι μεγαλύτερο, 20% έως 30%. Σε παιδιά κάτω των 3 ετών η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα είναι ασυνήθιστη.

Από τα συμπτώματα μόνο, ούτε ο γιατρός μπορεί να πει με βεβαιότητα αν πρόκειται για στρεπτόκοκκο. Υπάρχουν όμως ενδείξεις που κάνουν τη μία ή την άλλη αιτία πιο πιθανή:

Οι γιατροί χρησιμοποιούν απλά συστήματα βαθμολογίας, όπως τα κριτήρια Centor και FeverPAIN. Μετρούν πυρετό, πύον στις αμυγδαλές, πρησμένους αδένες, απουσία βήχα και καταρροής και πόσο γρήγορα ήρθατε μετά την έναρξη. Όσο πιο υψηλή η βαθμολογία, τόσο πιο πιθανός ο στρεπτόκοκκος. Ακόμη και με την υψηλότερη βαθμολογία όμως, ο στρεπτόκοκκος επιβεβαιώνεται περίπου σε ένα έως δύο στα τρία άτομα.

Για επιβεβαίωση, ο γιατρός μπορεί να πάρει επίχρισμα από τον λαιμό για ταχύ τεστ στρεπτοκόκκου ή καλλιέργεια. Η απόφαση για το αν χρειάζεται τεστ ανήκει στον γιατρό.

Πόσο κρατάει η φαρυγγίτιδα

Η οξεία φαρυγγίτιδα κρατά συνήθως περίπου μία εβδομάδα, είτε την προκαλεί ιός είτε μικρόβιο. Σε μεγάλη ανασκόπηση μελετών, το 82% όσων δεν πήραν αντιβίωση δεν είχαν πια συμπτώματα σε μία εβδομάδα.

Αν ο πόνος δεν αρχίσει να βελτιώνεται μετά από μία εβδομάδα, ή αν χειροτερεύει απότομα, χρειάζεται εξέταση από γιατρό.

Κολλάει η φαρυγγίτιδα;

Ναι, η λοιμώδης φαρυγγίτιδα κολλάει. Οι ιοί και ο στρεπτόκοκκος μεταδίδονται με σταγονίδια από τον βήχα και το φτάρνισμα, με τα χέρια και με κοινά αντικείμενα, όπως ποτήρια και μαχαιροπίρουνα. Στη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, η σωστή θεραπεία μειώνει γρήγορα τη μεταδοτικότητα και επιτρέπει πιο σύντομη επιστροφή στο σχολείο ή στη δουλειά.

Η φαρυγγίτιδα από ερεθισμό, για παράδειγμα από κάπνισμα ή παλινδρόμηση, δεν μεταδίδεται.

Πλύσιμο χεριών, χαρτομάντιλο μιας χρήσης και ξεχωριστά ποτήρια μειώνουν τη μετάδοση στο σπίτι.

Τι βοηθά στο σπίτι

Η φαρυγγίτιδα αντιμετωπίζεται τις περισσότερες φορές στο σπίτι:

• Γαργάρες με χλιαρό αλατόνερο. Δεν είναι κατάλληλες για μικρά παιδιά.
• Πολλά υγρά. Το νερό βοηθά και στον πόνο και στην αφυδάτωση από τον πυρετό.
• Δροσερές ή μαλακές τροφές, που καταπίνονται πιο εύκολα.
• Ξεκούραση και αποφυγή του καπνού, και του παθητικού καπνίσματος.
• Παγάκια ή καραμέλες για τον λαιμό. Στα μικρά παιδιά δεν δίνουμε μικρά σκληρά αντικείμενα να πιπιλίζουν, γιατί υπάρχει κίνδυνος πνιγμού.

Για τον πόνο και τον πυρετό χρησιμοποιούνται παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη, πάντα με οδηγία γιατρού ή φαρμακοποιού. Οι παστίλιες με τοπικό αναισθητικό, αντισηπτικό ή αντιφλεγμονώδες μπορεί να μειώσουν λίγο τον πόνο σε ενήλικες. Για τα σπρέι λαιμού με αναισθητικό, όταν χρησιμοποιούνται μόνα τους, δεν υπάρχουν καλά δεδομένα ότι βοηθούν.

Αν είστε έγκυος ή θηλάζετε, ρωτήστε τον φαρμακοποιό πριν πάρετε οποιοδήποτε φάρμακο για τον λαιμό, γιατί δεν είναι όλα ασφαλή.

Πότε χρειάζεται αντιβίωση

Στις περισσότερες φαρυγγίτιδες, όχι. Οι βρετανικές κατευθυντήριες οδηγίες του NICE και οι ευρωπαϊκές οδηγίες της ESCMID συστήνουν να μη δίνεται αντιβίωση όταν η βαθμολογία δείχνει χαμηλή πιθανότητα στρεπτοκόκκου.

Ακόμη και όταν δίνεται, η αντιβίωση συντομεύει τα συμπτώματα κατά περίπου 16 ώρες κατά μέσο όρο. Μπορεί όμως να προκαλέσει διάρροια και ναυτία, και η άσκοπη χρήση της ευνοεί τα ανθεκτικά μικρόβια.

Ανάλογα με τη βαθμολογία και την εικόνα σας, ο γιατρός μπορεί να:

• μη δώσει αντιβίωση και να σας εξηγήσει τι να προσέχετε
• δώσει «συνταγή αναμονής»: η αντιβίωση ξεκινά μόνο αν τα συμπτώματα δεν αρχίσουν να βελτιώνονται σε 3 έως 5 ημέρες ή αν χειροτερέψουν απότομα
• δώσει αντιβίωση αμέσως, όταν ο στρεπτόκοκκος είναι πολύ πιθανός, όταν είστε πολύ άρρωστοι ή όταν έχετε αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών

Η αντιβίωση στη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα μειώνει τον κίνδυνο ορισμένων επιπλοκών, όπως η ωτίτιδα και το περιαμυγδαλικό απόστημα, που πάντως είναι σπάνιες. Αντιβίωση παίρνετε μόνο με συνταγή γιατρού και την ολοκληρώνετε όπως σας είπε.

Φαρυγγίτιδα από κλιματιστικό, κάπνισμα ή παλινδρόμηση

Ένας λαιμός που ενοχλεί για εβδομάδες, χωρίς πυρετό, σπάνια οφείλεται σε λοίμωξη. Συχνές αιτίες ερεθισμού είναι:

• Το κάπνισμα και οι χώροι με καπνό.
• Ο ξηρός αέρας από την κεντρική θέρμανση και το κλιματιστικό, που στεγνώνει τον βλεννογόνο.
• Η βλέννα που κατεβαίνει από τη μύτη στον λαιμό, σε αλλεργική ρινίτιδα ή σε βουλωμένη μύτη που αναγκάζει να αναπνέετε από το στόμα.
• Η παλινδρόμηση από το στομάχι, που ερεθίζει τον λαιμό και τον λάρυγγα. Δείτε τον οδηγό μας για τη λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση.

Πονόλαιμος που επανέρχεται συχνά χρειάζεται εξέταση από ωτορινολαρυγγολόγο, για να βρεθεί η αιτία.

Φαρυγγίτιδα στα παιδιά

Η φαρυγγίτιδα στα παιδιά είναι συνήθως ιογενής και περνά όπως στους ενήλικες. Στα παιδιά κάτω των 3 ετών ο στρεπτόκοκκος είναι σπάνιος, γι' αυτό συνήθως δεν χρειάζεται τεστ, εκτός αν ο γιατρός κρίνει διαφορετικά.

Για παιδιά κάτω των 5 ετών με πονόλαιμο και πυρετό, απευθυνθείτε στον παιδίατρο. Κάθε φάρμακο για το παιδί δίνεται μόνο με οδηγία του παιδιάτρου ή του φαρμακοποιού.

Προσέξτε αν το παιδί πίνει αρκετά υγρά. Λιγότερα ούρα από το συνηθισμένο ή σκούρα ούρα είναι σημάδια αφυδάτωσης.

Επιπλοκές

Οι επιπλοκές της φαρυγγίτιδας είναι σπάνιες. Η πιο γνωστή είναι το περιαμυγδαλικό απόστημα: συλλογή πύου δίπλα στην αμυγδαλή, που προκαλεί έντονο πόνο στη μία πλευρά, δυσκολία στο άνοιγμα του στόματος και στην κατάποση. Πιο σπάνια, η λοίμωξη επεκτείνεται βαθύτερα στον λαιμό. Και τα δύο χρειάζονται νοσοκομείο.

Ο ρευματικός πυρετός, που παλαιότερα ακολουθούσε συχνά τη στρεπτοκοκκική λοίμωξη, είναι σήμερα πολύ σπάνιος.

Ο γιατρός θα σκεφτεί και άλλες διαγνώσεις αν τα συμπτώματα είναι έντονα ή διαρκούν, όπως η οστρακιά ή η λοιμώδης μονοπυρήνωση, μια ίωση με πολύ πρησμένους αδένες και μεγάλη κούραση.